दम
damaपुं · masc.In 13 kośas: 20 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 12 as a meaning of another word.
उपजापः पुनर्भेदो दण्डः स्यात्साहसं दमः ॥ ७३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
दमः पुंस्यस्त्रियां दण्डस्तद्वत्साहसमस्त्रियाम् ।साम सान्त्वमुभे क्लीबे लञ्चाकौशलिके स्त्रियाम् ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उदयश्च त्रिवर्गश्च शान्ति स्त्री स्याद्दमो नरि ।मन्त्री पुरोधाः सेनानीर्द्वास्थोन्तर्वेशिकस्तथा ॥ १०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शमथस्तु शमः शान्तिः प्रशान्तिः प्रशमः पुनः ।उपशान्तिश्चोपशमो दान्तिस्तु दमथो दमः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 श्चो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अपि तु स्यात्पत्रयुक्ते पङ्कः कर्वटिकोऽस्त्रियाम् ।दमः कर्दमशादौ च कूपकास्तु विदारकाः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पङ्काम्बुकल्कौ न स्त्रीत्वे जम्बालः कृमिवल्लभः ।निषद्वरः कर्द्दमश्च शादश्चावकि[की]लो दमः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संग्राहो मुष्टिबन्धः स्याद्ग्रहो ग्राहः समावुभौ ।उद्ग्राहः स्यादुद्ग्र[ह]णं दान्तिः स्त्री दमथो दमः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सान्त्वनं साम भेदस्तूपजापो दण्डनं दमः ।प्राभृतं ढौकनं तुल्ये उत्कोचो लञ्चया सह ॥ ३५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रियभाषादयो यत्र प्रोक्तं तत् साम सान्त्वनम् ।उपजापस्तु भेदः स्याद् दण्डस्तु साहसं दमः ॥ १२०२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स्तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कर्दः कर्कटशादौ च पङ्कोऽस्त्री दम इत्यपि ।पूरोढिः पत्रसङ्कारो रायभाटीसमाह्वये ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सामदानं दण्डभेदौ स्यादुपाये चतुष्टयम् ।साम सान्त्वं दया दानं दमो दण्डस्तु साहसम् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दमथस्तु दमो दान्तिग्लान्यां प्रग्लानिरित्यपि ॥
genderपुंmasc.
बिन्दौ पृषतिः पृषतः पृषत्, पङ्के तु कर्दमः ।दमोऽपि, दीर्घिकायां तु वापिर्वापी च कूपके ॥ १०८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ष (wrong syllable)
genderपुंmasc.
चेतसोऽलंक्रिया मैत्री करुणा मुदितापि च ।उपेक्षा च चतस्रोऽमूर्दम इन्द्रियनिग्रहः ॥ २७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ते पञ्चधा वणिग्भिक्षुच्छात्रलिङ्गिकृषीवलाः ।आगोऽपराध उद्दानं बन्धनं दण्डनं दमः ॥ १२८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
साकल्यासङ्गयोः स्यातां पारायणपरायणे ।शमथस्तु शमः शान्तिर्दान्तिस्तु दमथो दमः ॥ १६९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रदेशनं प्राभृतञ्च लम्बा तूत्कोच आमिषः ।दण्डो दमः साहसोऽस्त्री द्विपाद्यो द्विगुणो दमः ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विगमोऽपगमोऽपायो मेलने संगसंगमौ ।शमथस्तु शमः शान्तिर्दान्तिस्तु दमथो दमः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्रुमस्तरौ पारिजाते द्रुमः किंपुरुषेऽपि च ।दमो दण्डः समाख्यातो दम इन्द्रियनिग्रहः ॥
अनुष्टुप्
किं प्रश्ने क्षिपि निन्दने निगदितं तर्के प्रकारेऽपि च ।दण्डे स्याद्दमथे दमश्च दमयन्तीभ्रातरि स्यादथा-पर्यालोचितवर्त्मनीह च गमो द्यूतप्रभेदे गतौ ॥ ५५ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
अमावास्यातिथौ चाथ दम इन्द्रियनिग्रहे ।दण्डे गृहे दवस्त्वग्नौ वनवह्न्युपतापयोः ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
दम as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश दण्डदण्डो दमे मानभेदे चण्डाशोः पारिपार्श्वके । दण्डो लगुडमन्थानयमसैन्येषु वाजिनि ॥ Dharaṇikośa 12.2.5
- धरणिकोश साहसलालसं विदुरौत्सुक्ये याच्ञातृष्णातिरेकयोः । साहसं तु बलात्कारकृतं कर्म दमस्तथा ॥ Dharaṇikośa 31.2.13
- कोषकल्पतरु झझश्चारुवायौ च दमे तु रात्रौ Koṣakalpataru 6.8.1
- कोषकल्पतरु दण्डदण्डोऽस्त्री लगुडे बले मथि दमे मानेऽभिमाने यमे चण्डांशोश्च गणे घटीग्रहभिदाकोणे प्रकाण्डे हये । गोण्डः पामरजातिगो नरि महानाभौ भवेद्भेद्यवत् द्वन्द्वे स्यात्कवले गणे च वपुषि त्वस्त्री गृहाङ्गे बले ॥ ७६ ॥ Koṣakalpataru 6.12.76
- कोषकल्पतरु दमथतथार्धरात्रेऽपि च ना निशीथो नि थः( ? )सामनि हिंसने च । शान्तावमात्ये शमथोऽथ दण्डे दमेऽपि ना स्याद्दमथोऽथ डिम्भे ॥ ३ ॥ Koṣakalpataru 6.18.3
- कोषकल्पतरु साहसश्रीवास उक्तो वृकधूपविष्ण्वोः सरोरुहेऽन्त्येऽप्यथ साहसं स्यात् । बलात्कृतौ स्यात्कृतकार्यके च दमे शयौ वाहस ईरितोऽत्र ॥ ८९ ॥ Koṣakalpataru 6.31.89
- नानार्थार्णवसंक्षेप साहससाधनं साधना चेति रूपद्वयमिह स्मरेत् । साहसं (तु ? त्व)स्त्रियां दण्डशब्दपर्यायके दमे ॥ १९४५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1945
- शब्दरत्नावली दण्डदण्डोऽस्त्री लगुडे पुंसि व्यूहभेदे प्रकाण्डके । अग्निकोणे च मन्थाने नाडीमानाभिमानयोः । सैन्ये दमे यमे कालमानभेदे व्रणान्तरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.16
- शब्दरत्नावली दमथुदमथुर्ना दमे दन्ते निशीथो रात्रितद्भिदोः । निर्ग्रन्थो नग्नके निःस्वे मूर्खेऽपि निःसहायके ॥ प्रमथा स्त्री तु पथ्यायां तुरङ्गे पार्षदे पुमान् । वरूथो रथगुप्तौ ना क्लीबन्तु गेहचर्मणोः ॥ मन्मथः कामदेवे स्यात्कामचिन्ताकपित्थयोः । भवेद्वयस्था सूक्ष्मैलाकाकल्यामलकीषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.17.13
- शब्दरत्नावली साहससारसं पङ्कजे क्लीबं स्यात्पुमान् पक्षिचन्द्रयोः । साहसन्तु बलात्कारकृतकार्ये दमेऽपि च ॥ सुरसा स्त्री तु पर्णसे रास्नायां नागमातरि । स्रोतः स्यादिन्द्रिये नीरवेगेऽपि च नपुंसकम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.38
- शब्दरत्नाकर दण्डदण्डः सैन्ये दमे यष्ट्यां मेढ्रे पार्श्वचरे रवेः । वने वनानले दावदवौ दन्तस्तु भूभृताम् ॥ १९३५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1935
- वैजयन्ती दण्डकर्णमूलेऽभ्रहरितोस्तोक्मं तोक्मो हरिद्यवः । दंडोऽस्त्री शासने राज्ञां हिंसायां लगुडे दमे ॥ ३८ ॥ Vaijayantī 6.5.38