बोध

bodhaपुं · masc.

In 9 kośas: 6 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव सङ्कीर्णकाण्डः Kalpadrukośa 1.10.43 · p. 239

वृत्तेऽनुवृत्तमावृत्तं प्रीणने तर्पणेऽवनम् ।बोधे बोधिः प्रथा ख्यातौ स्पृष्टिः पृक्तौ स्तुतिः स्तवे ॥ ४३ ॥

अनुष्टुप्

वृत्तक्ली अनुवृत्तक्ली आवृत्तक्ली प्रीणनक्ली तर्पणक्ली अवनक्ली बोधपुं बोधिपुंस्त्री प्रथास्त्री ख्यातिस्त्री स्पृष्टिस्त्री पृक्तिस्त्री स्तुतिस्त्री स्तवपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ नाट्यवर्गः Koṣakalpataru 1.6.158 · p. 92

बोधः प्रबोधो जागर्या जागरो न नपुंसके ॥ १५८ ॥

बोधपुं प्रबोधपुं जागर्यास्त्री जागरपुंस्त्री

genderपुंmasc.

शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति पण्डितवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 2.4.137 · p. 33

चित्संविज्ज्ञानसंवित्तिर्भगबोधोपलब्धयः ।तत्त्वं रहस्यं सारश्च परमार्थश्च निश्चयः ॥ १३७ ॥

अनुष्टुप्

चित्स्त्री संविद्स्त्री ज्ञानक्ली संवित्तिस्त्री भगपुं बोधपुं उपलब्धिस्त्री तत्त्वक्ली रहस्यक्ली सारपुं परमार्थपुं निश्चयपुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.1138 · p. 177

कुवलाश्वो धुन्धुमारो हरिश्चन्द्रस्त्रिशङ्कुजः ।उर्वशीरमणश्चैलो बोधः पुरूरवास्तथा ॥ ११३८ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 पु (wrong syllable)

कुवलाश्वपुं धुन्धुमारपुं हरिश्चन्द्रपुं त्रिशङ्कुजपुं उर्वशीरमणपुं ऐलपुं बोधपुं पुरूरवस्पुं

genderपुंmasc.

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव सङ्कीर्णवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.2.12 · p. 88

प्रत्यक्षोऽपाक्षमध्यक्षं धन्धो धाध्यमपाटवम् ।बोधो बोधिः समन्तात्तु ज्ञानं स्यात्समुदागमः ॥ १२ ॥

अनुष्टुप्

प्रत्यक्षवि अपाक्षवि अध्यक्षवि धन्धपुं धाध्यक्ली अपाटवक्ली बोधपुं बोधिस्त्री समुदागमपुं

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 5.4.101 · p. 209

मनिते विदितज्ञातौ बुधिते बोधबुद्धवत् ।त्यक्ते तु विधुतोत्सृष्टहीनधूतसमुज्झिताः ॥ १०१ ॥

अनुष्टुप्

मनितवि विदितवि ज्ञातवि बुधितवि बोधवि बुद्धवि त्यक्तवि विधुतवि उत्सृष्टवि हीनवि धूतवि समुज्झितवि

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश धान्ताः Śabdaratnāvalī 7.19.8 · p. 231

नद्धो बद्धे समुद्धृते वधो बन्धकरन्धयोः ।बन्धुर्ना बान्धवे मित्रे बन्धूके भ्रातरीत्यपि ॥बाधा निषेधे दुःखे च बुधः सोमजसूरिणोः ।बुद्धो जिने पण्डिते ना बुधितेऽपि च वाच्यवत् ॥बोधः समाधिभेदे ना तथा पिप्पलभूरुहे ।मधु क्लीबं पुष्परसे मर्त्ये क्षौद्रे रसान्तरे ॥पुंसि मधुद्रुमे चैव वसन्ते द्रैत्यभिद्यपि ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 द्धृ (wrong syllable)

meaningsसमाधिभेद पिप्पलभूरुह

बोध as a meaning in nānārtha verses

धरणिकोश संबोधआविद्धौ कुटिलक्षिप्तौ संबाधौ योनिसंकटौ । संबोधश्च क्षये बोधे प्रणिधिः प्रार्थ[51] ने चरे ॥ Dharaṇikośa 18.1.6
कोषकल्पतरु ईक्ष्उदो विमर्शने कर्महीनस्त्वेष समस्तङि । ईक्षिः कालहृतावुत्प्राद्विमर्शे स परेर्विदि ॥ उपादुदासीनभावेऽपाल्लिप्सुत्वे निरः परः । प्रयत्ने सादरालोके प्रात्तूत्प्रेक्षण-बोधयोः ॥ अवात्प्रतिविधानेऽनोरालोचे संवियुक्पुनः । गवेषे व्रजतिर्गत्यामुत्परः परिकीर्तितः ॥ अथ चित्रयतीति स्यादद्भुतस्य प्रदर्शने । स्याद्वेणते वेणति च तथा वेनति वेनते ॥ १४ ॥ Koṣakalpataru 3.5.14
कोषकल्पतरु विज्ञानस्यात्सावनो मासविशेषय[15b]ष्टृ- यज्ञक्रियान्तेषु च याजिनि स्यात् । विज्ञानमुक्तं किल बोधकृत्योः । प्रज्ञानमुक्तं धियि लाञ्छनेऽपि ॥ ४७ ॥ Koṣakalpataru 6.21.47
नानार्थार्णवसंक्षेप प्रमाणप्रमाणं हेतुमर्यादाशास्त्रेयत्ताप्रमातृषु । सम्यग्वक्तरि नित्ये स्यादेकताबोधयोरपि ॥ ४५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.45
शब्दरत्नावली ऊषितउषितं व्युषिते दग्धे ऊषितं रोगवोधयोः । उदात्तः स्वरभेदे स्याद्दानवादयप्रभेदयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.89
शब्दरत्नावली बोधनीबुधानो गीष्पतौ विज्ञवृद्धभेदे भवेत्पुमान् । बोधनी बोधपिप्पल्योर्बोधनं गन्धदीपने ॥ भण्डनञ्च खलीकारे न द्वयोर्युद्धवर्मणोः । भट्टिनी द्विजकान्तायां नाट्टोक्तौ नृपयोषिति ॥ भवनं भावगृहयोर्भाजनं पात्रयोग्ययोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.65
वैजयन्ती प्रतिपद्बोधे तिथौ च प्रतिपत् प्रवृत्तिर्वृत्त्युदन्तयोः । प्रवेणी तु कुथावेण्योः प्रसूतिः पुत्रजन्मनोः ॥ १६ ॥ Vaijayantī 7.2.16