त्राण
trāṇaवि · adj.In 13 kośas: 14 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 16 as a meaning of another word.
genderविadj.
रक्ष्णस्त्राणे ग्रहो ग्राहे व्यधो वेधे क्षये क्षिया ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
त्रातं त्राणं रक्षितमवितं गोपायितं च गुप्तं च ।
गीतिःmetre not read in every line
genderविadj.
समुन्नमुत्तं त्रातं तु गुप्तं गोपायितं पुनः ।अवितं रक्षितं त्राणमथावगणितं पुनः ॥ १७३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
संप्रदायोऽथ विश्रम्भो विश्वासोऽथ क्षये क्षिया ।ग्रहे ग्राहो वशः कान्तौ रक्षा त्राणे रणः क्वणे ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
बीजं पिञ्जं चोचफाण्टे ललाटंव्युष्टं रिष्टं चीनपिष्टं कृपीटम् ।इष्टं गोष्ठं पृष्ठपिङ्गाणके चत्राणं तीक्ष्णं कार्मणं कारणं च ॥ ८८ ॥
शालिनी
genderक्लीneut.
त्राते त्राणं चावितं चाप्यवीतं गुप्तमित्यपि ।संत्यक्ते धूतविधुते विधूतं धौतमित्यपि ॥ ७१८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
गुप्तं गोपायितं त्रातं त्राणं तथाऽवितं खलु ॥ २७२४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
त्राणं रक्षा च रक्षणश्च त्रीणि नामानि सन्ति वै ।ग्रहणार्थे ग्रहो ग्राहः स्याद्वेधस्तु व्यधोऽपि च ॥ २७७५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सार्द्रास्तिमिता क्लिन्नतिमितोत्तसमुन्नवत् ।त्राणो गोपायितस्त्रातो गुप्तश्चारितरक्षितौ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 1 सा (syllables merged)
genderविadj.
रक्षिते तु त्राणं त्रातं गुप्तं गोपायितं तथा ।वशक्रिया संवननं संवदनं, स्थितौ पुनः ॥ ८० ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 त्रा (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 द (wrong syllable)
genderविadj.
ऊरीकृतमुररीकृतमाश्रुतमङ्गीकृतं प्रतिज्ञातम् ।रक्षितमवितं त्रातं त्राणं गोपायितं गुप्तम् ॥ १६०६ ॥
आर्या
genderविadj.
प्रीणनं तर्पणं तृप्तिर्धावनं परिशोधनम् ।सेवनं सीवनं स्यूती रक्ष्णस्त्राणे क्षुधा क्षुधि ॥ १७०३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आबर्हिते तूद्वृहितोन्मूलितोत्पाटितोद्धृताः ।ऊतगोपायितत्रातत्राणगुप्तास्तु रक्षिते ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
देवतानिलये पुण्यक्षेत्रे योन्यवतारयोः ।त्राणं वीर्ये वने त्रायमाणभेषजनाम च ॥ २१५ ॥
अनुष्टुप्
क्लीबे घ्राणं नासिकायां घ्राते स्यादभिधेयवत् ।चूर्णो धूल्यां क्षारभेदे चूणं स्यात्पटयुक्तिषु ॥जिष्णुर्महेन्द्रार्जुनयोर्जित्वरे वाच्यलिङ्गकः ।झूणि गुवाकभेदे स्याद्दुटदैवश्रुतौ स्त्रियाम् ॥त्राणं स्यात्त्रायमाणायां रक्षिते रक्षणेऽपि च ।तीक्ष्णं स्याद्विषलौहाजिमुष्ककलवणेषु च ॥आत्मत्यागिनि तीव्रे च त्रिषु क्लीबं यवाग्रके ।द्रोणोऽस्त्रियामाढके तु भवेदाढाचतुष्टये ॥देशभेदे भारद्वाजे दग्धकाके स्त्रियां क्वचित् ।तथा काष्ठाम्बुवाहिन्यां गवादन्यामपि स्त्रियाम् ॥पणो वराटर्के मूल्ये गृहे कार्षापणेऽपि च ।क्रय्ये द्यूते भृतौ वित्ते व्यवहारेऽपि पुंस्ययम् ॥पार्ष्णि द्वयोः सैन्यपृष्ठे पादग्रन्थ्यधरेऽपि च ।स्त्रियामुन्मत्तकान्तायां पार्ष्णी पार्ष्णिरिति द्विधा ॥प्राणोऽनिले बले काव्यजीवे हृदयमारुते ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 गु (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 ष्क (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 भा (wrong syllable)
त्राण as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् पदपदं व्यवसितित्राणस्थानलक्ष्माङ्घ्रिवस्तुषु ॥ ९३ ॥ Amarakośa 3.3.93
- कोषकल्पतरु पातिपाति पालयति पालयते च त्राय[188a]तेऽवति पिपर्ति पृणाति । कुण्डयत्यपि च कुण्डयते स्याद् गुण्ठयत्यपि च गुण्ठयतेऽत्र ॥ ८० ॥ Koṣakalpataru 3.5.80
- कोषकल्पतरु तेजतितेजति तुञ्जति जंसति जंसयते गुण्ठति प्रोक्तम् । कुण्डति गोपायति च स्याद्दयते रक्षति त्राणे ॥ ८१ ॥ Koṣakalpataru 3.5.81
- कोषकल्पतरु शरणस्याच्छून्योषरयोस्त्रिलिङ्गमिरिणं क्लीबे तु नित्यं गृहे त्राणे त्रातरि हिंसने च शरणं स्याद्वारिपर्ण्यां पुनः । क्लीबे कत्तृणमीरितं तृणभिदि त्राणे पुनर्यन्त्रणं न स्यात्पुंसि च बन्धने नियमनेऽथो मुद्गरे ब्रह्मणि ॥ २१ ॥ Koṣakalpataru 6.15.21
- कोषकल्पतरु पर्याप्तिआसत्तिः स्त्री लाभे सङ्गे पर्याप्तिस्तु त्राणे प्राप्तौ । प्राकाम्येऽथो निर्वृत्तिः स्याद्वैराग्यादौ पञ्चत्वेऽपि ॥ ४० ॥ Koṣakalpataru 6.16.40
- कोषकल्पतरु पदशुक्रेभदानैणमदेषु मद्ये मनोविकारेऽपि पुमान्मदः स्यात् । स्त्री क्षेत्रिवस्तुन्यथ शब्दवाक्य- व्याजोद्यमत्राणपदार्थपत्सुः ॥ १९ ॥ Koṣakalpataru 6.19.19
- कोषकल्पतरु अवनत्राणे प्रमोदेऽप्यवनं न तु स्त्री गेहे द्वयोनं भवनं च भावे । स्याद्विष्टपे खे भुवनं जने च स्त्रियां न वारिण्यथ चन्दनोऽस्त्री ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 6.21.7
- कोषकल्पतरु फनिष्फलवचने फः स्याद्भयतस्त्राणे च फूत्कारे । Koṣakalpataru 6.23.1
- कोषकल्पतरु छायाछायातपाभावरविस्त्रियोस्त्विट्- शोभासु पङ्क्तौ प्रतिबिम्बके च । त्राणे च लञ्चेऽथ चिकित्सनेहा- रम्भोपदेशार्चननिश्चयेषु ॥ ५३ ॥ Koṣakalpataru 6.26.53
- नानार्थार्णवसंक्षेप पदशाखायां त्वपि वैचित्र्ये नान्तशब्दं प्रचक्षते । पदमङ्घ्रौ शरे त्राणे व्यवसायापदेशयोः ॥ ३६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.36
- नानार्थार्णवसंक्षेप पालना त्राणे जडकन्यायां पुनः पाली स्त्रियामियम् । अस्त्री द्रोणाह्वये दारुपात्रे पाकस्तु पर्वते ॥ ७४९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.749
- नानार्थार्णवसंक्षेप पातशिशौ द्वे त्रिः प्रशस्येऽथ पातं त्रिस्त्रातशुष्कयोः । ना तु राहौ च पतने क्ली तु त्राणे च शोषणे ॥ ७५१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.751
- नानार्थार्णवसंक्षेप पानद्यावापृथिव्योः पानं तु त्राणशोषणयोर्नपि । पीतौ च ना तु निःश्वासवायौ प्रायः पुनः पुमान् ॥ ७५८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.758
- परमानन्दीयनाममाला पदपदं त्राणे क्रमे स्थानेऽपवादव्यवसाययोः ॥ २८३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.283
- शब्दरत्नावली पदनिन्दा स्थियान्तु कुत्सायामपवादे च दुष्कृतौ । पदं वाक्ये व्यवसाये शब्दप्रदेशयोरपि ॥ पादे च पादचिह्णो च स्थाने त्राणे च वस्तुनि । अङ्के च श्लोकपादे च क्लीबं स्यात्किरणे पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.3
- वैजयन्ती पदपदं स्थाने शरे त्राणे पादांके पादचिह्नयोः । शब्देंऽशुवस्तुवाक्येषु व्यवसायापदेशयोः ॥ १८ ॥ Vaijayantī 6.3.18