शमल
śamalaक्ली · neut.In 12 kośas: 12 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.
पुष्पिका तु लिङ्गमलं विड्विष्ठावस्करः शकृत् ।गूथं पुरीषं शमलोच्चारौ वर्चस्कवर्चसी ॥ ६३४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
मूत्रं प्रस्राव उच्चारावस्करौ शमलं शकृत् ॥ ६७ ॥पुरीषं गूथवर्चस्कमस्त्री विष्ठाविशौ स्त्रियौ ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उच्यते वर्च उच्चारो वर्चस्कोऽवस्करः शकृत् ।गूथं कीटं च विट् विष्ठा पुरीषं शमलं मलम् ॥ ६३७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्लीबे गूथं पुनर्वर्चः पुरीषं शमलोऽस्त्रियाम् ।पर्दनं गुदजे शब्दे तत्र कुस्मितमित्यपि ॥ २४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
पाप्म यज्ञाङ्गकौपीनं नृशंसं शमलाचमेतद्वति त्रिष्वप्यधर्म ।अधर्मं यश्च चरति कथ्यतेऽसावधार्मिकः ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
उल्बमस्त्री च कललं शुक्रार्तवघनेऽस्त्रियाम् ।मूत्रं वस्तिमलं किट्टोत्थ (?) मनुष्यजलं स्रवः ॥प्रस्रावश्च भवेन्मेहोऽथोच्चारावस्करौ समौ ।वर्चः पुरीषं लेण्डं च शकृच्छमलमन्तिमे ॥विष्ठा न स्त्री गूथ-मल-वर्चस्का विड्विषौ न ना ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.doubtful
स्थाल्यादीनां स्त्रीत्वं भवति । इयं स्थाली रन्धनभाण्डम् । सभा गोष्ठी । जरा वृद्धत्वम् । स्थली उच्चनिर्जलो देशः । वीची तरङ्गः । छविर्लावण्यम् । कटिः श्रोणी । मञ्जरी वृक्षस्य । वल्ली लता ।शिल्पं छर्दिस्त्वन्नं शमलमरकतपलाशकृच्छ्राणि ।मन्दिररिक्ते च नपुंसके मन्दुरां तु स्त्रियां विद्धि ॥ ८० ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
विष्ठा गूथपुरीषे च वर्चस्कं वर्चसा सह ।विट् शकृच्छमलोच्चारौ [75] परिकर्म त्वलंकृतिः ॥ २८९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.doubtful
दूषिका स्यान्नेत्रमले मूत्रे स्रावः प्रकीर्तितः ।पुरीषेऽवस्करः प्रोक्तः शमलं शकृदित्यपि ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 न्ने (wrong syllable)
genderक्लीneut.
उच्चारोऽवस्करो वर्चो वर्चस्कं शमलं शकृत् ।विट् विष्ठाऽशुचि गूथं वै पुरीषं चेति मन्यते ॥ १०२५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पुरीषं शमलं वर्चः शकृद्विष्ठाविशौ स्त्रियौ ।गूथवर्चस्कमस्त्री स्यादुच्चारावस्करौ समौ ॥ १११८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लसीका लसिका रक्तरसमांसविपाकजाः ।पूयं तु कुणपं दूष्यं पुरीषं शमलं शकृत् ॥ ११८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शमल as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् कल्कसाष्टे शते सुवर्णानां हेम्न्युरोभूषणे पले ॥ १३ ॥ दीनारेऽपि च निष्कोऽस्त्री कल्कोऽस्त्री शमलैनसोः । दम्भेऽप्यथ पिनाकोऽस्त्री शूलशङ्करधन्वनोः ॥ १४ ॥ Amarakośa 3.3.14
- कोषकल्पतरु विश्कान्तौ तथा त्विड्व्यवसायके च रुचौ जिगीषावचसोरपि स्त्री । स्त्री व्यापने विट् श[84a]मले न पुंसि शुषिस्तु शोषो विवरेऽपि च स्त्री ॥ ४३ ॥ Koṣakalpataru 6.30.43