मल
malaक्ली · neut.In 14 kośas: 33 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
कण्डरा तु महास्नायुर्मलं किट्टं तदक्षिजम् ॥ ६३१ ॥दूषीका दूषिका जैह्वं कुलुकं पिप्पिका पुनः ।दन्त्यं कार्णं तु पिञ्जूषः शिङ्घाणो घ्राणसंभवम् ॥ ६३२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मलो देवादिपूजायामश्राद्धोऽथ मलिम्लुचः ॥ ८५८ ॥पञ्चयज्ञपरिभ्रष्टो निषिद्धैकरुचिः खरुः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ति (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कांस्ये विद्युत्प्रियं घोषं प्रकाशं वङ्गशुल्वजम् ।घण्टाशब्दमसुराह्वं रवणं लोहजं मलम् ॥ १०४९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 सु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
तिलकं क्लोम मस्तिष्कं गोर्दं किट्टं मलोऽस्त्रियाम् ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
उच्यते वर्च उच्चारो वर्चस्कोऽवस्करः शकृत् ।गूथं कीटं च विट् विष्ठा पुरीषं शमलं मलम् ॥ ६३७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कांस्यं तु कृत्तिमं नाट्यं प्रभा… मसुराह्वयम् ।घण्टास्वनं भूरिलोहं रवणं लोहजं मलम् ॥ ६४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्लीबेऽजिनं देहवर्म चर्म पुंसि महापटः ।रक्ताधारोऽप्यथमलः किट्टेऽस्त्र्यथ तनूरुहम् ॥ २४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
प्रस्रावः प्रस्रवोऽपि स्याद्विड्विष्ठे च स्त्रियामुभे ।शकृत् क्लीबे मलोप्यस्त्री पुंस्युच्चारोऽप्यवस्करः ॥ २४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
कामो मासो मलः कोको लक्ष्मीनाथः सुयामुनः ।सहस्रपारः षड्विन्दुरनन्तो नलिनेशयः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मलशालातुलननकमलानां हलस्य च ।कङ्कालहालाहलयोः सौवर्चलमधूलयोः ॥ १८५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
दुरितमशुभमंहः किल्बिषं पापमङ्घःकुकृत-कलुष-किण्वान्यत्र कृष्णैनसी स्तः ।अपि वृजिनतमोघं कल्मषं न्यङ्ककण्वा-णकमपि मलपङ्कौ पातकं कल्कमस्त्री ॥ ३७ ॥
मालिनी
genderपुंmasc.
कण्डरा*[तु]महास्नायुः किट्टं तु मलमस्त्रियाम् ।कफो रसमलः श्लेष्मा बलासः खटकूटवत् ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
उल्बमस्त्री च कललं शुक्रार्तवघनेऽस्त्रियाम् ।मूत्रं वस्तिमलं किट्टोत्थ (?) मनुष्यजलं स्रवः ॥प्रस्रावश्च भवेन्मेहोऽथोच्चारावस्करौ समौ ।वर्चः पुरीषं लेण्डं च शकृच्छमलमन्तिमे ॥विष्ठा न स्त्री गूथ-मल-वर्चस्का विड्विषौ न ना ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
गुरु [105b]हा नरकीलः स्यान्मलोऽश्राद्धः सुरार्चने ।पञ्चयज्ञपरिभ्रष्टो यो द्विजः स मलिम्लुचः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
खलं पलं पुलं हलं तलं बलाञ्चले मलम् ।पलालमिन्द्रनीलवद्धलाहलं कमण्डलुः ॥ ६६ ॥
पञ्चचामरम्
genderपुंक्लीm. n.
तलः पुमांस्तालतरौ चपेटेखड्गस्य मुष्टौ चरमे तु पृष्ठे ।ज्याघातसंवारणगो द्वयोस्तुशीलाधरार्थो मलमस्त्रियां च ॥ ५२ ॥
उपजातिः
genderपुंक्लीm. n.
एते स्त्रीलिङ्गे उदिताः कथिताः । इयं शाला गृहविशेषः । माला स्रक् । दोला क्रीडासाधनम् । वेला कूलं समुद्रस्य । फेला भक्तोच्छिष्टं धानाश्च । शिला अश्मा । तुला पलशतानुमानम् । लीला अतिरसकोविदश्च । सेना हस्त्यश्वपदातिसमुदायः । पालिः पङ्क्तिप्रदेशः । बलिः करः उपहारः । दद्रुः कुष्ठविशेषः । वागुरा मृगबन्धनी रज्जुः ।पातालजालमलखलकपालशैवालशीलनालानिचीरचीवरवियन्ति च विद्धि तृतीयाप्रकृतिकानि ॥ ३७ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
किट्टं मलं नेत्रजे तु दूषीका दूषिका समे ।जिह्वायाः कुलुकं किट्टं पिप्पिका दन्तसंभवे ॥ २८६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कर्पूरजठरौ तक्रशरीरे शरतोमरे ।आलवालं पलं भालं प्रवालकवले मलम् ॥ १५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
उच्छरश्चैव वैशाखे ज्येष्ठस्तु खरकोमलः ।मलः शुक्रस्तथा ज्येष्ठामूलीयः खरकस्तथा ॥ १४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
कंसं कांस्यं प्रकाशञ्च घोषो विद्युत्प्रियं मलम् ।रवणमसुराह्वं लोहजं वङ्गशुल्वजम् ॥ १८१६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
अस्त्री मलः स्यात् कल्कञ्च किटुं किटुकमित्यपि ।जिह्वामलञ्च कुल्लोकं पिटुकं दन्तकिटुकम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 कि (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
उच्चारावस्करौ कल्कं पुरीषं मलवर्चसा ।कर्परः स्यात् कपालोऽस्त्री ललाटास्थि च कल्वनः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दुष्कृतमघमेनोंऽहः किल्बिषमलदुरितपापरेपांसि ।दुष्कर्म कलुषरजसी वृजिनं पाप्मा तु पुंसि पङ्कोऽस्त्री ॥ २८६ ॥
गीतिः
genderक्लीneut.
कांस्यं घण्टास्वनं नाट्यं सौरष्ट्रं रवणं मलम् ।कृत्रिमं लोहजं भूरिलोहं चासुरसंज्ञकम् ॥ ४२१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मलं तु दूषिका दृष्ट्योस्तारकास्तु कनीनिका ।अपाङ्गश्चक्षुषोरन्ते कटाक्षोऽपाङ्गदर्शने ॥ १०८५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मेदो वपा वसा नाडीसिराधमनयः समाः ।पश्चाद्ग्रीवासिरा मन्या किट्टं तु मलमस्त्रियाम् ॥ १११७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
पुल्कसी कवटं वाटी मंजनं मालुकी मलम् ।वैदेहकी नीवलकं धीवरी कलशीनकम् ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चुचुन्दरी तु गन्धाखुर्गिरिका बालमूषिका ।वृश्चिके त्वाल्यलिद्रूणा मलं तत्पुच्छकण्टकः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उच्चारो विण्न ना गूथो वर्चस्को मलमस्त्रियाम् ।विष्ठा चाप्यथ लण्डोऽस्त्री विष्ठा राजियुता दृढा ॥ ११९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
प्रस्रावो देहवारि स्यान्मूत्रमेकाङ्गुलं च तत् ।सृणिका स्यन्दिनी लाला मलं किट्टं च न स्त्रियाम् ॥ १२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
सुखं दुःखं मलं छिद्रं किलासं सिध्ममर्मरौ ।रभसः पलितं श्वित्रमेतेऽपि त्रिषु धर्मिणि ॥ १४४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
किट्टे पुरीषे कृपणे तु पापेऽन्यव-च्छलस्तु भृङ्गीगणधा[65b]तृवाची ।अन्त्ये शलल्यां च खिलं तु वेधेस्यात्सारसंक्षिप्तकवाचि षण्ढे ॥ ५३ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every linenearly इन्द्रवज्रा
doubtful
कांस्याख्यलोहे स्यात् त्वेष मर्त्यजात्यन्तरे द्वयोः ।मालुकीशूद्रेजेऽथोक्तो मल्लो योधे परैः पुमान् ॥ ९३९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 द्रे (wrong syllable)
मल as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु मेचकसंपाको नृपतरुधृष्टतर्ककेषु पुंलिङ्गः पुनरपि पेचकोऽस्त्युलूके । स्यान्नीले तमसि मले च बर्हिचन्द्रे स्त्रीलिङ्गं न भजति जातु मेचकोऽपि ॥ ६२ ॥ Koṣakalpataru 6.1.62
- कोषकल्पतरु कलङ्कसस्ये तथोत्तमाङ्गे- ऽथाक्षेपेऽङ्के मलेऽप्ययसः । प्रथमे कलङ्क उक्तः पालङ्कः शाकशल्लक्योः ॥ ५ ॥ Koṣakalpataru 6.1.5
- कोषकल्पतरु विड्लोध्रे तथा गन्धरसेऽथ दर्शः सूर्येन्दुसङ्गेऽप्यवलोकनेऽपि । श्रौते च पक्षान्त विधौ तथाथ स्पर्शो भवेत्स्पर्शनदानयोश्च । त्वाचे गुणेऽर्तौ च नृवैश्ययोस्तु नास्त्री प्रवेशे विडिह प्रजायाम् । मले न ना स्त्री तु खगादिबन्धे कचोत्तरस्थो निकरे च पाशः । कर्णान्तगः शोभनवाचकः स्या- न्निन्दार्थकश्चात्र परस्थितोऽयम् । नाशो विनाशानुपलम्भयोः स्यात् पलायनेऽथ क्षवथौ पुमान्स्यात् ॥ ६ ॥ Koṣakalpataru 6.30.6
- शब्दरत्नावली फल्गुफल्गुः स्त्रियां नदीभेदरेणुभिद्मलपूषु च । मिथ्या वचसि निःसारे तद्भवेदभिधेयवत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.11
- शब्दरत्नाकर विश्विट् प्रजावैश्ययोः पुंसि स्त्री मले जनने द्वयोः । श्रीः कान्तिसंपदोर्लक्ष्म्यां लवङ्गकुसुमेऽपि च ॥ २२४७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2247