समय
samayaपुं · masc.In 17 kośas: 30 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 18 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
राद्धसिद्धकृतेभ्योऽन्त आप्तोप्तिः समयागमौ ॥ २४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विघ्नेऽन्तरायप्रत्यूहव्यवायाः समये क्षणः ।वेला वाराववसरः प्रस्तावः प्रक्रमान्तरम् ॥ १५०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कालो दिष्टोऽप्यनेहापि समयोऽप्यथ पक्षतिः ।प्रतिपद्द्वे इमे स्त्रीत्वे तदाद्यास्तिथयो द्वयोः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऊहस्तर्कोऽनुमानोक्तिर्मीमांसा स्याद्विचारणा ।स्मृताः कृतान्तराद्धान्तसिद्धान्तसमयाः समाः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कालोऽपष्ठुर्जहोदिष्टोऽनेहाः पीथो मतिस्तिथः ।आमतिः समयः पीयुरथ वास्रस्तु वासरः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आगमः समयस्तुल्यावाप्तोक्तिरपि च स्त्रियाम् ।कृतान्ता पुंस्यथ गिरा चोद्यगीर्भणितिः स्त्रियाम् ॥ १५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संगमक्षामयोर्यूपतूर्ययोः समयस्य च ।कम्बलिबाह्यमैरेयजन्यानां प्रचयस्य च ॥ १७२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 लि (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
कालोऽमतिश्चायतिरप्यनेहास वत्सरात्मा समयो भवन्तः ।पारुश्च पीयुर्जहकोऽपि जिव्रि-र्यातुश्च दिष्टो लग्नः सर्वमुट् च ॥ १ ॥
उपजातिःmetre not read in every linenearly उपजातिः: pāda 2, syllable 6 ल (wrong syllable); pāda 2, syllable 7 ग्नः (wrong syllable)
genderपुंmasc.
उपोद्घात उदाहारः प्रकृतौपयिकं वचः ।समयः शपथः पुंसि शपनं तु नपुंसके ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुल्फ-गुच्छ-समय-प्लव-वर्ष-मन्थ-कर्दम-मृदङ्गमुखा[221b]नाम् ।वंश-वेश-मुकुर-क्षितिनिम्ब-दीप-बोल-चरणप्रमुखानाम् ॥ ६ ॥
स्वागताmetre not read in every line
genderपुंmasc.
वलयमलयपूयारण्यसंख्यं हिरण्यंप्रमयसमयसाया जन्यवत्पारिहार्यम् ।शरशिशिरतुषारक्षीरनीहारवार-प्रवरशिखरराष्ट्रभ्राष्ट्रसीरान्धकाराः ॥ ५८ ॥
मालिनी
genderपुंक्लीm. n.
पुष्पदन्तौ पुष्पवन्तौ चन्द्रसूर्यौ समोक्तितः ।कालोऽनेहा दिष्टसर्वमूषकौ समयोऽपि च ॥ १२२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वाक्यं पदसमूहः स्यात्सुप्तिङन्तं पदं मतम् ।आगमाप्तोक्तिराद्धन्ताः सिद्धान्तसमयावपि ॥ १७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षणः समय इत्येवमुपोद्धातोऽप्युपक्रमः ।अभ्यादानमथारम्भः प्रयोगः प्रक्रमः समः ॥ ३८३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समयकविये पारि[10]हार्यः कम्बलवाह्यकः ।संसारसीरशृङ्गारनेत्रवक्त्राणि गह्वरम् ॥ १५२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 य (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
कालो दिष्टोऽप्यनेहापि समयः सम इत्यपि ।घस्रो दिनः समा वारोऽहः क्लीबे तिथिरित्यपि ॥ १३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रस्तावोऽवसरो वेला वारश्च समयः क्षणः ।आगोऽपराधो मन्तुश्च व्यलीकं विप्रियाहिते ॥ ९२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सिद्धान्तागमराद्धान्तकृतान्ताः प्रोक्तयः श्रुतम् ।समयः प्रवचनं सूत्रं ग्रन्थः शास्त्रं च पुस्तकम् ॥ १३८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कालो दिष्टोऽप्यनेहाः स्यात् समयः सर्वमूषकः ।कालो द्विधाऽवसर्पिण्युत्सर्पिणीकालभेदतः ॥ १२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
समयोऽवसरो वारो वेला च प्रक्रमः क्षणः ।प्रस्तावोऽन्तरमित्यष्टौ क्षणनामानि सन्ति वै ॥ २७४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मृगतृष्णा मृगतृषा मृगतृट् स्यान्मरीचिका ।कालः स्वयम्भूः समयस्त्वनेहा दिष्ट इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कालस्तु समयोऽनेहा दिष्टः सूक्ष्मस्तु स त्रुटिः ।अष्टौ तु ता निमेषस्तौ लिप्तिका स्यादमूर्नव ॥ २३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चित्तविभ्रम उन्मादो मिथ्याज्ञानं मतिभ्रमः ।अथ सिद्धान्तराद्धन्तकृतान्तसमयाः समाः ॥ २७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्याद्द्रोहचिन्ता व्यापादः संकेतसमयौ समौ ।धियो गुणास्तु शुश्रूषा श्रवणं ग्रहणं धृतिः ॥ २७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भृगुः श्वेतस्तथा हंसो हृदो दक्षिणपादगः ।समयः सामगः शुक्रः सङ्गतिः सा-र्णकः शशी ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शुक्ल-धातू भृगुर्हंसः सामगः सत्यसङ्गतिः ।मत्यानन्दोऽथ दीप्तास्यः समयः षा-र्णकः स्मृतः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दक्षप्रियो भृगुः शुक्रो हंसः समय-सामगौ ।हृदो दक्षिणपादस्थः श्वेता शक्तिर्निशाकरः ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रज्ञप्तिः परिभाषाशैलीसङ्केतसमयकाराश्च ।प्रतिवाणी प्रतिवचनं समुदाचारस्त्वभिप्रायः ॥ २६ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
क्रियाकारे चाजयस्तु ब्रूते निर्देशसम्पदोः ।भाषायां च वयं त्वेनं ब्रूमहे सङ्गमे नरि ॥ १८७२ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
सिद्धान्ते शपथे काले स्वाध्यायो जपवेदयोः ।सारसो विहगे चन्द्रे हिमारिः पावके रवौ ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
समय as a meaning in nānārtha verses
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) कटक्लीवो विक्रमहीनेऽपि समयेऽपि कटः स्मृतः । कलङ्कं लाञ्छने दोषेऽप्यद्रिः प्रोक्तो रवावपि ॥ ८२० ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.820
- धरणिकोश कालकालो यमे महाकाले मृत्यौ समयकृष्णयोः । काली दुर्गा यामिनी च काली स्यान्नववारिदे ॥ Dharaṇikośa 27.3.13
- कोषकल्पतरु भूकन स्त्री तु कन्दा[248a]दिदशप्रकारे धाको वृषे पुंसि तथाश्रये च । मूकस्तु दीनावचसोस्त्रिलिङ्ग्यां भूकं तु रन्ध्रे समये तु पुंसि । बको बकोटे बकपुष्पके च धनाधिनाथे च निशाचरे च । शूकोऽपि धान्याद्यतितीक्ष्णकाग्रे शुद्धे कृपायामपि न स्त्रियां स्यात् ॥ १५ ॥ Koṣakalpataru 6.1.15
- कोषकल्पतरु श्रामक्रोधे यामिपतौ रुचौ च नरके भौमस्तथा मङ्गले भूजेषु त्रिषु मण्डपे तु समये श्रामः पुमान्कीर्तितः । यक्ष्मो रोगपतौ गदेऽपि गदितो रुक्मं तु हेमायसो- स्तोक्मं स्याद्धरिते यवे हरिति चाम्भोदे तु न स्याद्द्वयोः ॥ ६६ ॥ Koṣakalpataru 6.25.66
- कोषकल्पतरु कालविशेष्यवत्स्याद्विपुले कुलं तु देशे गृहे गोत्रशरीरयोश्च । तथा सजातीयगणेऽथ कालो मृत्यौ कृतान्ते समये च कृष्णे ॥ ५५ ॥ Koṣakalpataru 6.28.55
- कोषकल्पतरु वेलापीठ्यां गृहाणामपि दारुबन्धे वेलाब्धितीरेऽम्बुविकारके च । अक्लिष्टमृत्यौ समये च सीम्नि बुधस्त्रियां वाचि तथा च रागे ॥ ८२ ॥ Koṣakalpataru 6.28.82
- कोषकल्पतरु योगस्वक्षो हृदि स्याद्वृषभे तु पुंसि नोधा मुनौ स्तव्यगतोऽन्यवच्च । योगः समाधौ समये तथान्त्ये रोकोऽस्त्रियां नावि तरित्रयेऽपि ( ? ) ॥ Koṣakalpataru 6.31.41
- नानार्थार्णवसंक्षेप कालकाला मनः शिलायां च कृष्णत्रिवृति च स्त्रियाम् । क्ली तु कालायसे कालं पुमांस्तु समये यमे ॥ १८३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.183
- परमानन्दीयनाममाला अध्वन्भूषायां रूपकोत्सङ्गनाटकाद्यंशमन्तुषु । अन्त्योऽधमेऽन्त्यजाते चाध्वा मार्गे समये स्मृतः ॥ ७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.7
- परमानन्दीयनाममाला कालसमयेऽपि महाकाले काव्यो नक्षत्रशुक्रयोः । काव्याथ पूतनाबुद्ध्योः काव्यं ग्रन्थेऽपि कथ्यते ॥ ९६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.96
- परमानन्दीयनाममाला कटक्रौञ्चो द्वीपे खगे शैले कक्षः शुष्कवने स्मृतः । बाहुमूले तृणे पापे कटः स्यात्समये शवे ॥ १०२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.102
- परमानन्दीयनाममाला कुतपकुतपस्तु जले रूप्ये भागिनेये हुताशने । दौहित्रे समये दर्भेऽष्टमेंऽशे वासरस्य च ॥ १३२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.132
- शब्दरत्नावली कटसमये हस्तिगण्डेऽपि पिप्पल्याञ्च स्त्रियां कटी । कटुर्ना रसमात्रेऽस्त्री रोहिणीकलिराजिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.4
- शब्दरत्नावली कालकालः कृष्णे च समयमहाकालयमेषु च । काला तु कृष्णात्रिवृतामञ्जिष्ठानीलिकासु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.6
- शब्दरत्नाकर संविद्मृतिव्यवस्थयोः संस्था सभा तु द्यूतसंसदोः । संवित् संकेतसमयप्रतिज्ञाचारनामसु ॥ २०२४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2024
- शब्दरत्नाकर दर्शनतोरणोऽस्त्री बहिर्द्वारदारुयन्त्रविशेषयोः । तूलिका कूर्चिकासूच्योर्दिग्वासा श्रमणे हरे शास्त्रोपलब्धिधीदृष्टिसमयेषु तु दर्शनम् ॥ २१०१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2101
- शब्दार्णव दर्शनदर्शनं समये शास्त्रे दृष्टौ स्वप्नेऽक्ष्णि संविदि ॥ २०९ ॥ Śabdārṇava 209
- त्रिकाण्डशेष कटसमये च क्रियाकारे किलिञ्जशरयोः कटः । कोटिः सङ्ख्याऽपि करटो वाद्यभाण्डविप्रयोः ॥ ९३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.93