घट
ghaṭaपुं · masc.In 19 kośas: 31 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 25 as a meaning of another word.
वृषो गजोऽश्वः प्लवगः क्रौञ्चोऽब्जं स्वस्तिकः शशी ।मकरः श्रीवत्सः खड्गी महिषः सूकरस्तथा ॥ ४७ ॥श्येनो वज्रं मृगश्छागो नन्द्यावर्तो घटोऽपि च ।कूर्मो नीलोत्पलं शङ्खः फणी सिंहोऽर्हतां ध्वजाः ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पाटकस्तु तदर्धे स्यादाघाटस्तु घटोऽवधिः ।अन्तोऽवसानं सीमा च मर्यादापि च सीमनि ॥ ९६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्थाल्युखा पिठरं कुण्डं चरुः कुम्भी घटः पुनः ।कुटः कुम्भः करीरश्च कलशः कलसो निपः ॥ १०१९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंक्लीm. n.
कोशिका मल्लिका प्रोक्ता पिधानं स्यादुदञ्चनम् ।घटः करीरः कलशः कुटः कुम्भो निपः स्मृतः ॥ ३१६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तथैव विबुधैः प्रोक्तो नक्रश्च मकरो मृगः ।घटकुंभश्च कलशो मत्स्यो मीनो झषो मतः ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तुलामिथुनसंज्ञाश्च कोदण्डाद्यं दलं नराः ।नक्रस्यान्त्यदलं मीनो घटश्चजलराशयः ॥ ११४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
नवांशाश्च त्रिकोणोक्तं ततः स्वभवने घटे ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
चरुः पुमान्स्त्रियां नन्दानन्दिरालूर्गलन्तिका ।वर्द्धनी करकः पुंसि घटोऽस्त्री कलशो द्वयोः ॥ १०२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
मुञ्जवाजाजावटानां तथा पट्टप्रकोष्ठयोः ।कोष्ठाङ्गुष्ठघटानां च प्रगण्डस्य गुडस्य च ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सृपाटसटकीटानां स्यात्किराटचपेटयोः ।किटस्फटघटानां च तथा वर्वटकैटयोः ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
जूकस्तुलाथ कौर्पी वृश्चिकनामाऽश्वितौ क्षिकौ धनुषि ।आकोकेरो मकरो मृगोऽथ हृद्द्रुग्घटोऽथ मीनोऽन्त्यः ॥ १०८ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
प्रकरी चत्वरमही ग्रामेया त्रिषु तद्धिता ।ग्रामेयकस्तु कथितो ग्रामीणो ग्राम्य इत्यपि ॥दाक्षीग्रामीय उदितो यो दाक्षीग्रामसंभवः ।एकग्रामीयमेवं स्यात्समूहे ग्रामता स्त्रियाम् ॥ग्रामान्त उपशल्यं स्यादत्र सीमेयनादिते (?) ।अवधिर्घट आघाटः सीमा स्त्री सीम पुं सिमः ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वार्द्धनी कारकोऽस्त्री स करङ्को नालिकेरजः ।* * * * * * * * कुम्भी कुम्भीरुखा कुला ।चरुर्ना पिठरस्त्रय्यां कलशः कलसस्त्रिषु ।घटः कुम्भः करीरो ना न स्त्री कुट-निपावुभौ ।घटः कुम्भश्च मिथुने करीरोऽस्त्री कुटो निपः ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंस्त्रीm. f.
क्रे[138b]यादयोऽन्यलिङ्गाः स्युर्विपणो विक्रयः समौ ।तुला तु तोलनामत्रं पात्रं पाण-धटौ समौ ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
अन अन्ते यस्य तदिदमनान्तं अकर्त्तरि अन्प्रत्ययान्तं यत्प्रातिपदिकं तन्नपुंसके विद्धि जानीहि । "नपुंसकाद्भावे क्त" इत्यत्र "वर्तमाने ल्युट् चे"ति ल्युट् । "युवोरनामि"त्यनादेशः । वचनं भजनं भाजनं पानं आसनं प्रयाणं शासनम् । अधिकरणमित्यादि । अकर्त्तरीति किम् । "नन्द्यादिभ्यो ल्युट्" । नन्दनः मरणः मदनः कुलनः शतनः दमनः सङ्कर्षणः मधुसूदनः जनार्दन इत्यादि । अनिः स्त्रियामेव ।एवकारोऽवधारणार्थः । "आक्रोशे नञ्यनिः" । यथा इयमम्भोजनिः अकारणिः अहरणिः अखादनिः अशरणिरित्येवमादिः । अण च अप्च अणापौ यौ तौ पुंस्युक्तौ । णौ अण् चेत्यण् प्रत्ययः । त्यागः उपदेशः उपसर्गः इत्यण्प्रत्ययः । निघः पर्वतः । किञ्चान्यौ मन्युमृत्यू पुंसि भवतः । अयं मन्युर्दया शोकश्च । मृत्युर्नाशः ।पटपुटकटघटचण्टवाटजूटवटा हि पुंस्युक्ताः ।अवटखटपट्टकिराटकीटाश्च कूटतटयोश्च नपुंसकता ॥ २८ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
ग्रामो निवसथश्चापि तथा संवसथः स्मृतः ।तदर्धे पाटकः प्रोक्तः सीमाघाटो घटोऽवधिः ॥ २४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कलिञ्जगण्डौ लगुडः पिचण्डोवरण्डकूष्माण्डकरण्डरुण्डाः ।नाडीव्रणाङ्गुष्ठह[2]ठा गुणश्चघटो नरे भ्रूणशिखण्डचण्डाः ॥ १८ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
पिपीलिकः शल्यकशुण्डिका चतुरुष्कशुङ्गौ घुटिकः सृपाटः ।चोटः किलाटो वरटः स्फटश्चकीटः सटः शाटफटौ घटोऽपि ॥ १०९ ॥
उपजातिः
genderपुंस्त्रीm. f.
कुण्डे तु पिठरः स्थाली पिठरी चाप्युखा सुखा ।घटे तु कुमुदः कुण्डी निपातः(वः?) कुट इत्यपि ॥ ४४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मलिकोऽलिञ्जरो वेल्लः चरुपाशी सनासिका ।कम्बुग्रीवो घटः कुम्भः शरावो वर्द्धमानकः ॥ २६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुम्भकारः कुलालश्च कुम्भस्तु कलशो घटः ।स्वर्णकारः कलादश्च मालाकारस्तु मालिकः ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आघाटोऽन्तोऽवसानं च मर्यादा चाऽवधिर्घटः ॥ १६४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
घटः कुम्भः करीरश्च कलशः कलसः कुटः ।निपश्चेत्यादिनामानि मन्यन्ते पण्डितै जनैः ॥ १७५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्वयोर्घटः कुटनिवापस्त्री तु कलशस्त्रिषु ।कलसश्च द्वयोः कुम्भः कुम्भी च कलसी घटी ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
मर्यादा घट आघाटः स्थविः स्थिविश्च सीमया ।सीमः सीमा त्रिषु नान्तो मालं ग्रामान्तराटविः ॥ १८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स्थि (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 षु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
उखः स्थालं स्थालिः स्थाली कुण्डकुण्डी च कुण्डिवत् ।कुण्डी कुम्भिः कुम्भी घटे घटी कुटोऽस्त्रियां कुडः ॥ ६० ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
अलिञ्जरो द्वयोः कुम्भघटौ पुंसि निपः कुटः ।कलशं त्रिषु वा क्लीबे करीरः कर्करी स्त्रियाम् ॥ ८९७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
भृङ्गारो हेमकरकः करंको नालिकेरजः ।निपो घटः कुटः कुंभः करीरः कलशी त्रयी ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पात्रं शूर्पावरं पिष्टं सेहिका द्व्याढकोऽस्त्रियाम् ।कंसं चाथ चतुष्के स्युर्द्रोणोऽस्त्री कलशो घटः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
घट as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् कुम्भकुम्भौ घटेभमूर्धांशौ डिम्भौ तु शिशुबालिशौ ॥ १३४ ॥ Amarakośa 3.3.134
- नामलिङ्गानुशासनम् करीरवंशाङ्कुरे करीरोऽस्त्री तरुभेदे घटे च ना । Amarakośa 3.3.330
- धरणिकोश कुटस्फुटो व्यक्ते प्रफुल्ले च कुटः स्याद्धटवेश्मनोः । भटो जनान्तरे वीरे पिटः पेटे च वागुलौ ॥ Dharaṇikośa 10.1.5
- धरणिकोश कुम्भकुम्भौ समाध्यन्तरराशिभेदौ कुम्भो घटे वारणगण्डपिण्डे । कुम्भं स्मृतं गुग्गुलकेऽथ कुम्भी स्यात्कट्फले पाटलिवारिपर्ण्योः ॥ Dharaṇikośa 23.3.1
- कल्पद्रुकोशः कुम्भश्रोण्यौषध्योः कटो मोहे भ्रमः कुम्भो घटेऽपि च । वृन्दागोलकयोः पिण्डः स्फुलिङ्गलेशयोः कणः ॥ १११ ॥ Kalpadrukośa 3.5.111
- कोषकल्पतरु कर्क[247b]कर्कस्तु शुक्लाश्वघटानलेषु राशौ तथा दर्पण ईरितोऽयम् । तर्को वितर्केच्छययोः(?)क्रियाया भेदे च शल्कं शकले च वल्के ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 6.1.8
- कोषकल्पतरु कुम्भजम्भस्तु दैत्ये नरि भक्षणे च जृम्भे रदे दन्तशठे तु न स्त्री । कुम्भो घटे स्यान्मिथुने च कुम्भ- कर्णस्य पुत्रे गणिकापतौ च ॥ ४० ॥ Koṣakalpataru 6.24.40
- कोषकल्पतरु खपुरस्याद्भद्रमुस्तासु घ[53b]टे तु षण्ढे द्वारे पुरद्वारि च गोपुरं च । स्यान्मुस्तकेऽथो चिकुरः शिरोजे भुजङ्गमे ना गृहबभ्रुकेऽपि ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 6.27.8
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुम्भकुम्भः पुंसि घटे मूर्धपिण्डे सामोद्भवस्य च । वेश्यापतौ सोमदत्ते सौरिराशौ महत्तरे ॥ २१७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.217
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुडकुडस्तु ना वैश्रवणे क्ली घटे लाङ्गलेऽपि च । मनुष्यजातिभेदे तु पलिनीसंज्ञयोषिति ॥ २२४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.224
- नानार्थार्णवसंक्षेप करीरवशाङ्कुरे घटे चापि कुकराख्ये च पादपे । करीरी तु स्त्रियां हस्तिदन्तमूलेऽथ भेद्यवत् ॥ ३१४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.314
- परमानन्दीयनाममाला घरश्मिवह्न्योश्च सत्याक्षिस्वर्गमातृषु भाषितः । गीश्च वाण्यां दिशाब्राह्म्योर्दुर्गायामथ घो घटे ॥ १४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.14
- परमानन्दीयनाममाला बफो झंझापवने फेने फूर्वातूलककुब्वचोः । विण्नरेऽवस्करे वैश्ये बः पद्मघटयोरपि ॥ ३१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.31
- परमानन्दीयनाममाला कर्ककर्को घटेऽनिले राशौ श्वेताश्वे दर्पणेऽपि च ॥ ८३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.83
- परमानन्दीयनाममाला कुम्भकुम्भो घटे गजाङ्गेऽपि राक्षसे राशिभिद्यथ । कोलं तु बदरं प्रोक्तं कोलः शूकरखञ्जयोः ॥ १०१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.101
- परमानन्दीयनाममाला खपुरआतपत्रे पुण्डरीकं कं शीर्षेऽथ द्रवे मधु । सद्माङ्गयोः पुरं क्लीबे घटार्थे खपुरं पुनः ॥ ७६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 6.3.76
- शब्दरत्नावली कर्ककर्कः श्रेष्ठे घटे कर्के शुक्लाश्वदर्पणाग्निषु । कङ्कः पक्षिविशेषे स्यात् कृतान्ते कैतवद्विजे ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.4
- शब्दरत्नावली कुटीकुटः कोटे ना स्त्रियान्तु घटे गेहेऽपि च द्वयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.6
- शब्दरत्नावली कुम्भवारस्त्री कामुके मत्ते घटे क्लीबन्तु गुग्गुलौ । कुम्भी स्त्रियामुखापृश्नी पाटला कट्फलेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.24.4
- शब्दरत्नावली करीरशबले वाच्यलिङ्गं स्यात्कृष्णवृन्तासु स्त्रियाम् । कर्परः स्यात्कटाहे च कपालशस्त्रभेदयोः ॥ कन्धरः स्याज्जलधरे ग्रीवायां कन्धरा स्त्रियाम् । कञ्जारो भास्करे कुक्षौ मुनौ वेधसि वारणे ॥ करीरो ना घटे वृक्षे तथा वंशाङ्कुरेऽस्त्रियाम् । करीरा चीरिकायां स्त्री दन्तमूले च हस्तिनाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.60
- शब्दरत्नाकर कुम्भकण्ठः शब्दे गले कुम्भो घटद्विपशिरोंऽशयोः । कूटोऽस्त्री पुञ्जमायाद्रिशृङ्गायोघनवेश्मसु ॥ १८८८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1888
- शब्दरत्नाकर करीरअस्त्री त्वह्नोऽष्टमे भागे कर्बुरः पुंसि राक्षसे । वर्णे च कर्बुरं हेम्नि करीरस्तु घटे पुमान् ॥ २०७६ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2076
- शब्दरत्नाकर घटिकागरुत्मान् विहगे तार्क्ष्ये घटिका नाडिका घटः । चञ्चलो वाच्यलिङ्गे स्यात्तरले तडिति स्त्रियाम् ॥ २०८८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2088
- त्रिकाण्डशेष पार्थिवघटादौ पार्थिवो राज्ञि वल्लवः सूदगोपयोः । गजे धन्विनि शुक्रे पर्शुरामे च भार्गवः ॥ ४१९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.419
- वैजयन्ती करीरकरीरो ना घटे न स्त्री पादपे वैणवांकुरे । करेणुस्तु करिण्यां स्त्री कर्णिकारे गजे च ना ॥ १९ ॥ Vaijayantī 7.5.19