कृकलास

प्रतिसूर्यः शयानश्च कृकलासो घनोन्मदः ।मूषकोऽस्त्री द्वयोराखुर्मूखिको दहरो वृषः ।पुमांसो अयमियं वा आखुः ।निद्रीरेकारो(?) मूषकशब्दः पुंनपुंसकयोः ।आखुः*वक्र(?)दशना खनिका तुन्दुरून्दुरौ ॥ ४४ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

प्रतिसूर्यपुं शयानपुं कृकलासपुं घनोन्मदपुं मूषकपुंक्ली आखुपुंस्त्री मूखिकपुं दहरपुं वृषपुं वक्रदशनास्त्री खनिकास्त्री तुन्दुरुपुं उन्दुरुपुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि पञ्चेन्द्रियजीवनामानि Suśīlanāmamālā 5.9.2347 · p. 379

सरटः प्रतिसूर्यः स्यात् प्रतिसूर्यशयानकः ।कृकलासः कृकुलासः कृकलाशः शयानकः ॥ २३४७ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 कु (wrong syllable)

सरटपुं प्रतिसूर्यपुं प्रतिसूर्यशयानकपुं कृकलासपुं कृकुलासपुं कृकलाशपुं शयानकपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश सिंहादिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.5.29 · p. 84

सरटः प्रतिसूर्यः स्यात् कृकलासस्तृणाञ्जनः ।मुषली मुसली कुड्यमत्सी च गृहगोधिका ॥

अनुष्टुप्

सरटपुं प्रतिसूर्यपुं कृकलासपुं तृणाञ्जनपुं मुषलीस्त्री मुसलीस्त्री कुड्यमत्सीस्त्री गृहगोधिकास्त्री

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण चतुष्पदाध्यायः Śabdaratnākara 2.4.782 · p. 99

स चिक्रोडो यस्य पृष्ठे पाण्डुवर्णास्त्रिराजयः ।कृकलासस्तु सरटः प्रतिसूर्योऽथ वृश्चिकः ॥ ७८२ ॥

अनुष्टुप्

चिक्रोडपुं कृकलासपुं सरटपुं प्रतिसूर्यपुं वृश्चिकपुं

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश सरीसृपाध्यायः Vaijayantī 4.1.28 · p. 150

नकुलस्तु महान् बभ्रुर्धरीको नकुलाकृतिः ।कृकलासः प्रतिरविः शयानः सरटः शयः ॥ २८ ॥

अनुष्टुप्

बभ्रुपुं धरीकपुं कृकलासपुं प्रतिरविपुं शयानपुं सरटपुं शयपुं

genderपुंmasc.

कृकलास as a meaning in nānārtha verses

धरणिकोश अण्डजअङ्गजो मन्मथे पुत्रे अङ्गजं शोणितं विदुः । अण्डजाः कृकलासादिसर्पमीनखगादिकाः ॥ Dharaṇikośa 7.2.8
कोषकल्पतरु तृणगोधाकृकलासे तृणगोधा भवति विचित्रे तथा कोले । ज्ञानेऽनुभवे प्राप्तावुपलब्धिः स्यात्तथा बुद्धौ ॥ ८० ॥ Koṣakalpataru 6.20.80
नानार्थार्णवसंक्षेप बिम्बक्ली तु तस्याः फले द्वे तु कृकलासान्तरे विदुः । यो नानावर्णभाक् तस्मिन्नथ बिल्वः पुमान् द्रुगे ॥ ८६१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.861
नानार्थार्णवसंक्षेप शयपृथश्च यस्येत्यृचि च गीतयोः सामभेदयोः । शयो ना शयने पाणौ कृकलासे तु स द्वयोः ॥ १३१४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1314
नानार्थार्णवसंक्षेप अण्डजअण्डजस्तु द्वयोर्मत्स्ये कृकलासपतत्त्रिणोः । स्त्री त्वण्डजा स्यात् कस्तूर्यामण्डजाते पुनस्त्रिषु ॥ ६९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.69
नानार्थार्णवसंक्षेप दुराशदुराशः कृकलासे द्वे दुष्टाशे त्वभिधेयवत् । दुरितं क्ली दुर्गमनेऽप्यथ स्याद्भेद्यलिङ्गकम् ॥ ९४० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.940
नानार्थार्णवसंक्षेप सरटयमकस्य प्रभेदे च सरटस्तु द्वयोरयम् । कृकलासे स्त्रियां तु स्यात् सरटी नीलिकाह्वये ॥ १९०३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1903
नानार्थार्णवसंक्षेप कृकवाकुकृकवाकुः कुक्कुटे द्वे कृकलासे च केचन । खञ्जरीटे क्षेपणीयः पुनर्ना भिण्डिपालके ॥ १९० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.190
नानार्थार्णवसंक्षेप प्रचलाकमयूरस्य शिखण्डे स्यात् कृकलासान्तरे पुनः । नानावर्णकरे द्वे स्याद् बिम्बाख्ये च प्रभञ्जनः ॥ ३३५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.335
नानार्थार्णवसंक्षेप शयानकशयानकस्तु ना शैले द्वयोस्त्वजगरे तथा । कृकलासे शतधृतिः पुनः पुंसि विरिञ्चने ॥ ६०३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.603
नानार्थार्णवसंक्षेप शिश्विदानशिश्विदानः पुनर्द्वे स्यात् कृकलासे त्रिषु त्वयम् । कृष्णकर्मणि विज्ञेयः शिल्पाचार्या पुनः स्त्रियाम् ॥ ६१२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.612
वैजयन्ती प्रियकप्रियकः कृकलासेऽपि पेचकस्त्वचि हस्तिनाम् । पुच्छमूले प्रपातस्तु पाते रोधसि सौप्तिके ॥ ५३ ॥ Vaijayantī 7.1.53
वैजयन्ती अण्डजलाजेष्वभ्योषमभ्योषाः साज्यांभःपेयसक्तवः । कृकलासेंऽडजो मत्स्ये खगे कस्तूरिकाण्डजा ॥ ११ ॥ Vaijayantī 7.5.11