आखु
ākhuपुं · masc.In 12 kośas: 15 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 9 as a meaning of another word.
मूषिको मूषको वज्रदशनः खनकोन्दुरौ ।उन्दुरुर्वृष आखुश्च सूच्यास्यो वृषलोचने ॥ १३०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अधोगन्ता तु खनको वृकः पुंध्वज उन्दुरः ।उन्दुरुर्मूषकोऽप्याखुर्गिरिका बालमूषिका ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आखुर्वृषो मूषकः स्यादुन्दुरः खनकस्तथा ।छुच्छुन्दरी च विज्ञेया विद्वद्भिर्गन्धमूषिका ॥ २३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आखुस्वपरचक्राणि सप्तैता ईतयः पुमान् ।भृत्यैर्मित्रैश्च मन्त्रैश्च बलं त्रिविधमुच्यते ॥ ११९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विलकारी धान्यभक्ष आखुर्मूडदरो नखी ।बहुप्रजोऽपि खनक उन्दुरुर्मूषिका द्वयोः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कर्कन्ध्वाखूहनूनां च कन्दुना सहगामिनाम् ।इति स्त्रीपुंसप्रकृतिरथ स्त्रीक्लीबयोर्नखम् ॥ १२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
प्रतिसूर्यः शयानश्च कृकलासो घनोन्मदः ।मूषकोऽस्त्री द्वयोराखुर्मूखिको दहरो वृषः ।पुमांसो अयमियं वा आखुः ।निद्रीरेकारो(?) मूषकशब्दः पुंनपुंसकयोः ।आखुः*वक्र(?)दशना खनिका तुन्दुरून्दुरौ ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंस्त्रीm. f.
अवयव-स्तुव-रौरव-माध[223a]वाःपणव-याव-दवाः शिक्-दीदिवी ।ग्रीव-पवी अविराखुजकम्बलेस्थवि-कृवी स्व-निघृष्व-वि-जीर्वयः ॥ २४ ॥
metre not recognisednearly द्रुतविलम्बितम्: pāda 1, syllable 1 ग्री (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तिन्दुक-शल्यक-शम्बुक-शम्बूकाः शङ्कुरङ्कभिदि ।आखुः कङ्गुः शुङ्गोगौश्च*वीचिर्मरीचिलञ्चे च ॥ १९ ॥
metre not recognised
genderपुंस्त्रीm. f.
उन्दरः खनको वज्रदशनो मूषिकस्तथा ।आखून्दुरू समौ प्रोक्तौ मूषको वृषलोचनः ॥ २०२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आणिर्योनिर्मुनिः सिन्धुर्हनुर्मृत्युर्मनुः पुनः ।ऋष्टिः कर्कन्धुराखुस्त्ववटुः कन्दुरूरुस्तथा ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 रू (wrong syllable)
genderपुंस्त्रीm. f.
उन्दुर उन्दुरुराखुरिति नामानि सन्ति वै ।छुछुन्दरी गन्धमूषी सैवास्ति गन्धमूषिका ॥ २३४९ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
मूषीको मूषिको मूषो मूषकश्चाखुरुन्दरुः ।उन्दुरः खणको बभ्रुर्वृष आखनिको वृशः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मण्डल्याखुभुगोतुश्च दीनानाथस्तु मूषिकः ।इन्दुरुश्च वृषश्चाखुर्गिरिका बालमूषिका ॥ ७८० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुड्यमत्स्या सुरश्वेता कुण्डृणाची सुराजिका ।उन्दुरुर्मूषिकः काण्डमाखुस्तु खनकः क्रमः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अन्येषां मूषिकस्यैव जातिभेदे क्रमाह्वये ।आलुः श्लेष्मातके पुंसि श्लेष्मण्यन्येऽथ नप्स्त्रियोः ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्
आखु as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश वृषवृषः श्रेष्ठाखुधर्मेषु प्राह्यदे ? शुक्रले गवि । वृषः कोवालिभेदे ? च वृषा मूषिकपर्णिका ॥ Dharaṇikośa 30.3.1
- कोषकल्पतरु खनकतर्षे त्रिषु स्यात्सरकोऽथ न स्त्री स इक्षुसीधुन्यपि सीधुपात्रे । अच्छिन्नपान्थालिषु चान्तरिक्षे- ऽथो संधिचौरे खनकस्तथाखौ ॥ २५ ॥ Koṣakalpataru 6.1.25
- कोषकल्पतरु आखनिकलालाटिकः स्यात्प्रभुभावदर्शि- न्याश्लेषभेदेऽप्यलसेंऽसदुःखे । कर्कोटकः सर्पविशेषबिल्वे- ऽथाखौ किरौ चाखनिकश्च चौरे ॥ ४८ ॥ Koṣakalpataru 6.1.48
- कोषकल्पतरु बिलेशयस्याद्भागधेयोऽयुजि राजभागे शुभेऽन्तिमे चाथ बिलेशयोऽहौ । आखावुशीरे तु जलाशयं स्या- त्तोयाश्रये पुंसि बुधैः प्रदिष्टः ॥ ८६ ॥ Koṣakalpataru 6.26.86
- कोषकल्पतरु दहरनागे च रागे दहरस्तु नाखौ स्वल्पे तथा भ्रातरि बालके च । स्याच्चामराभश्चमरो द्विलिङ्गो मृगप्रभेदेऽपि च मञ्जरीषु ॥ ३ ॥ Koṣakalpataru 6.27.3
- कोषकल्पतरु अविआखौ कुथेऽथर्तुमतीगतः स्त्री रविस्तु भानौ क्षितिपालभेदे । काव्याभिधे काव्यकरे बुधे च कविश्च वाल्मीकिमुनावथ स्त्री ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 6.29.8
- नानार्थार्णवसंक्षेप गुहाशयपूर्ववच्चात्र लिङ्गादि द्वयोस्तु स्याद्गुहाशयः । ऋक्षाखुसिंहकूर्मेषु समासाद्यत्र पूर्ववत् ॥ २०९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.209
- शब्दरत्नावली अविअविः कम्बलशैलार्कमेषा धहकिषु (?) ना । अश्वस्तुरङ्गे पुरुषजातिभेदे भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.3
- वैजयन्ती वृषत्रिष्वतीतदृढाधीतवर्तुलेष्वथ गीष्पतौ । श्रेष्ठोक्षाश्वाखुरेतःसु पुन्धर्मेन्द्रबले वृषः ॥ ७७ ॥ Vaijayantī 6.5.77