कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

वृष

vṛṣaपुं · masc.

In 24 kośas: 71 synonym verses, 12 as a nānārtha head word, 36 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य देवाधिदेवकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 1.48 · p. 5
वृषो गजोऽश्वः प्लवगः क्रौञ्चोऽब्जं स्वस्तिकः शशी ।मकरः श्रीवत्सः खड्गी महिषः सूकरस्तथा ॥ ४७ ॥श्येनो वज्रं मृगश्छागो नन्द्यावर्तो घटोऽपि च ।कूर्मो नीलोत्पलं शङ्खः फणी सिंहोऽर्हतां ध्वजाः ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य वनस्पतिकायः Abhidhānacintāmaṇi 4.5.43 · p. 45
आरग्वधः कृतमाले वृषो वासाटरूषके ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 त (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 स्तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य पञ्चेन्द्रियाः Abhidhānacintāmaṇi 4.9.1257 · p. 48
गर्दभस्तु चिरमेही वालेयो रासभः खरः ।चक्रीवाञ्शङ्कुकर्णोऽथ ऋषभो वृषभो वृषः ॥ १२५६ ॥वाडवेयः सौरभैयो भद्रः शक्वरशाक्वरौ ।उक्षानड्वान्ककुद्मान्गौर्बलीवर्दश्च शांकरः ॥ १२५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य पञ्चेन्द्रियाः Abhidhānacintāmaṇi 4.9.1300 · p. 50
मूषिको मूषको वज्रदशनः खनकोन्दुरौ ।उन्दुरुर्वृष आखुश्च सूच्यास्यो वृषलोचने ॥ १३०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.1379 · p. 52
धर्मः पुण्यं वृषः श्रेयः सुकृते नियतौ विधिः ।दैवं भाग्यं भागधेयं दिष्टं चायस्तु तच्छुभम् ॥ १३७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह कालवर्गः Amarakośa 1.4.38
स्याद्धर्ममस्त्रियां पुण्यश्रेयसी सुकृतं वृषः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह वनौषधिवर्गः Amarakośa 2.4.103
शुक्ला हैमवती वैद्यमातृसिंह्यौ तु वाशिका ।वृषोऽटरूषः सिंहास्यो वासको वाजिदन्तकः ॥ १०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह वनौषधिवर्गः Amarakośa 2.4.116
भारद्वाजी तु सा वन्या शृङ्गी तु ऋषभो वृषः ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह वैश्यवर्गः Amarakośa 2.9.104
त्रिष्वाशितङ्गवीनं तद्गावो यत्राशिताः पुरा ।उक्षा भद्रो बलीवर्द ऋषभो वृषभो वृषः ॥ ५९ ॥अनड्वान्सौरभेयो गौरुक्ष्णां संहतिरौक्षकम् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध स्वर्गकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 1.125 · p. 16
सनातनं ध्रुवं नित्यं शाश्वतं स्यादनश्वरम् ।धर्मः पुण्यं वृषः श्रेयः सुकृतं च समं स्मृतम् ॥ १२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.235 · p. 29
आखुर्वृषो मूषकः स्यादुन्दुरः खनकस्तथा ।छुच्छुन्दरी च विज्ञेया विद्वद्भिर्गन्धमूषिका ॥ २३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.263 · p. 32
उक्षानड्वान्वलीवर्दः ककुद्मान्वृषभो वृषः ।ऋषभः सौरभेयो गौर्वाडवेयोऽथ शाक्वरः ॥ २६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बालप्रबोधिका Bālaprabodhikā · नत्कीर पञ्चदशोपदेशः Bālaprabodhikā 15.325 · p. 95
माहेयी वञ्जुला तम्पा रोहिणी वृषवल्लभा ।वृषस्तु वृषभः शृङ्गी वाहो गोरक्षधूर्तिलः ॥ ३२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गणितनाममाला Gaṇitanāmamālā · हरदत्त राशिसञ्ज्ञा Gaṇitanāmamālā 4.36 · p. 2
अजक्रियो मेषसंज्ञा प्रोक्ता बुधैश्च गोवृषम् ।मिथुनो वैणिको युग्मो प्रोक्तो कर्कश्व कीटकः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 बु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
गणितनाममाला Gaṇitanāmamālā · हरदत्त चरस्थिरद्विस्वभावसंज्ञा Gaṇitanāmamālā 25.107 · p. 6
कुंभालिवृषसिंहाश्च कीर्त्तिता स्थिरराशयः ।चापयुग्मझषा प्रोक्ता कन्या च द्विस्वभावका ॥ १०७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गणितनाममाला Gaṇitanāmamālā · हरदत्त नवप्रकारकसञ्ज्ञा Gaṇitanāmamālā 31.116 · p. 7
वृषाजचापिमिथुननक्रकर्कानिशावला ।तथापि मिथुनाजश्च पृष्ठोदयाश्च राशयः ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 द (wrong syllable)
genderपुंmasc.
गणितनाममाला Gaṇitanāmamālā · हरदत्त सूर्यादीनामुच्चसंज्ञा Gaṇitanāmamālā 33.120 · p. 7
अजवृषमृगावालाकर्कमीनतुलाधिपाः ॥ १२० ॥
genderपुंmasc.
गणितनाममाला Gaṇitanāmamālā · हरदत्त सूर्यादीनां मूलविकोणसंज्ञा Gaṇitanāmamālā 36.2 · p. 8
सिंहो वृषो मेषकन्याचापतौलिघटेष्वपि ।
genderपुंmasc.
गणितनाममाला Gaṇitanāmamālā · हरदत्त स्वगृहोच्चमूलत्रिकोणसंज्ञा Gaṇitanāmamālā 37.125 · p. 8
वृषे भागास्त्रयः स्वोच्चं विधोः परं त्रिकोणकम् ।मेषेऽर्कांशास्त्रिकोणं च धरासूनोस्ततः स्वतः ॥ १२५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव वैश्यादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.7.438 · p. 181
अस्त्री त्रिष्वाशितं गव्यं गावो यत्राशिताः पुरा ।गवीनं चाथ वृषभः शाक्करो गोवृषो वृषः ॥ ४३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.111 · p. 226
सिंहशार्दूलवृषभपुण्डरीकवृषा अपि ।वराहधुर्यधौरेयाः सपर्यायाः क्रमादमी ॥ १११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव वनौषधिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.11.466 · p. 301
वृषोऽटरूषः सिंहास्यो वासकोऽथाटरूषकः ।शितपर्णी वाजिदन्ता भिषङ्माता वसादिनी ॥ ४६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव सरभादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.12.54 · p. 323
वभ्रुर्वन्ये पुनर्ग्राम्ये चिक्कः स्यादथ मूषकः ।वृषो दृशोऽप्याखनिको मूषो मूषीकका द्वयोः ॥ ५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव सरभादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.12.56 · p. 323
निलेशयो वज्रदन्तो गर्ताटवृषकाण्डकाः ।आख आखानिकोऽखः स्यात् क्रमुः कर्चश्च भिंबकः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव नभःस्थदेवप्रकाण्डः Kalpadrukośa 2.3.26 · p. 382
देवत्रिलोकीपर्यायराजार्थो मघवानपि ।प्राचीनबर्हिः सुत्रामा सूत्रामापि वृषः पुनः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव नभःस्थदेवप्रकाण्डः Kalpadrukośa 2.3.108 · p. 391
वृषश्चापि शलो दक्षो महाभैरवभैरवौ ।महाकालः पुनर्वाणो लूनबाहुर्वृषाणकः ॥ १०८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव नभःस्थदेवप्रकाण्डः Kalpadrukośa 2.3.225 · p. 404
ग्रहावर्त्तद्वादशोंशो राशिः पुंस्यथ ते क्रमात् ।मेषो वृषश्च मिथुनं क्लीबे कन्यातुले स्त्रियौ ॥ २२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव कालप्रकाण्डः Kalpadrukośa 2.4.86 · p. 415
पुंसि पाप्माथ सुकृतं श्रेयः पुण्यं वृषः पुमान् ।क्लीबे धर्म च धर्मोऽस्त्री मुदा मुच्च स्त्रियामुभे ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव ब्रह्मप्रकाण्डः Kalpadrukośa 3.2.24 · p. 441
शान्तिर्वृष ऋतधामा तथा दिवस्पतिः शुचिः ।अस्य प्रिया तु सावित्री दुहिता तु सरस्वती ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव स्त्र्यादिलिङ्गप्रकाण्डः Kalpadrukośa 3.5.64 · p. 468
उडीशकुशकोटीशकुल्माषाणां वृषस्य (च) ।यज्ञनिर्यूहकलहनिःकुहाहसनस्ततः ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ परमात्मवर्गः Koṣakalpataru 1.1.35 · p. 4
श्रायसं श्रेयसि भवं विशेष्यवदुदीरितम् ।श्रेयः पुण्ये सूत्ततमं गोधर्मो न स्त्री पुंसि वृषः स्यात् ।धर्म्यं धर्मादनपेतं यच्चरति तु धर्मं धार्मिकमाहुः ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.27 · p. 161
वाशको मातृका वाशा सिंहिका सिंहपर्ण्यपि ।शीतवल्ली भिषङ्मा[42a]ता वृषः स्त्रीपुंसयोरपि ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंस्त्रीm. f.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.98 · p. 175
वृषोऽवबोधको बर्हिपित्तं च द्वीपजा तु सा ।ताम्रसारा वा[53b]तहरी पौष्टिकी च गरीयसी ॥ ९८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.44 · p. 192
प्रतिसूर्यः शयानश्च कृकलासो घनोन्मदः ।मूषकोऽस्त्री द्वयोराखुर्मूखिको दहरो वृषः ।पुमांसो अयमियं वा आखुः ।निद्रीरेकारो(?) मूषकशब्दः पुंनपुंसकयोः ।आखुः*वक्र(?)दशना खनिका तुन्दुरून्दुरौ ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.24 · p. 246
कर्णो वैकर्तनोऽङ्गेशो राधेयश्च वृषापि सः ।कानीनोऽप्यस्य चापस्तु कालपृष्ठमुदीरितम् ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.28 · p. 284
वृषः ककुद्मानृषभोऽप्यनड्वान्स्याद्वाडवेयो वृषभश्च भद्रः ।गौः सौरभेयो वहतुश्च धाको-ऽप्युक्षा बलीवर्द इहापि शक्वा ॥ २८ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ पुंलिङ्गाधिकारः Koṣakalpataru 4.1.26 · p. 97
ऋषिः करीषज्वलने तु कर्षू-र्वृषश्च कुल्माष-तुषौ तरीषः ।निर्यूह-हाहा-कलहाश्च हूहूःस्यान्नग्नहूर्निष्कुह इत्यहान्ताः ॥ २६ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
निघण्टुशेष Nighaṇṭuśeṣa · हेमचन्द्र वृक्षकाण्डः Nighaṇṭuśeṣa 1.159 · p. 87
स तु क्षीरवृक्षभवो नन्दीमुखो जयद्रुमः ।आटरूषे वृषो वासा वासिका वाजिदन्तकः ॥ १५९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
नाममालिका Nāmamālikā · भोज भूम्यादिनामधेयप्रकरणम् Nāmamālikā 3.91 · p. 19
शाक्वरो बाडबेयश्च वर्षभेयश्च वर्धकः ।ककुदी गोवृषो घोषः ककुद्मान्वृषभो वृषः ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.57 · p. 58
यासो यवासकः प्रोक्तो बालपत्रो मरुद्भवः ।वृषाटरूपकौ वासा वासकः सिंहपर्ण्यपि ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.269 · p. 85
मङ्गः पुण्यं वृषो धर्मः सुकृतं श्रेयसा सह ।अशुभं कल्मषं पापं वृजिनं किण्वपातके ॥ २६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास पुंलिङ्गसंग्रहः Paramānandīyanāmamālā 6.1.26 · p. 214
शिवावयवकोटीशवंशोड्डीशवृषाः कुशः ।पुरेडाशवरासी च निर्यूहर्षी घृणिध्वनी ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट ऊर्ध्वलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 1.145 · p. 20
वृषः श्रेयश्च पुण्ये स्यान्मुदे मोदो मदोऽपि च ।सुखे शान्तं(तं?) शर्म नर्म मङ्गले भावुकं मतम् ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पञ्चतत्त्वप्रकाश Pañcatattvaprakāśa · वेणीदत्त चतुःपदमरीचिः Pañcatattvaprakāśa 1.3.129 · p. 9
उक्षा वृषो बलीवर्द्दो वृषभो गौर्विषाणभृत् ।धेनुर्गौः सुरभिर्गृष्टिर्वत्सकस्तर्णकोऽर्णकः ॥ १२९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति धरावर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 1.3.161 · p. 18
बलीवर्दः सौरभेयः ककुद्माञ्शांकरो वृषः ।सुरभिर्गौरनड्वाही सौरभेयी च रोहिणी ॥ १६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति पण्डितवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 2.4.131 · p. 32
याचकस्तर्कुको ग्राही मार्गणोऽर्थी वनीपकः ।धर्मः पुण्यं वृषः श्रेयः सुकृतं शुभकर्म च ॥ १३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि देवविभागः Suśīlanāmamālā 3.104 · p. 16
राशीनामुदयो लग्नं स च मेषो वृषस्तथा ।मिथुनः कर्कटः सिंहः कन्या तुला च वृश्चिकः ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि वनस्पतिकायनामानि Suśīlanāmamālā 5.5.2013 · p. 333
वासको वाशिका वाशा वासा च वाजिदन्तकः ।वैद्यमाता वृषः सिंही सिहास्यः प्रसिद्धकः ॥ २०१३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि पञ्चेन्द्रियजीवनामानि Suśīlanāmamālā 5.9.2269 · p. 369
ऋषभो वृषभोऽनड्वान् भद्रो बलीवर्दो वृषः ।शक्करः शाक्वर उक्षा सौरभेयश्च शाङ्करः ॥ २२६९ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि पञ्चेन्द्रियजीवनामानि Suśīlanāmamālā 5.9.2348 · p. 380
मुषको मूषकश्चैव मूषिको वृषलोचनः ।सूच्यास्यः खनको वज्रदशन उन्दरो वृषः ॥ २३४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.2506 · p. 406
धर्मः श्रेयो वृषः पुण्यं सुकृतं नाम पञ्चमम् ॥ २५०६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश स्वर्गवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 2.1.87 · p. 7
अस्यैव हस्ते खट्वाङ्गं पांशुलं वाहनं वृषः ।अजकीव आजकावो दक्षौ हरिहरात्मकः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश स्वर्गवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 2.1.228 · p. 16
मेषो वृषश्च मिथुनं कर्कटः सिंह एव च ।कन्या तुला वृश्चिकश्च धनुर्मकर इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश स्वर्गवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 2.1.302 · p. 21
धर्मोऽस्त्री सुकृतं पुण्यं श्रेयो धर्त्रं वृषोऽपि च ।मुत्प्रीतिः प्रमोदामोदसम्मोदमोदसम्मदाः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश वनौषधिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.4.189 · p. 71
अथ हैमवती शुक्लवचा नाम निगद्यते ।वासको वासिका वासा वासो वाशा च वाशिका ।अटरुषो वृषो वाजी सिंहास्यो वाजिदन्तकः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश वनौषधिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.4.212 · p. 73
कर्पासी भूरुहफले कर्पासन्तु नपुंसकम् ।शृङ्गी स्त्रियान्तु ऋषभे ऋषभो वृष इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश सिंहादिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.5.26 · p. 84
मूषीको मूषिको मूषो मूषकश्चाखुरुन्दरुः ।उन्दुरः खणको बभ्रुर्वृष आखनिको वृशः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश वैश्यवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.7.120 · p. 145
गोमान् गोमी गोपतौ तद्व्रजे गोधनगोकुले ।स्यादाशितं गवीनं तत् तृप्तिस्थानं गवां पुरा ॥गोवृषो वृषभः शृङ्गी वलीवर्दर्षभौ वृषः ।उक्षाऽनड्वान् सौरभेयः ककुद्मान् भद्र इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि चतुर्थः काण्डः Śabdaratnākara 4.304 · p. 243
शाङ्करश्च वृषा नान्तो वृषोऽपि वृषभर्षभौ ।शण्डे षण्डोऽपीड्वरः स्यादित्वरः विद्धनासिके ॥ ३०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि षष्ठः काण्डः Śabdaratnākara 6.7 · p. 250
विप्रतिसारो विप्रतीसारोऽथ सुकृते वृषः ।वृषभो धर्मधरीमा नान्तो धर्मोऽथ दिष्टके ॥ ७ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण चित्ताध्यायः Śabdaratnākara 1.9.280 · p. 38
ब्रह्मत्वं ब्रह्मसायुज्यं ब्रह्मभूयं समं त्रयम् ।धर्मोऽस्त्री सुकृतं श्रेयः पुण्यं सुचरितं वृषः ॥ २८० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण वनाध्यायः Śabdaratnākara 2.3.573 · p. 74
जिङ्गी समङ्गा मञ्जिष्ठा विकसा कालमेषिका ।वासा सिंही वैद्यमाता सिंहास्यो वासको वृषा ॥ ५७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण चतुष्पदाध्यायः Śabdaratnākara 2.4.758 · p. 97
ऋषभस्तु बलीवर्दः पुंगवो वृषभो वृषः ।उक्षा भद्रः ककुद्मान् गौः सौरभेयश्च शाक्वरः ॥ ७५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण चतुष्पदाध्यायः Śabdaratnākara 2.4.780 · p. 99
मण्डल्याखुभुगोतुश्च दीनानाथस्तु मूषिकः ।इन्दुरुश्च वृषश्चाखुर्गिरिका बालमूषिका ॥ ७८० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कामघ्नः कामना चेशो मोहिनी विघ्नहृन्मही ।उटसूः कुटिला श्रोत्रं पारद्वीपो वृषो हरः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तन्त्राभिधान Tantrābhidhāna · अज्ञात मातृकानिघण्टु Tantrābhidhāna 5.49 · p. 39
वृषः श्वेतेश्वरः पीता मज्जा तृड्वामबाहुगः ।षडाननः षडाकारः ष-कारः कीर्त्तितो बुधैः ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वृषकेतुर्वृषः पीता श्वेतेशश्च षडाननः ।हृद्वामबाहुगो मज्जा षडाकारः ष-कारकः ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव वैश्यवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 2.9.19 · p. 74
अनड्वाञ्शाङ्करो गन्धमैथुनः शक्करिर्वृषः ।ककुद्मान्पुङ्गवश्चाऽथ कण्ठाला जालगोणिका ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उत्पलिनी Utpalinī · व्याडि Utpalinī 29 · p. 47
अश्वास्तु दश चन्द्रस्य यजुश्चन्द्रमना वृषः ।सप्तधातुर्हयो वाजी हंसो व्योममृगो नरः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश पुराध्यायः Vaijayantī 4.3.36 · p. 161
अवरोधः पराविद्धः शुद्धान्तोऽन्तःपुरं वृषम् ।अंकणस्त्वजिरं चारं वेदिका तु वितर्दिका ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश भूताध्यायः Vaijayantī 4.4.2 · p. 173
स्वेदजा दंशयूकाद्या नृपश्वाद्या जरायुजाः ।अण्डजाः पक्षिसर्पाद्याः पुमांस्तु पुरुषो वृषः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह नानार्थवर्गः Amarakośa 3.3.221
शुक्रले मूषिके श्रेष्ठे सुकृते वृषभे वृषः ॥ २२१ ॥
अनुष्टुप्
धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास षश्लोकः Dharaṇikośa 30.3.1 · p. 217
वृषः श्रेष्ठाखुधर्मेषु प्राह्यदे ? शुक्रले गवि ।वृषः कोवालिभेदे ? च वृषा मूषिकपर्णिका ॥
अनुष्टुप्
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ शान्ताः Koṣakalpataru 6.30.34 · p. 370
वृषस्तु धर्मे नरि सौरभेयेपुंराशिभेदे वनिताप्रसङ्गे( ? ) ।स्यान्मूषके श्रेष्ठगतोऽन्यवत्स्यात्स्याद्वासके द्वंद्वगतो वृषा तु ॥ ३४ ॥
इन्द्रवज्राtwo metres in one verse
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् पुल्लिँङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.113 · p. 30
वृष आर्द्रक ओषध्यां बले च लशुनेऽपि च ।वृत्तौ तु मुष्कफलयोः कोष्ठावयवभेदयोः ॥ ११३ ॥
अनुष्टुप्
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1275 · p. 151
बृहस्पतौ बलीवर्दे धर्मे पुंसि पुरन्दरे ।राशौ च वृषभाभिख्ये पठ्यते बलकर्णयोः ॥ १२७५ ॥
अनुष्टुप्
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1276 · p. 151
द्वे त्वश्वे मूषिके देवे त्रि तु स्याद्भूरिरेतसि ।श्रेष्ठेऽपि सुकुले क्ली तु रेतस्यन्तःपुरेऽथ सा ॥ १२७६ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
शिवकोष Śivakoṣa · शिवदत्तमिश्र षद्विः Śivakoṣa 26.1.518 · p. 47
प्लक्षस्तु पर्कटीगर्दभाण्डयोः कुञ्जराशने ।विषं जलेऽस्त्रियां क्ष्वेडे स्त्री मान्द्यां च वृषः श्रियाम् ॥ ५१८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsश्री
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश षान्ताः Śabdaratnāvalī 7.31.15 · p. 292
वृषो धर्मे वलीवर्दे संख्याराशिभिदोरपि ।मूषिके शुक्तलेऽपि स्यादुत्तरस्थो वरार्थकः ॥
अनुष्टुप्
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण अनेकार्थाधिकाराध्यायः Śabdaratnākara 4.1.2002 · p. 243
विश्वं जगति सर्वस्मिन् त्रिषु शुण्ठ्यामसौ न ना ।मूषिके शुनके श्रेष्ठे वृषभे सुकृते वृषः ॥ २००२ ॥
अनुष्टुप्
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण अनेकार्थाधिकाराध्यायः Śabdaratnākara 4.1.2005 · p. 244
वाले च वक्षसि त्वस्त्री वृषोक्ष्णि सुरनायके ।वासो गन्धे निवासे च वारः पर्यायसंघयोः ॥ २००५ ॥
अनुष्टुप्
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश पुंलिङ्गाध्यायः Vaijayantī 6.1.56 · p. 218
बृन्दविन्यासयोर्व्यूहो वृषोक्ष्ण्यऽग्र्ये पुमिन्द्रयोः ।वृत्राः शत्रुतमोदैत्या वेगः किंपाकरंहसोः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश नानालिङ्गाध्यायः Vaijayantī 6.5.77 · p. 236
त्रिष्वतीतदृढाधीतवर्तुलेष्वथ गीष्पतौ ।श्रेष्ठोक्षाश्वाखुरेतःसु पुन्धर्मेन्द्रबले वृषः ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्

वृष as a meaning in nānārtha verses

  • धरणिकोश वृषपतिधनपती कुबेराढ्यौ वृषपती वृषेश्वरौ । हिमाराती रविर्वह्निः प्रजापतिर्नृपो विधिः ॥ Dharaṇikośa 15.1.28
  • धरणिकोश पुंगवकैतवं च छले द्यूते दीदिवी मुनिगिष्पती । सचिवौ मन्त्रिसहायौ पुंगवौ वृषसत्तमौ ॥ Dharaṇikośa 28.1.4
  • कोषकल्पतरु धाकन स्त्री तु कन्दा[248a]दिदशप्रकारे धाको वृषे पुंसि तथाश्रये च । मूकस्तु दीनावचसोस्त्रिलिङ्ग्यां भूकं तु रन्ध्रे समये तु पुंसि । बको बकोटे बकपुष्पके च धनाधिनाथे च निशाचरे च । शूकोऽपि धान्याद्यतितीक्ष्णकाग्रे शुद्धे कृपायामपि न स्त्रियां स्यात् ॥ १५ ॥ Koṣakalpataru 6.1.15
  • कोषकल्पतरु भगश्रीकीर्तिमाहात्म्यसमर्थतासु ज्ञानस्पृहामुक्तिवृषेषु नार्के । युगं चतुष्के च करस्य सीर- रथाङ्गयोर्युग्मकृतादिकेषु । यूपेऽस्त्रियां मानपरः पुमान्स्या- न्मूर्खे पराभं लिगु मानसेऽन्त्ये ॥ ९२ ॥ Koṣakalpataru 6.3.92
  • कोषकल्पतरु गर्गगर्गो मुनौ किञ्चुलके वृषेऽपि भृङ्गस्तु धूम्याटविटालिषु स्यात् । कलासु धूर्तस्य विशेषणे च स्यान्मार्कवेऽन्त्ये तु गुडत्वचायाम् ॥ ९ ॥ Koṣakalpataru 6.3.9
  • कोषकल्पतरु वहतुपान्थे वृषे स्याद्वहतुर्न तु स्त्री स्याज्जीविते जीवितभेषजे च । भक्तेऽपि जीवातुरथो विहस्तः स्याद्विह्वले चण्डनरे च शस्तः ॥ १६ ॥ Koṣakalpataru 6.16.16
  • कोषकल्पतरु वहतिभवेत्स्रवन्त्यौषधिसिन्धुभेदे वाते त्वमात्ये वहतिर्वृषे ना स्त्री दुर्गतिः स्यान्निरये च निःस्वे । डिम्बे गदे स्याद्विकृतिर्विकारे शठे तु शाठ्ये निकृतिर्निकारे ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.16.36
  • कोषकल्पतरु शिखिन्स्त्रियां गुडूचीत्रिवृतोः शिखी तु वह्नौ वृषे स्याद्विशिखे च वृक्षे । केतुग्रहे केकिनि कुक्कुटे च स्याच्छार्ङ्गकेषु त्रितये सचूडे ॥ ७४ ॥ Koṣakalpataru 6.21.74
  • कोषकल्पतरु ऋषभकनिष्ठिकान्ते मणिबन्धनात्स्यात् तथोष्ट्रशावे करभः प्रदिष्टः । अष्टापदे स्याच्छरभो नृलिङ्गो मृगप्रभेदेप्यृषभो वृषे स्यात् ॥ ४६ ॥ Koṣakalpataru 6.24.46
  • कोषकल्पतरु वृषभशिरालतायां नृसमस्त्रियां च श्रेष्ठे वृषे स्याद्वृषभस्तथैव । स्याद्वल्लभो भर्त्तरि ना कुलीना- श्वे गोधिकारिण्यपि वाच्यवत्तु ॥ ४८ ॥ Koṣakalpataru 6.24.48
  • कोषकल्पतरु मारहेम्नः पलानामयुतद्वये स्या- द्भारस्तुलानामपि विंशतौ [45b] च । स्याद्वीवधेऽथो मरके स्मरे च वृषेऽपि मारो गदितोऽथ चण्ड्याम् ॥ १३ ॥ Koṣakalpataru 6.27.13
  • कोषकल्पतरु उस्रषण्ढे तथा चाश्रुणि दस्र आद्ये खरेऽश्विनोर्वासरहिंस्रयोस्तु । घस्रोऽथ वाश्रोऽह्नि खरे पिके च चतुष्पथेऽन्त्ये सदने तथैव । स्त्री प्रस्नुतायां गवि शब्दवत्या- मुस्रो वृषे स्यात्किरणे च पुंसि ॥ ५९ ॥ Koṣakalpataru 6.27.59
  • कोषकल्पतरु शारीरस्तम्बेऽथ द्विजभेदसूर्यगणयोर्व्यासे तथा माठरो ऽथोद्धारोऽपि समुद्धृतावपि ऋणे रोद्ध्रे पुनः शाबरः । पापे चाप्यपराधकेऽथ योषिति मतो ज्ञैः शूकशिम्ब्यामयं शारीरस्तु वृषे शरीरजनिते स्याद्वाच्यलिङ्गोपमम् ॥ ५४ ॥ Koṣakalpataru 6.27.54
  • कोषकल्पतरु वाहईहा द्वयोरुद्यमवाञ्छ[92b]योः स्या- त्स्कन्दे गुहो योषिति सिंहपुच्छ्याम् । दर्यां च वाहो मिथुने भुजायां ना मानबाह्वश्ववृषेषु दिष्टा ॥ ४३ ॥ Koṣakalpataru 6.32.43
  • नानार्थार्णवसंक्षेप वडवयं पुमांसं वृषं सन्तमारोहन्ति यियप्सवः । गावस्तत्र गुदे तु स्याद् वनिष्ठुर्ना द्वयोः पुनः ॥ १६३६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1636
  • नानार्थार्णवसंक्षेप विष्णुपदीवृषवृश्चिककुम्भेषु सिंहे च स्त्रीनपुंसकम् । सादि पूर्ववदत्रापि विष्णुकान्ता पुनः स्त्रियाम् ॥ ५६५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.565
  • परमानन्दीयनाममाला गोगीतगात्रोरथाख्यातो गौर्जले वज्रबाणयोः । वृषधेन्वोर्गिरौ वाचि नेत्रदिग्भूमुखेषु च ॥ १३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.13
  • परमानन्दीयनाममाला उपनिषद्ऊर्णायुरूर्णनाभे स्थान्मेघकम्बलयोः सिते । उपह्वरं रहःस्थाने पार्श्वेऽथोपनिषद्वृषे ॥ ७१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.3.71
  • परमानन्दीयनाममाला भद्रभद्रो गजान्तरे श्रेयोवृषयोर्मुनिरुद्रयोः । भर्म भारे भृतौ स्वर्णे भोगी तालनृपाहिषु ॥ ३३२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.20.332
  • शिवकोष विषाणिकवृषे तु ना शीतपाकी बलारक्तिकयोः स्त्रियाम् । सोमवल्कः कटुफले कदरे घृतपूरके ॥ ७० ॥ Śivakoṣa 1.4.70
  • शब्दरत्नावली ऋषभऋषभः स्वरभेदे स्यादष्टवर्गोषधान्तरे । कर्णरन्ध्रे च कुम्भीरपुच्छे धर्मे वृषेऽपि च ॥ पुमानुत्तरभाक्श्रेष्ठे नराकारस्त्रियां स्त्रियाम् । विधवायां शिरालायां पूकशिम्ब्यामृषभ्यपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.24.9
  • शब्दरत्नावली भद्रभरुर्ना स्वर्णशिवयोर्भरौर्भावितिवेणयोः (?) । भद्रो हस्तिजातिभेदे खञ्जने गिरिशे वृषे ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.25
  • शब्दरत्नावली वाहवाहो द्वयोर्भुजे पुंसि मानभेदे हये वृषे ॥ Śabdaratnāvalī 7.33.11
  • शब्दरत्नाकर वृषाभ्रेषोऽधःपतने प्लोष ओषः स्यात् संभ्रमस्त्वरा । यदृच्छा स्वैरताहेतुरिष्टिरिच्छा वृषा वृषे ॥ १७२६ ॥ Śabdaratnākara 3.7.1726
  • शब्दरत्नाकर भद्रद्रव्यमात्ररसोत्पत्तिस्वभावात्मसु चेङ्गिते । गजभेदे वृषे भद्रः शुभे क्लीब उरौ त्रिषु ॥ १९७२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1972
  • शब्दरत्नाकर तूबरतानितं तूलितपटे गुणवादित्रभाण्डयोः । छिन्नपुच्छे वृषे पुंसि निःश्मश्रावपि तूबरः ॥ २१०० ॥ Śabdaratnākara 4.1.2100
  • शब्दरत्नाकर धवलयोगाङ्गेऽथ वृषे शुभ्रे धवलो धवली गवि । धनदो दातरि श्रीदे नभसो व्योम्नि सागरे ॥ २१०८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2108
  • शब्दरत्नाकर बाहुलेयबाहुलेयो वृषे स्कन्दे भूतनाथः शिवे नृपे । महाकालो हरे हालाहले बाणासुरेऽपि च ॥ २२२० ॥ Śabdaratnākara 4.1.2220
  • शब्दरत्नाकर गोकः समीरार्कवेधःसु खमुडौ व्योम्नि चेन्द्रिये । गौवृषे ना स्त्रियां गोभूवाग्दिग्दृष्टिमरीचिषु ॥ २२४१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2241
  • तन्त्राभिधान षश-कारश्च महेशानि! वृषघ्नः कथितो बकः । ष-कारः श्वेत आख्यातो मूर्द्धन्यो वृषसंज्ञकः ॥ २७ ॥ Tantrābhidhāna 1.27
  • तन्त्राभिधान षलम्बोदरो यमोऽजेशः कामधुक् काम(ल)धूमकः । सुश्रीरुष्मा वृषो लज्जा मरुद्भक्ष्यः प्रियः शिवः ॥ १५७ ॥ Tantrābhidhāna 2.48.157
  • वैजयन्ती ऋषभऊर्णायुरूर्णनाभे स्यान्मेषतल्लोमकंबले । ऋषभोऽग्र्ये मत्तगजे श्रोत्ररन्ध्रे स्वरे वृषे ॥ १३ ॥ Vaijayantī 7.1.13
  • वैजयन्ती गोपतिअन्तराभवसत्त्वे स्याद्गन्धर्वो गायने हये । गरुत्मान्विहगे तार्क्ष्ये वृषार्केन्द्रेषु गोपतिः ॥ २४ ॥ Vaijayantī 7.1.24
  • वैजयन्ती सहुरिमन्त्री सहायः सचिवः सहुरी वृषभास्करौ । स्यमीकौ वृक्षवल्मीकौ समीकौ मिथुनार्णवौ ॥ ७५ ॥ Vaijayantī 7.1.75
  • वैजयन्ती धवलचारौ श्रेष्ठे वृषे श्वेते धवलो धवली गवि । धौतांचले रजक्याञ्च धावनी धावनं गतिः ॥ ४९ ॥ Vaijayantī 7.5.49
  • वैजयन्ती बाहुलेयदक्षादिष्वग्निजामात्रो राज्ञि ब्रह्मणि धातरि । ब्रह्मपुत्रस्तु रुद्रेऽपि बाहुलेयो गुहे वृषे ॥ ३५ ॥ Vaijayantī 8.1.35