सरट

saraṭaपुं · masc.

In 14 kośas: 13 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य पञ्चेन्द्रियाः Abhidhānacintāmaṇi 4.9.1299 · p. 50

कृकलासस्तु सरटः प्रतिसूर्यः शयानकः ॥ १२९९ ॥

अनुष्टुप्

कृकलासपुं सरटपुं प्रतिसूर्यपुं शयानकपुं

genderपुंmasc.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह सिंहादिवर्गः Amarakośa 2.5.12

सरटः कृकलासः स्यान्मुसली गृहगोधिका ॥ १२ ॥

अनुष्टुप्

सरटपुं कृकलासपुं मुसलीस्त्री गृहगोधिकास्त्री

genderपुंmasc.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.234 · p. 29

गोधा मुशलिका प्रोक्ता गौधेरास्तत्सुता मताः ।सरटः कृकलासः स्यात्प्रतिसूर्यशयानकः ॥ २३४ ॥

अनुष्टुप्

गोधास्त्री मुशलिकास्त्री गौधेरपुं सरटपुं कृकलासपुं प्रतिसूर्यशयानकपुं

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव सरभादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.12.63 · p. 324

वृतिस्थः सरटश्चित्रकोलश्चापि द्रुमाश्रयः ।अपि स्यात्कण्टकगृहः प्रतिसूर्यः शयानकः ॥ ६३ ॥

अनुष्टुप्

वृतिस्थपुं सरटपुं चित्रकोलपुं द्रुमाश्रयपुं कण्टकगृहपुं प्रतिसूर्यपुं शयानकपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ व्योमवर्गः Koṣakalpataru 1.3.6 · p. 26

जीमूतोऽभ्रचरो गडेर-सरटौ धाराधरः कंधरो ।नभ्राडभ्र-तमाल-सानुग-नभो-धूमाश्च धूमोद्भवः ॥ ६ ॥

शार्दूलविक्रीडितम्

जीमूतपुं अभ्रचरपुं गडेरपुं सरटपुं धाराधरपुं कंधरपुं नभ्राज्पुं अभ्रक्ली तमालपुं सानुगपुं नभस्क्ली धूमपुं धूमोद्भवपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.43 · p. 192

स्यादञ्जनाधिका चाञ्जनिका स्थूलाञ्जना पुनः ।ब्राह्मणी रक्तपुच्छा च ज्येष्ठाथ सरटोऽण्डजः ॥ ४३ ॥

अनुष्टुप्

अञ्जनाधिकास्त्री अञ्जनिकास्त्री स्थूलाञ्जनास्त्री ब्राह्मणीस्त्री रक्तपुच्छास्त्री ज्येष्ठास्त्री सरटपुं अण्डजपुं

genderपुंmasc.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.201 · p. 77

गृहोलिका कुड्यमीनो हालिन्यथाञ्जनाधिका ।ब्राह्मणी रक्तपुच्छा सा सरटे कृकलासकः ॥ २०१ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न्य (wrong syllable)

गृहोलिकास्त्री कुड्यमीनपुं हालिनीस्त्री अञ्जनाधिकास्त्री ब्राह्मणीस्त्री रक्तपुच्छास्त्री सरटपुं कृकलासकपुं

genderपुंmasc.

पञ्चतत्त्वप्रकाश Pañcatattvaprakāśa · वेणीदत्त चतुःपदमरीचिः Pañcatattvaprakāśa 1.3.136 · p. 10

उन्दुरुर्मूषको बालमूषिका गिरिकाऽऽखुका ।पल्ली लूताशिनी तुण्डो सरटः कृकलासकः ॥ १३६ ॥

अनुष्टुप्

उन्दुरुपुं मूषकपुं बालमूषिकास्त्री गिरिकास्त्री आखुकास्त्री पल्लीस्त्री लूताशिनीस्त्री तुण्डपुं सरटपुं कृकलासकपुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि पञ्चेन्द्रियजीवनामानि Suśīlanāmamālā 5.9.2347 · p. 379

सरटः प्रतिसूर्यः स्यात् प्रतिसूर्यशयानकः ।कृकलासः कृकुलासः कृकलाशः शयानकः ॥ २३४७ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 कु (wrong syllable)

सरटपुं प्रतिसूर्यपुं प्रतिसूर्यशयानकपुं कृकलासपुं कृकुलासपुं कृकलाशपुं शयानकपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश सिंहादिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.5.29 · p. 84

सरटः प्रतिसूर्यः स्यात् कृकलासस्तृणाञ्जनः ।मुषली मुसली कुड्यमत्सी च गृहगोधिका ॥

अनुष्टुप्

सरटपुं प्रतिसूर्यपुं कृकलासपुं तृणाञ्जनपुं मुषलीस्त्री मुसलीस्त्री कुड्यमत्सीस्त्री गृहगोधिकास्त्री

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि चतुर्थः काण्डः Śabdaratnākara 4.334 · p. 245

अञ्जन्यामञ्जनाधिका हालिनी च हलाहलः ।कृकलासे कृकुलासः सरटः सरडस्तथा ॥ ३३४ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 धि (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 कु (wrong syllable)

अञ्जनाधिकास्त्री हालिनीस्त्री हलाहलपुं कृकुलासपुं सरटपुं सरडपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण चतुष्पदाध्यायः Śabdaratnākara 2.4.782 · p. 99

स चिक्रोडो यस्य पृष्ठे पाण्डुवर्णास्त्रिराजयः ।कृकलासस्तु सरटः प्रतिसूर्योऽथ वृश्चिकः ॥ ७८२ ॥

अनुष्टुप्

चिक्रोडपुं कृकलासपुं सरटपुं प्रतिसूर्यपुं वृश्चिकपुं

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश सरीसृपाध्यायः Vaijayantī 4.1.28 · p. 150

नकुलस्तु महान् बभ्रुर्धरीको नकुलाकृतिः ।कृकलासः प्रतिरविः शयानः सरटः शयः ॥ २८ ॥

अनुष्टुप्

बभ्रुपुं धरीकपुं कृकलासपुं प्रतिरविपुं शयानपुं सरटपुं शयपुं

genderपुंmasc.

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1903 · p. 213

यमकस्य प्रभेदे च सरटस्तु द्वयोरयम् ।कृकलासे स्त्रियां तु स्यात् सरटी नीलिकाह्वये ॥ १९०३ ॥

अनुष्टुप्

meaningsकृकलास

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश पुंलिङ्गाध्यायः Vaijayantī 6.1.64 · p. 219

सरटौ पक्षिजलदौ स्पशौ तु चरसंयुगौ ।स्तंभौ स्थूणाजडीभावौ यूपांशे कुलिशे स्वरुः ॥ ६४ ॥

अनुष्टुप्

meaningsपक्षिन्जलद

सरट as a meaning in nānārtha verses

धरणिकोश बहुरूप…स्याद्रा[65]क्षसे च प्रयुज्यते । हेमपुष्पश्च च कविभिश्चम्पकाशोकयोरपि । बहुरूपौ विष्णुरुद्रौ स्मृतौ सरटधूनकौ ॥ Dharaṇikośa 20.2.9
कोषकल्पतरु अण्डजअण्डजाः सरटमीनभुजंग- पक्षिणो मृगमदे तु भवेत्स्त्री । तैलयन्त्रकरवालकफेन- खड्गधेनुफलकेषु परञ्जम् ॥ ४० ॥ Koṣakalpataru 6.7.40
कोषकल्पतरु सरण्डमार्गे गोमयमण्डले च फणिनां मारण्ड उक्तोऽण्डके- ऽथो धूर्ते सरटे सरण्ड उदितो भूषान्तरेऽपि क्वचित् । पूत्यण्डस्तु सुगन्धकीटमृगयोर्वारुण्ड उक्तोऽस्त्रियां दृक्कर्णोत्थमले गणस्थितपतौ स्त्री द्वारपिण्ड्याह्वये ॥ ८४ ॥ Koṣakalpataru 6.12.84
शब्दरत्नावली अण्डजअण्डजः स्यान्मृगमदे सरटे पक्षिमत्स्ययोः । अङ्गजं रुधिरे ना तु कामे पुत्रे मदे कचे ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.19
शब्दरत्नावली सरण्डन स्त्रियां श्रवणाक्ष्णोश्च मले च सेचपात्रके । भेरुण्डी यक्षिणीभेददेवतान्तरयोः स्त्रियाम् ॥ भयानके भिन्नलिङ्गं भेरुण्डं गर्भधारणे । मार्तण्डो मिहिरे क्रोडे शिखण्डो वर्हचूडयोः ॥ मारुण्डोऽपि च सर्पाण्डे पथगोमयमण्डले । वण्डोशाविकाश(?) स्त्रीवर्त्तिभेदेषु च स्त्रियाम् ॥ वितण्डा स्त्री वादभेदे कच्वी शाके शिफाद्वये । सरण्डः सरटे धूर्ते कामुके भूषणान्तरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.35
शब्दरत्नावली बिम्बबिम्बीफले क्लीबलिङ्गं सरटे च पुमान् क्वचित् । शम्बो ना वज्रमूषललोहे त्रिषु शुभान्विते ॥ Śabdaratnāvalī 7.23.7
शब्दरत्नाकर अण्डजअण्डजो ब्रह्मणि व्याले गोधायां सरटे खगे । अशनिर्वज्रतटितोरनीकोऽस्त्री चमूयुधोः ॥ २०४२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2042