बिम्ब
bimbaक्ली · neut.In 17 kośas: 17 synonym verses, 12 as a nānārtha head word, 16 as a meaning of another word.
षोडशोंऽशः कला चिह्नं लक्षणं लक्ष्म लाञ्छनम् ।अङ्कः कलङ्कोऽभिज्ञानं चन्द्रिका चन्द्रगोलिका ॥ १०६ ॥चन्द्रातपः कौमुदी च ज्योत्स्ना बिम्बं तु मण्डलम् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
औपम्यमनुकारोऽनुहारः साम्यं तुलोपमा ।कक्षोपमानमर्चा तु प्रतेर्मा यातना निधिः ॥ १४६३ ॥छाया छन्दः कायो रूपं बिम्बं मानकृती अपि ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 का (wrong syllable)
genderक्लीneut.
genderपुंक्लीm. n.
चन्द्रिका कौमुदी ज्योत्स्ना तथा चन्द्रातपः स्मृतः ।मण्डलं बिम्बमाख्यातं हृदये लाञ्छनं मृगः ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पूर्णा पूर्णामृता चेति षोडश स्युरथास्त्रियाम् ।बिम्बः खण्डं च वा पुंसि पुंस्यर्द्धोऽर्द्धं समेंशके ॥ १७८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
वष्पविष्टपयोश्चापि तथैव शफबिम्बयोः ।डिंभजम्भकुसुम्भानां निभस्य कलभस्य च ॥ १७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अमा महाकला बिम्बस्त्वस्त्री स्यान्मण्डलं त्रिषु ।नेमो ना खण्ड-शकल-खण्डलानि न योषिति ॥अर्द्धस्त्रिषु समेंऽशेऽर्द्धं भित्तं शल्कं दलं समम् ।स्त्री फालिरर्द्धा तज्जादावथार्द्धपरिमाणके ॥अर्द्धिकः स्त्री त्वार्द्धिकास्या भवेच्चान्द्रार्द्धिकाह्नि च ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
द्वीपो निपः कुणपमण्डपबाष्पशष्प-यूपानि विष्टपयुतः कुतपोष्मपौ च ।तल्पः शफोऽप्यथ च कम्बु सडिम्ब[बि]म्बंजम्भः कुसुम्भकलभौ ककुभो निभश्च ॥ ५४ ॥
वसन्ततिलका
genderपुंक्लीm. n.
एते शब्दाः पुंसि भवन्ति । अयं स्थूलो राशिः । अलक्तकः पादादिरागद्रव्यम् । कर्पासः सूत्रद्रव्यम् । सूर्यो रविः । कूर्पासः कञ्चुकम् । सारथिः सूतः । तरङ्गः कल्लोलः । अलकः केशरचना । समुडाः संपुटकः । वराटः कपर्दकम् ।सैन्यायुधमङ्गलनगरवृन्त[त्त]फलमूलहरितालबिम्बमुकुटकुड्मलतस्तृतीयाप्रकृतिः ।पुंस्यवसथस्तथोद्गीथः संवीथः कालगीथश्च ॥ ७१ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
चन्द्रातपोऽथ तद्विम्बं मण्डलं परिकीर्तितम् ।स्त्रियां प्रसन्नता सादः प्रपूर्वो नरि दृश्यते ॥ १०२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.doubtful
आवापचापसूर्पाणि दीपस्तूपोडुपाः शफः ।कुतपोऽथ डिम्बबिम्बकलभाः ककुभो निभः ॥ १४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 थ (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
देवालयो देवगृहं चैत्यमायतनं मठः ।बिम्बं मूर्तिः प्रतिमार्चा महः पर्व महोत्सवः ॥ १४६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ति (wrong syllable)
genderक्लीneut.
चन्द्रिका कौमुदी ज्योत्स्ना चन्द्रिमा चन्द्रगोलिका ।चन्द्रातपश्च बिम्बं तु मण्डलं तदनन्तरम् ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मण्डलं त्रिषु बिम्बोऽस्त्री प्रतापस्तीव्र आतपः ।करेणुर्द्युमयी संज्ञा त्रसरेणुः सुवर्चला ॥ १७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
जपा तु रक्तकार्पासी समे कार्पासबादरे ।तुण्डिकेरी तु बिम्बी स्याद् बिम्बो बिम्बा च तत्फले ॥ ६२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अर्चा प्रत्याकृतिश्छायोपमा प्रतिनिधिः पुमान् ।प्रतिमानोपमाने च बिम्बोऽस्त्री प्रतिविम्बवत् ॥ १५३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
गोमयकुमुदबिम्बशङ्खाश्रमशैलसुवर्णतोरणाः ।नूपुरशिखरतूर्यनिर्य्यासगृहाङ्कुशबर्हिपल्लवाः ॥ ९ ॥
metre not recognised
genderपुंक्लीm. n.
बिम्बं फले स्यादपि बिम्बिकायाः ।स्यान्मण्डले ऽस्त्री प्रतिबिम्बके स्या-ड्डिम्बोऽस्त्रियां विप्लवभीतिशब्दे ।पञ्चाङ्गुलप्लीहसु फुप्फुसेऽथस्तम्बोऽप्रकाण्डे द्रुतृणादिगुल्मे ॥ २७ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every line
गृहादिद्वारपार्श्वस्थयाज्ञिकख्यातदारुषु ।बिम्बोऽस्त्री मण्डलसमप्रतिमामुखलक्ष्मसु ॥ ८५९ ॥
अनुष्टुप्
प्रतिबिम्बे तत्प्रकृतौ समानत्वोपधानयेाः ।आदर्शे स्त्री तु बिम्बी स्यादोष्ठीसंज्ञलतान्तरे ॥ ८६० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every lineimpossible sign sequence: नत्वोपधानयेाः ।
क्ली तु तस्याः फले द्वे तु कृकलासान्तरे विदुः ।यो नानावर्णभाक् तस्मिन्नथ बिल्वः पुमान् द्रुगे ॥ ८६१ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
लम्बा स्यात्कमलागौर्य्योः स्यात् स्त्रियां तिक्ततुम्बीषु ।बिम्बोऽस्त्री तु मण्डपे स्यात्प्रतिबिम्बे च पुंस्यपि ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 म्बी (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 तु (wrong syllable)
प्रतिबिम्बे प्रतिकृतौ बिम्बोऽस्त्री मण्डले समे ।बाणः शरे बलिसुते वृक्षभेदे तु वा स्त्रियाम् ॥ १९६५ ॥
अनुष्टुप्
बलो रामे बलाढ्ये च बाढं त्वनुमते दृढे ।बिंबोऽस्त्री मण्डलसमप्रतिमामुखलक्ष्मसु ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
प्रतिबिंबे तत्प्रकृतौ क्ली तु स्याद्बिंबिकाफले ।साज्ये मधुनि तक्कोले बोलं बोलोंऽभसां भ्रमः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 त (wrong syllable)
doubtful
बिम्ब as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश मण्डलकमण्डलकं कुष्ठभेदे बिम्बेऽपि कुक्कुरे विदुः । विदूषको नटबटुर्यश्च दूषणकारकः । पिण्डीतको मदनाख्ये पादपे तगरेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 1.2.56
- धरणिकोश मण्डलमण्डलं निवहे बिम्बे देशे द्वादशराजके । मण्डलः कुक्कुरे प्रोक्तः कुष्ठभेदे च मण्डलम् ॥ Dharaṇikośa 27.3.26
- कोषकल्पतरु मण्डलकलेखीलकस्त्वन्यकरेण लेखे विलेखयेदात्मकरं तथा यः । स्याल्लेखहारे मुकुरे तु बिम्बे कुष्ठान्तरे मण्डलकं वदन्ति ॥ ४० ॥ Koṣakalpataru 6.1.40
- कोषकल्पतरु चैत्यचित्यं तु चैत्ये मृतके चितायां स्त्रियां च चैत्यो नरि बुद्धवाची । उद्देशवृक्षे चरमे तु बिम्बे स्थानेऽथ दैत्यो नरि दानवे स्यात् ॥ ४१ ॥ Koṣakalpataru 6.26.41
- नानार्थार्णवसंक्षेप मण्डलबिम्बे चाप्युपसूर्ये च कुष्ठरोगान्तरेऽपि च । समूहमात्रे ग्रामौघे देशे द्वादशराजके ॥ १३२४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1324
- नानार्थार्णवसंक्षेप कामरूपिन्बिम्बाख्ये पूर्ववद्विद्यादत्राप्यर्थादिकं बुधः । अथ किम्पुरुषो द्वे स्यात् किन्नरे क्ली तु भारतात् ॥ १७३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.173
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रचलाकमयूरस्य शिखण्डे स्यात् कृकलासान्तरे पुनः । नानावर्णकरे द्वे स्याद् बिम्बाख्ये च प्रभञ्जनः ॥ ३३५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.335
- परमानन्दीयनाममाला छायाछिद्रं व्याजे बिले गर्ते छन्दोऽभिप्रायतन्त्रयोः । श्रुतौ पद्येच्छयोश्चापि छाया बिम्बार्कयोषयोः ॥ १९० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.12.190
- शिवकोष छर्दनचन्दनोऽस्त्री मलयजे सारिवायां तु चन्दना । छर्दनो मदनो निम्बे बिम्बालम्बुषयोरपि ॥ २५१ ॥ Śivakoṣa 16.1.251
- शिवकोष ?भद्रानन्तारसागोपीकृष्णाहिंस्राम्ललोणिषु । सारिण्यां कट्फले क्लीबं बिम्बाम्बुदमहोत्पले ॥ ३८६ ॥ Śivakoṣa 22.2.386
- शब्दरत्नावली मण्डलकदर्पणे कुष्ठभेदे च बिम्बे मण्डलकं स्मृतम् । लूतायां मत्स्यभेदे च दैत्ये मर्कटको मनः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.190
- शब्दरत्नावली छायाछाया स्त्री सूर्यकान्तायामातवाभावबिम्बयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.15
- शब्दरत्नावली मण्डलस्यात्पुमान् कुक्कुरेऽपि स्यात्रिषु बिम्बः पोरपि । मञ्जुलो जलरङ्कौ स्यान्निकुञ्जे ललिते त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.83
- शब्दरत्नाकर मण्डलमण्डलं त्रिषु बिम्बे स्याद् वृन्दे द्वादशराजके । प्रतिबिम्बे कुष्ठरोगे ग्रामौघ उपसूर्यके ॥ २१४४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2144
- तन्त्राभिधान तसुगतोऽर्धमुखी(खा) बुद्ध(र्ध्व)जानुश्च क्रोडपुच्छकः । ----------------------------------- गन्धो बिम्बं(श्वा) मरुच्छत्रश्चानुराधा च सौरकः ॥ १०४ ॥ Tantrābhidhāna 2.33.104
- त्रिकाण्डशेष मण्डूलबिम्बे देशे ना च शुनि रसालत्विक्षुचूतयोः । जिह्वाकमलयोर्लाला शाला स्याद्गृहशाखयोः ॥ ४०७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.407