निश्चय
niścayaपुं · masc.In 15 kośas: 14 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 43 as a meaning of another word.
निर्णयो निश्चयोऽन्तः संप्रधारणा समर्थनम् ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 म (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अध्याहारस्तर्क ऊहो विचिकित्सा तु संशयः ।सन्देहद्वापरौ चाथ समौ निर्णयनिश्चयौ ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रतिभा प्रतिभासः स्यात् निर्णयोऽन्तश्च निश्चयः ।विचिकित्सा तु सन्देहः संशयो विशयो भ्रमः ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अध्यूहनं विचारश्चाध्याहारश्चापि निश्चयः ।चर्चा विचारणा संख्या गुञ्जा स्यादथ संशयः ॥ १४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात्स्त्रियां विचिकित्साऽपि सन्देहद्वापरौ समौ ।राद्धसिद्धकृतेभ्योऽन्तः समौ निश्चयनिर्णयौ ॥ १४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निश्चयो नरि निर्द्धारो नीकाशः संप्रधारणा ।ना[34b]द्ये समर्थनाऽथ स्यात्परभागो गुणावधिः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
निष्पत्राकृतिरप्येवं क्षुत्पीडा जाठराग्निजा ।निर्णयो निश्चयस्तुल्यो अविद्याहंमतिः स्त्रियाम् ॥ २६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चित्संविज्ज्ञानसंवित्तिर्भगबोधोपलब्धयः ।तत्त्वं रहस्यं सारश्च परमार्थश्च निश्चयः ॥ १३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संदेहः संशयो रेको निश्चयो निर्णयोऽपि च ।तथा विश्रम्भविश्वासप्रतीतिप्रत्ययाः समाः ॥ १२१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
सन्देहो विचिकित्सा तु संशयो द्वापरोऽपि च ।स्यान्निर्नये निर्नयणं निश्चयो निचयोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विचिकित्सा तु संशीतिर्विशयः संशयः समौ ।संदेहद्वापरौ चाथ सर्गो निर्णयनिश्चयौ ॥ २७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बुद्धिः पण्डा विदा चार्वी विचारस्तर्कनिश्चयौ ।गुञ्जा चर्चाऽथ सिद्धान्तोत्तरपक्षसमाधयः ।कृतान्तः पूर्वपक्षस्तु चोद्यं गीर्भणितिर्गिरा ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संभावना स्यादाशंका वितर्कस्तर्कमस्त्रियाम् ।प्रतिभा प्रतिभासः स्यान्निर्णयोंऽतश्च निश्चयः ॥ १७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परेश्छिदिर्निश्चये स्यादियत्तायां[193b]विवर्तने ॥ ७१ ॥
meaningsपरिछिदि
जोष[216a]ति स्युर्वितर्केऽमी निरस्तृहिर्बहिष्कृतौ ।वितर्के निश्चये वेस्तु मतो रचन-संघयोः ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
meanings
निश्चय as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् सर्गसर्गः स्वभावनिर्मोक्षनिश्चयाध्यायसृष्टिषु । Amarakośa 3.3.45
- नामलिङ्गानुशासनम् निर्पुनरप्रथमे भेदे निर्निश्चयनिषेधयोः । Amarakośa 3.3.494
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) प्रत्ययप्रत्ययाः शपथज्ञानहेतुविश्वासनिश्चयाः । विस्तारे कदके शून्ये वितानं स्यात्क्रतौ क्षणे ॥ ८४८ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.848
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) नूनम्समयानिकषाशब्दौ सामीप्ये कीर्तितौ बुधैः । तर्कनिश्चययोर्नूनं कच्चित्स्यात्प्रश्नकामयोः ॥ ८७९ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.879
- धरणिकोश सर्गसर्ग उत्साहनिर्माणनिश्चयाध्यायवाचकः । निर्मोक्षे च स्वभावे च सर्गशब्दः प्रयुज्यते ॥ Dharaṇikośa 3.3.12
- धरणिकोश नियमकलमो लेखनी चैव शालीनां वाचकः पृथक् ? । नियमस्तु प्रतिज्ञायां यन्त्रणे निश्चये व्रते ॥ Dharaṇikośa 24.2.13
- धरणिकोश कारवारि स्याद्वालके तोये वारिस्तु गजबन्धिनी । कारा बन्धे तदागारे कारो निश्चयहिंसयोः ॥ Dharaṇikośa 26.2.6
- धरणिकोश अनुभावअनुभावः प्रभावे स्यान्निश्चये भावबोधके । अपह्नवोऽपलापः स्यात्स्नेहश्चापह्नवो मतः ॥ Dharaṇikośa 28.2.21
- धरणिकोश निर्निर्निश्चये[113] क्रान्ताद्यर्थे निर्निःशेषनिषेधयोः । परि स्यात्सर्वतोभावे वर्जने लक्षणादिषु ॥ Dharaṇikośa 34.16.2
- धरणिकोश निस्निर्निश्चये निषेधे च साकल्यातीतयोरपि । मुहुः पुनः [पुनः] ख्यातः प्रकृतेऽर्थे त्वनव्ययम् ॥ Dharaṇikośa 34.20.3
- कल्पद्रुकोशः निष्ठानिश्चयेऽनोस्त्वाचरण उत्पूर्वस्तूर्ध्वकर्मणि । विष्वग्गतौ परीसारः परिसर्या प्रसर्पणम् ॥ ११० ॥ Kalpadrukośa 1.10.110
- कोषकल्पतरु नि-काश्निरः पृथक्कृतौ काशिः प्रैषनिर्गमनेऽपि च । नितः साम्ये निश्चये च समोऽनुकरणेऽन्तिके ॥ ५९ ॥ Koṣakalpataru 3.5.59
- कोषकल्पतरु निर्णयतिसमः संहति-पृष्ठस्थसैन्ये स्यान्निश्चये निरः । अवान्निपातेऽभेः क्रोधे न्याये स्यात्संस्कृतावपि ॥ ३८ ॥ Koṣakalpataru 3.5.38
- कोषकल्पतरु आम्आस्ताप-कोपयोरां[243a]तु स्मृति निश्चयार्थकम् । इ संबुद्धावमर्षोक्तौ विषादे च प्रकीर्तितम् ॥ ७७ ॥ Koṣakalpataru 5.1.77
- कोषकल्पतरु चसमुच्चयान्वाचयनिश्चयान्यो- न्ययोगपक्षान्तरसंग्रहेषु । स्यात्पादपूर्तौ च समाहृतौ चः स्यात्तुल्ययोगे विनियुक्तिहेत्वोः ॥ ८४ ॥ Koṣakalpataru 5.1.84
- कोषकल्पतरु तुअन्तरेण विना मध्ये तु चार्थे निश्चये भिदि । अभ्यनुज्ञान-पीडेर्ष्यास्वस्तु स्वित्प्रश्नतर्कयोः ॥ ८७ ॥ Koṣakalpataru 5.1.87
- कोषकल्पतरु किमुकथं प्रकारोद्भवसंभ्रमार्थे संभावनानिश्चययोः किमु स्यात् । भृशं प्रकर्षे पुनर[245b]र्थके च नित्ये त्ववश्यं च विनिश्चयेऽपि ॥ ११ ॥ Koṣakalpataru 5.1.11
- कोषकल्पतरु क्रियाछायातपाभावरविस्त्रियोस्त्विट्- शोभासु पङ्क्तौ प्रतिबिम्बके च । त्राणे च लञ्चेऽथ चिकित्सनेहा- रम्भोपदेशार्चननिश्चयेषु ॥ ५३ ॥ Koṣakalpataru 6.26.53
- कोषकल्पतरु कारदेवे सुरः स्त्रीचषके च [45a]मद्ये सुरी तु देवप्रमदार्थिका स्यात् । कारस्तु यत्ने च यतौ वधे च बलौ हिमाद्रावपि निश्चयार्थे ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 6.27.7
- नानार्थार्णवसंक्षेप सर्गसर्गोऽध्याये स्वभावे च निर्माणे च समुज्झने । उत्साहे निश्चये चाथ स्कन्धः समुदये चये ॥ १२६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.126
- नानार्थार्णवसंक्षेप अन्तअन्तोऽवसाने मरणे स्वरूपे निश्चयेऽन्तिके । धर्मे प्रधाने च पुमान् केषाञ्चित् पुन्नपुंसकम् ॥ २० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.20
- नानार्थार्णवसंक्षेप निगमवेदे च निश्चये मार्गे पदानामर्थशासके । ग्रन्थभेदेऽथ रभसो वणिज्यपि कटेऽपि च ॥ १०३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.103
- नानार्थार्णवसंक्षेप नियमआज्ञायां च प्रतिज्ञायां व्रतनिश्चययोरपि । निवहस्तु समूह स्याद् वायुस्कन्धान्तरेऽपि च ॥ ११८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.118
- परमानन्दीयनाममाला निनिः क्रीते निश्चये व्यूहे निषेधे नोननाः पुनः । निपाताः प्रतिषेधार्था नीर्धून्यां नौस्तरी मता ॥ २९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.29
- परमानन्दीयनाममाला अन्तअगः सूर्ये द्रुमे सर्पे पर्वतेऽन्तः स्वरूपके । प्रान्तावयवोर्नाशे निश्चये निकटेऽपि च ॥ ८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.8
- परमानन्दीयनाममाला नूनम्निभो दम्भे समाने च नरः कर्पूररामयोः । अर्जुने केशवे मर्त्ये नूनं निश्चयतर्कयोः ॥ २६८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.18.268
- परमानन्दीयनाममाला नियमनियमोऽथावधौ ज्ञाने व्रते निश्चयबन्धयोः । नालिका चुल्हिकारन्ध्रे बिलकालविशेषयोः ॥ २७३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.18.273
- शब्दरत्नावली सर्गशृङ्गी स्वर्णे विषामीनभेदयोर्मृषत्रौषधे । सर्गोऽध्यायनिश्चयात्ममोक्षोत्साहादिसृष्टिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.29
- शब्दरत्नावली नियमनिगमो वाणिजे वेदे कटे पूर्यां वणिक्पथे । नियमश्च प्रतिज्ञायां मन्त्रणानिश्चयव्रते ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.37
- शब्दरत्नावली अनुभावअनुभावः प्रभावे च निश्चये भावबोधके । भवेदभिषवः स्नाने मद्यसन्धानयज्ञयोः ॥ उपप्लवः स्यादुत्पाते विप्लवे च विधुन्तुदे । जलबिल्वः पञ्चगुप्ते कर्कटे जलचत्वरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.37
- शब्दरत्नावली निर्प्र प्रकर्षे गताद्यर्थे अरे सम्बोधने क्रुधि ॥ उर्य्युरी चोररी च स्याद्विस्तारेऽङ्गीकृतावपि । दुर्निषेधे च दुःखे च निर्निषेधे च निश्चये ॥ परि स्यात्सर्वतीभावभागवर्जनदूषणे । व्याप्ति वीप्सालक्षणेत्थम्भूतदोषप्रकाशने ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.52
- शब्दरत्नावली निस्सु भृशार्थे चानुमतौ समृद्धिपूजयोरपि । आः पीडायां स्मृतौ कोपे साटोपतर्जनेऽपि च ॥ इः कोपेऽपि च सन्तापे दुःखभावनयोरपि । निः साकल्ये चोभयार्थे निषेधे निश्चयेऽपि च ॥ दुः गतौ दूषणेऽपि स्याल्लज्जासम्भावनेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.59
- शब्दरत्नाकर अन्तअस्त्र आस्र उभौ क्लेशे क्लीबे तु रुधिराश्रुणोः । अन्तोऽस्त्र्यवसिते प्रान्ते निश्चये चरमे मृतौ ॥ १८६८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1868
- शब्दरत्नाकर सर्गस्यात् त्रिष्वाकर्णिते क्लीबे शास्त्रावधृतयोः श्रुतम् । सर्गस्तु निश्चयेऽध्याये स्वभावोत्साहसृष्टिषु ॥ २०१८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2018
- शब्दरत्नाकर नियमनिश्चयाज्ञाप्रतिज्ञासु नियमो यन्त्रणे व्रते । नितम्बः पश्चिमश्रोणिभागेऽद्रिकटकेऽपि च ॥ २११२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2112
- शब्दरत्नाकर निर्नाभावान्यविरोधेषु निर्निश्चयनिषेधयोः । प्रश्ने विकल्प नु स्विच्च प्रादौ यात्राप्रकृष्टयोः ॥ २२५४ ॥ Śabdaratnākara 5.1.2254
- शब्दरत्नाकर नूनम्तिरोऽन्तर्धौ तिर्यगर्थे दिष्टं स्यान्मङ्गलादिषु । तर्कनिश्चययोर्नूनं नानानेकोभयार्थयोः ॥ २२६९ ॥ Śabdaratnākara 5.2.2269
- त्रिकाण्डशेष नियमधर्मोऽहिंसोपमायागोपनिषत्सु धनुष्यपि । कटे पुर्य्याञ्च निगमो नियमो निश्चये वृते ॥ २९८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.298
- वैजयन्ती सर्गराजसूयेन येनेष्टं राज्ञः शास्त्याज्ञया च यः । सर्गास्तु सर्जनाध्यायस्वभावोत्साहनिश्चयाः ॥ ६२ ॥ Vaijayantī 6.1.62
- वैजयन्ती अन्तअन्तोऽस्त्र्यवसिते मृत्यौ स्वरूपे निश्चयेऽन्तिके । नार्धमासेऽणिरक्ल्यश्रौ रूप्येऽक्षाग्रध्रुवे ध्रुवे ॥ ५ ॥ Vaijayantī 6.5.5
- वैजयन्ती निगमऊर्णाविकारे नमतो धूमे दिनकरेऽपि च । निगमो निश्चये वेदे पुरे पथि वणिक्पथे ॥ ३५ ॥ Vaijayantī 7.1.35
- वैजयन्ती नियमप्रतिज्ञायन्त्रणाज्ञासु नियमो निश्चये व्रते । पतंगः शलभे शालौ मार्जारेऽग्नौ रवौ खगे ॥ ४० ॥ Vaijayantī 7.1.40
- वैजयन्ती अनुभावअनुभावः प्रभावे स्यान्निश्चये भावसूचके । पश्चात्तापे त्वनुशयो दीर्घद्वेषानुबन्धयोः ॥ ८ ॥ Vaijayantī 8.1.8