वृत्त
vṛttaवि · adj.In 18 kośas: 36 synonym verses, 13 as a nānārtha head word, 22 as a meaning of another word.
चरित्रं चरिताचारौ चारित्रचरणे अपि ॥ ८४३ ॥वृत्तं शीलं च सर्वैनोध्वंसिजप्येऽघमर्षणम् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 द (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अबाधोच्छृङ्खलोद्दामानियन्त्रितमनर्गलम् ॥ १४६६ ॥निरङ्कुशे स्फुटे स्पष्टं प्रकाशं प्रकटोल्बणे ।व्यक्तं वर्तुलं तु वृत्तं निस्तलं परिमण्डलम् ॥ १४६७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र्तु (wrong syllable)
genderविadj.
वृत्ते तु वृत्तवावृत्तौ ह्रीतह्रीणौ तु लज्जिते ॥ १४८४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderविadj.
genderविadj.
अवदानं कर्म वृत्तं काम्यदानं प्रवारणम् ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विशङ्कटं विशालं स्यात्करालं विकटं तथा ।निस्तलं वर्तुलं वृत्तं स्थपुटं विषमोन्नतम् ॥ ७५३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वृत्तं समं चार्धसमं विषमं त्रिविधं च तत् ।गणबद्धमिदं छन्द आर्याद्यं मात्रिकं च तत् ॥ ९२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जारिर्जरिर्देवधान्यं धवलेतरतण्डुलः ।नक्षत्रकूरस्तारः स्याद्वृत्तो मौक्तिकतण्डुलः ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्यावृत्तस्तु वृतो वृत्तः संयोजित उपाहितः ।स्यान्मारितः संगमितः संस्थितो मृत इत्यपि ॥ १५३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वृत्तेऽनुवृत्तमावृत्तं प्रीणने तर्पणेऽवनम् ।बोधे बोधिः प्रथा ख्यातौ स्पृष्टिः पृक्तौ स्तुतिः स्तवे ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ओजं स्याद्विषमं स्थानं युक्समं समुदीर्यते ।प्रस्तारः स्यात्कलान्यासः छन्दो वृत्तं नपुंसके ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पुंस्याचारश्चरित्रं स्याच्चारित्रं चरणं तथा ।चरितं वृत्तमस्त्री तत्रिष्वा(?)शीलोऽस्त्रियां शुचि ॥ १९५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
यदुन्नतं चानतं स्याद्विषमं स्थपुटं भवेत् ।वृत्तं तु वर्तुलं प्रोक्तं निस्तलं परिमण्डलम् ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
व्युष्टं विवर्तितं वृत्तं वृतं चावृत्तमित्यपि ।निष्पन्नं सिद्ध निर्वृत्ते संपन्नं राद्धमित्यपि ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
घ्राणं कार्मण-कारणोष्ण-लवण-श्रीपर्ण-पारायणंशिङ्घाणं शरण-प्रमाण-करणक्षुस्माणदौर्वीणवत् ।श्राणं कौङ्कण-पूरणे च हरिणं स्याद्धोरणं बृंहणंप्रादेशान्तनितान्तवृत्तसुरतामन्तानि भूतं तथा ॥ ९९ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderक्लीneut.
ऐरावतं पारत-लोहिते चशुद्धान्त-वृत्ते धृत-दैवते च ।द्यूतं वियूथं च वरूथ-गूथेप्रस्थं तथा प्रोथ-सतीर्थ-यूथः ॥ ४८ ॥
इन्द्रवज्रा
genderपुंक्लीm. n.
तच्चक्रं तु सहस्रारं वृत्तं शुभ्रमितीर्यते ।तत्पाञ्चजन्ये सुग्रीवः षोडशावर्त ईर्यते ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वर्तुलं वलयं वृत्तं मण्डलं चक्रवालकम् ।विन्ध्योत्तरपदे तु स्यादुत्तरापथसंज्ञिकः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
निस्तलं वर्तुलं वृत्तं स्थपुटं विषमोन्नतम् ।दीर्घं प्रांशु विशालं च बहुलं पृथुलं पृथु ॥ १८३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
निस्तलं वर्तुलं वृत्तं परिमण्डलमित्यपि ।करम्बकबरौ मिश्रे संपृक्तखचितौ समौ ॥ ३५१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
निवातप्रयुते वृत्तं लोहितं क्ष्वेडितं शतम् ।शुद्धान्तपलितौ प्रस्थं द्वियूथं प्रोथमेव च ॥ १४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
वृत्तं श्वेतं शुक्लशिला सुवर्णं हरितालके ।गन्धके गन्धिलं त्वाशारसग्राहि हिरण्यजम् ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विधिः कल्पाचारमार्गा वृत्तं शीलं स्वभाववत् ।क्षान्तिः क्षमा तितिक्षा च तपस्या नियमस्तपः ॥ १३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वर्तुलं मण्डलं वृत्तं निस्तलं वलयाकृतिः ।अस्रं कोटिरणिः कोणं प्रान्तं पर्यन्तमन्तवत् ॥ १२० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
चरित्रं चरितं वृत्तं चारित्रं चरणं तथा ।आचारश्चापि शीलं च मन्यते पण्डितैः जनैः ॥ १४०७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वर्तुलं निस्तलं वृत्तं परिमण्डलमुच्यते ॥ २६६७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
वृतो वृत्तश्च वावृत्तो व्यावृत्तोऽपि प्रयुज्यते ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त्र (wrong syllable)
genderविadj.
सुदूरन्तु दविष्टं स्याद् दवीयश्चापि तद्भवेत् ।वर्तुले निस्तलं वृत्तं मण्डलायितमित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वावृत्तञ्च वृतं वृत्तं कृतसम्वरणे त्रयम् ।पदार्थान्तरसंयुक्ते संयोजितमुपाहितम् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वृत्तं कर्मावदानं स्यात् कन्यादाने प्रवारणम् ।वशक्रिया संवदनं भवेत् संवननञ्च तत् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तेजिते निशातं शातं निशितं शितमित्यपि ।वृते तु वृत्त-वावृत्ते, ह्रीतं ह्रीणं च लज्जिते ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 शा (wrong syllable)
genderविadj.
पाराशरमथ वृत्तं मन्दाक्रान्तावसन्ततिलकादि ।मन्वत्रिविष्णुहारीतसंवर्तयमगौतमाः ॥ ९२० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
सुदृढं संहतं श्लिष्टं पेलवं विरलं तनु ।निस्तलं वर्तुलं वृत्तं स्थपुटं तु विसंस्थुलम् ॥ १६३५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
इष्टं यागात्मकं कर्म पूर्तं खातादिकर्मणि ।आचारो वृत्तचारित्रचरित्रचरणानि च ॥ ११५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विशालं विकरालं स्याद्विकटं च विशङ्कटम् ।वर्त्तुलं निस्तलं वृत्तं सुवृत्तं परिमण्डलम् ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
त्रिष्वतीतदृढाधीतवर्तुलेष्वथ गीष्पतौ ।श्रेष्ठोक्षाश्वाखुरेतःसु पुन्धर्मेन्द्रबले वृषः ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
वृत्त as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश भूतभूतं क्ष्मादौ पिशाचादौ न्याय्ये जन्तूपमानयोः । भूतं प्राप्तेऽपि वृत्ते च देवयोन्यन्तरेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 15.3.4
- धरणिकोश गाथाग्रन्थः शास्त्रे धने चैव पार्थौ ककुभपाण्डवौ । यूथौ जातकुरुण्टौ च गाथा वाग्भेदवृत्तयोः ॥ Dharaṇikośa 16.1.2
- कल्पद्रुकोशः वसन्ततिलकयवाक्यं तरलं पुष्पे पाटलं तरलं च ये । वसन्ततिलकं वृत्ते कपालं भिक्षुभाजने ॥ १२८ ॥ Kalpadrukośa 3.5.128
- कोषकल्पतरु प्रतिकृषिनितो न्यग्भवने विप्राद्भवेद्दूरीकृतावसौ । अवात्प्रसृत्यां प्रतितो द्वेधा वृत्तविकर्षणे ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 3.5.8
- कोषकल्पतरु निस्तलपित्तला तोयपिप्पल्यां निस्तलं वृत्तलोलयोः । स्यात्कुन्तलः पुंसि यवे लाङ्गले देशकेशयोः ॥ १२ ॥ Koṣakalpataru 6.28.12
- नानार्थार्णवसंक्षेप चक्रजलावर्ते चये वृत्ते मण्डले धनलोहयोः । काव्यालङ्कारभेदे च विषमे माक्षिकेऽपि च ॥ ३९८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.398
- परमानन्दीयनाममाला छचुः कोकेऽप्यथ संस्थाने छश्चारे छेदके रवौ । छं वृत्ते निर्मले प्रोक्तं जोऽथ केशवजीवयोः ॥ १७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.17
- शब्दरत्नावली हरिणीहरिणस्तु मृगे पुंसि विषदे(?) वाच्यलिङ्गकः । हरिणी हरितायाञ्च वृत्तनारीविशेषयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.70
- शब्दरत्नावली भूतक्लीबं त्रिषु चिते प्राप्ते वृत्ते सत्ये समेऽपि च । पुमान् कुमारयोगीन्द्रदेवयोन्यरेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.35
- शब्दरत्नाकर अवदानविरिब्धस्तु स्वरे क्षुब्धो मन्थे नेत्रं मथो गुणे । अवदानं कर्म वृत्तं निर्भर्त्सनमलक्तम् ॥ १७२१ ॥ Śabdaratnākara 3.7.1721
- शब्दरत्नाकर चक्रचक्रं राष्ट्रजलावर्तसैन्यच्छद्मसु संहतौ । रथाङ्गे मण्डले वृत्ते संसारायुधभेदयोः ॥ १९२० ॥ Śabdaratnākara 4.1.1920
- शब्दरत्नाकर पिण्डदेशक्रिमीक्षुतिलकातिमुक्तेषु विशेषके । पुण्ड्रः पिण्डस्तु वपुषि गुडे वृत्ते सुसंहते ॥ १९४९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1949
- शब्दरत्नाकर शीलशम्बस्तु लोहवलये दम्भोलौ मुसलाग्रके । शीलं वृत्ते स्वभावे च शान्तिः प्रशममङ्गले ॥ २०१३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2013
- शब्दरत्नाकर मलिनीस्वादौ हृद्ये मयूखस्तु ज्वालायां किरणे त्विषि । मलिनी वृत्तवाहिन्योर्मोदको भक्ष्यहर्षयोः ॥ २१५० ॥ Śabdaratnākara 4.1.2150
- शब्दरत्नाकर अवदानअधिवासो निवासे स्याद्गन्धमाल्यादिसंस्कृतौ । अवदानं कर्म वृत्तं खण्डनं गुणकीर्तनम् ॥ २१९३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2193
- शब्दरत्नाकर स्मसमभेदे समीचीने सुष्ठुपूजासुखेषु सु । स्मृतौ वृत्ते निषेधे स्म स्वः स्वर्गपरलोकयोः । हि स्याद्विशेषणे हेतौ हिं हेताववधारणे ॥ २२५६ ॥ Śabdaratnākara 5.1.2256
- त्रिकाण्डशेष पर्याप्तपलितं कर्दमेऽपि स्याद्विधौ भूपे प्रजापतिः । शक्ते निवारणे वृत्तौ पर्याप्तं स्याद्यथेप्सिते ॥ १६७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.167
- वैजयन्ती पिण्डनाशः पलायने मृत्यौ परिध्वंसेऽप्यदर्शने । नग्ना वैतालिकाद्याश्च पिण्डो वृत्ते तनौ गुडे ॥ ३१ ॥ Vaijayantī 6.1.31
- वैजयन्ती चक्रचक्रं सैन्ये जलावर्ते रथांगे चयराष्ट्रयोः । संसारे मण्डले वृत्ते छद्मभेदास्त्रभेदयोः ॥ ७ ॥ Vaijayantī 6.3.7
- वैजयन्ती शीलशस्त्राण्यस्त्रमयः शंसा शास्त्रं ग्रन्थनिदेशयोः । शार्ङ्गं चापे हरेश्चापे शीलं वृत्तस्वभावयोः ॥ ३३ ॥ Vaijayantī 6.3.33
- वैजयन्ती चरणगोष्पदं गोखुरश्वभ्रे मानगोगम्ययोरपि । वृत्तैकभक्ते चरणे चरणा बह्वृचादयः ॥ ३७ ॥ Vaijayantī 7.5.37
- वैजयन्ती स्मसमुच्चये च वै पापे वाक्यारंभप्रसिद्धयोः । स्मृतौ वृत्ते निषेधे स्म स्वः स्वर्गपरलोकयोः ॥ ७ ॥ Vaijayantī 8.7.7