अध्यक्ष
adhyakṣaपुं · masc.In 13 kośas: 17 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.
रक्षिवर्गेऽनीकस्थः स्यादध्यक्षाधिकृतौ समौ ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 नी (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
महामात्रः प्रधानं स्यादध्यक्षोऽधिकृतः स्मृतः ।सौविदः सौविदल्लश्च स्थापत्यः कञ्चुकी मतः ॥ ४२७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथापि स्यादनीकस्थो रक्षिवर्गो थकोट्टपः ।अध्यक्षोधिकृतस्तस्य नरे दौःसाधिकोऽपि च ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अनुमा त्वनुमानं स्यात्पुंसि चानुमितिः स्त्रियाम् ।प्रत्यक्षोपाक्षमध्यक्षं प्रमाणं प्रमितिः प्रमा ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
राजादनफलो राजादनं राजातनोऽस्त्रियाम् ।अस्त्रियां द्वौ फलाध्यक्षाध्यक्षौ च क्षीर्ययं पुमान् ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
ऐन्द्रियकं वैषयिकं त्रि[36a]तये प्रत्यक्षमध्यक्षम् ।साक्षादव्ययमस्मिन्नतीन्द्रियं स्यात्परोक्षं च ॥ २४ ॥
metre not recognised
genderविadj.
रक्षिवर्गस्त्वनीकस्थो राजशिक्षाविचक्षणः ।अध्यक्षोऽधिकृतस्तुल्यावधिकारो नियोजनम् ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अधिकृतस्तथाऽध्यक्षश्चाधिकारी हि कथ्यते ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 कृ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नदीसर्जो वीरतरुः कुकुभेन्द्रद्रुमार्जुनाः ।अध्यक्षस्तु फलाध्यक्षो राजादनवरादनम् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आयव्ययाधिकारी स्यादध्यक्षोऽधिकृतश्च सः ।एकग्रामाधिकारी यः स्थायुकः सोऽभिधीयते ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राजातनो राजन्यां च फलाध्यक्षोऽप्यध्यक्षवत् ।रथद्रुमे स्यात्तिनिषं तिलिशो नेमि-नेमिनौ ॥ १६३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 प्य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मनो रात्रिर्दिनं संध्ये धर्मश्चैते चतुर्दश ।साक्षिणोऽधिकृतोऽध्यक्षो हेमाध्यक्षस्तु भौरिकः ॥ १२९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परोक्षोऽतीन्द्रियोऽध्यक्षप्रत्यक्षौ तु समक्षवत् ।प्रकाशं प्रकटं स्पष्टमुल्बणं विशदं स्फुटम् ॥ १६६२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्रत्यक्षोऽपाक्षमध्यक्षं धन्धो धाध्यमपाटवम् ।बोधो बोधिः समन्तात्तु ज्ञानं स्यात्समुदागमः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अध्यक्षः स्यादधिकृतः स्थाने चेत् स्थानिको ह्यसौ ।क्षुद्रोपकरणेषु स्यादध्यक्षः पारिकर्मिकः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परोक्षेऽतीन्द्रियोऽध्यक्षप्रत्यक्षौ तु समक्षवत् ।सकाशं स्यात् सन्निहिते समन्तं तु समन्तिकम् ॥ १३३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अध्यक्षोऽधिकृते पुंसि प्रत्यक्षेऽतिप्रधानके ॥अभीषुः प्रग्रहे कामकिरणानुरागेषु ना ।उष्णीषोऽस्त्री शिरोवेष्टे किरीटचिह्नभेदयोः ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 रा (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 ट (wrong syllable)
अध्यक्ष as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् वल्लभसभा संसदि सभ्ये च त्रिष्वध्यक्षेऽपि वल्लभः ॥ १३७ ॥ Amarakośa 3.3.137
- कोषकल्पतरु उदास्थितउदास्थितः स्यात्प्रणिधौ चरेऽपि दौवारिकेऽध्यक्षनरेऽपि शस्तः । न्याय्ये कुलीनेऽप्यभिजात आप्ते स्थितौ द्युवृक्षे त्वपि पारिजातः ॥ ५० ॥ Koṣakalpataru 6.17.50
- नानार्थार्णवसंक्षेप वल्लभवल्गुवाग्वाग्मिनोश्चापि वरदन्तु समर्धके । प्रसन्ने वल्लभस्तु स्यादध्यक्षे दयितेऽपि च ॥ ४७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.47
- नानार्थार्णवसंक्षेप अधिकृतअधिक्षिप्तं प्रणिहिते प्रेक्षिते भर्त्सितेऽपि च । अथाध्यक्षेऽप्यधिकृतः स्वरितेनानुवर्तिते ॥ ६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.6
- शब्दरत्नावली ग्रामणीस्यात्करादरयो राजभागधेये न च द्वयोः । ग्रामणीर्नापिताध्यक्षप्रधानभोगिकेषु ना । ग्रामीणा नीलिकौषध्यां ग्रामोद्भूते तु वाच्यवत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.33
- शब्दरत्नावली वल्लभवल्लभोऽध्यक्षदयितशुभलक्षपावाजिषु । वर्षाभूः स्त्री तु शोथघ्न्या भूवल्ली भेकयोः पुमान् ॥ विष्कम्भः प्रतिबन्धे च विस्तारयोगभेदयोः । योगिबन्धभेदेऽर्गलारूपकाङ्गप्रभेदयोः ॥ विस्रम्भः प्रणये केलिकोपविश्वासयोरपि । विष्टभ्यो रोगभेदे स्यात्प्रतिबन्धे भवेत्पुमान् ॥ वैदर्भं वाक्यवक्तत्वे वेदर्भी रीतिभिद्यपि । शरभः पशुभेदे स्यात्करमे वानरेऽपि च ॥ सनाभिः सदृशे पुंसि ज्ञातौ स्नेहयुतेऽपि च । सुरभिः शल्लकीमातृसुरागोष्वपि च स्त्रियाम् ॥ वसन्ते चम्पके जातीफलगन्धफले पुमान् । क्लीबं गन्धाश्मनि स्वर्गे सुगन्धिकान्तयोस्त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.24.13
- वैजयन्ती वल्लभविकृतौ रोगिदूरूपौ विशदो धवले शुचौ । वल्लभौ दयिताध्यक्षौ वरिष्ठोऽतिवरेऽत्युरौ ॥ २५ ॥ Vaijayantī 7.4.25