वटु
vaṭuपुं · masc.In 10 kośas: 15 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.
बालः पाकोऽर्भको गर्भः पोतश्च पृथुकः शिशुः ।शावो डिम्भश्च विज्ञेयो वटुर्माणवको मतः ॥ ५०२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात्पोतो हितपर्यायो गर्भोऽपि गरभः पुनः ।बालो वटुर्माणवकः क्षीरकण्ठः स्तनंधयः ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
ततः षण्मासपर्यन्तं शिशुः संवत्सरावधि ।पृथुकोथा त्रिवर्षात्तु वटुरब्दाच्च सप्तमात् ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो भिक्षुक इत्यपि ।अथ तत्र ब्रह्मचारी वर्णी मुख्याश्रमी वटुः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ईर्वार्ववटुसिन्धूनां मनोर्भृत्योरुरोरपि ।लव्यणिश्रेणिपर्णीनां गव्यूती रश्मिवाचिनाम् ॥ १२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
स्याद्विधामघवन्नित्यादिक ऋग्ब्रह्मचर्यवान् ।वटुर्माहानाग्निकोऽत्र माहानामिक एव च ॥वर्णी तु ब्रह्मचारी स्याद्भिक्षा स्याद्ग्रासमात्रकम् ।भैक्षं भिक्षासमूहे स्यादथ संस्कारपूर्वकम् ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शस्त्री वीणावटुर्वीचिचीरीहिङ्गुतिथीनसः ।ज्योत्स्नापत्री सुरा कङ्गुवीणाकलशिनिम्नगाः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वटुर्द्विजसुतः स्मृतः ॥ २० ॥
genderपुंmasc.
माणवको वटुश्चैव बटुर्बटुक उच्यते ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मण्डूकपर्णः श्योनाकः सुकनाकः कुटन्नटः ।ऋक्षो वटुर्दीर्घवृन्तो दीर्घवृन्तक इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बालको मानवो बालः किशोरो वटुरित्यपि ।मुष्टिन्धयो मानवको वटुकोऽपि किशोरकः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वाचंयमो मुनिर्दान्तः तपःक्लेशसहे स्मृतः ।वटुर्वर्णी ब्रह्मचारी शापास्त्रः सत्यवागृषिः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वटुर्बालो माणवको माणव्यं तत्कदम्बके ।तारुण्यं यौवनं बाल्यं शिशुत्वं शैशवं समम् ॥ ११४१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वंश्यः कुल्यश्च वीज्यः स्याद्ब्रह्मचारी वटुः समौ ।स्याद्वटूकरणन्तूपनयनं गृहमेधिनि ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वटुर्माणवकोऽथ स्याद्वयः स्थस्तरुणो युवा ।जीनो जीर्णो वृद्धवयाः प्रवयाः स्थविरो जरन् ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पिण्डारे त्ववटोः पाणेश्चायुधस्य त्वयस्यपि ।अपराधे तु रन्ध्रस्य बदरस्य तु नागरे ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsपिण्डार
वटु as a meaning in nānārtha verses
- शब्दरत्नावली विदूषकत्रिषु तत्कारकेऽस्त्री तु तिलके स्याद्विशेषकम् । परनिन्दाकरे चाटुवटौ पुंसि विदूषकः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.197
- त्रिकाण्डशेष माणवकहारभेदे माणवको बाले कुपुरुषे वटौ । मयूरकोऽपामार्गे च हंसभेदेपि मल्लिकः ॥ ३७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.37