विश्रम्भ

viśrambhaपुं · masc.

In 11 kośas: 9 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.1518 · p. 57

समौ विश्रम्भविश्वासौ परिणामस्तु विक्रिया ॥ १५१८ ॥

अनुष्टुप्

विश्रम्भपुं विश्वासपुं परिणामपुं विक्रियास्त्री

genderपुंmasc.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध सामान्यकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 4.769 · p. 88

विष्कम्भः प्रतिबन्धो विश्रम्भः कथ्यते च विश्वासः ।सम्मर्दः स्यात्परिमल उपमर्दो विप्रकारः स्यात् ॥ ७६९ ॥

metre not recognised

विष्कम्भपुं प्रतिबन्धपुं विश्रम्भपुं विश्वासपुं सम्मर्दपुं परिमलपुं उपमर्दपुं विप्रकारपुं

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव क्षत्रियप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.6.90 · p. 99

क्लीबाव्ययेथ मन्त्रः स्याद्रहस्यालोचने पुनः ।स्याद्विश्वासस्तु विश्रम्भोऽभ्रेषोऽभ्रंशो यथोचितात् ॥ ९० ॥

अनुष्टुप्

मन्त्रपुं विश्वासपुं विश्रम्भपुं अभ्रेषपुं अभ्रंशपुं

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव सङ्कीर्णकाण्डः Kalpadrukośa 1.10.40 · p. 239

संप्रदायोऽथ विश्रम्भो विश्वासोऽथ क्षये क्षिया ।ग्रहे ग्राहो वशः कान्तौ रक्षा त्राणे रणः क्वणे ॥ ४० ॥

अनुष्टुप्

संप्रदायपुं विश्रम्भपुं विश्वासपुं क्षयपुं क्षियास्त्री ग्रहपुं ग्राहपुं वशपुं कान्तिस्त्री रक्षास्त्री त्राणक्ली रणपुं क्वणपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.73 · p. 250

एकान्तिकं रहस्यं च रहोजन्म विशेष्यवत् ।विश्वासाश्वास-विश्रम्भ-प्रत्ययाः स्युः समार्थकाः ॥ ७३ ॥

अनुष्टुप्

एकान्तिकवि रहस्यवि विश्वासपुं आश्वासपुं विश्रम्भपुं प्रत्ययपुं

genderपुंmasc.

शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति संकीर्णवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 3.5.121 · p. 46

संदेहः संशयो रेको निश्चयो निर्णयोऽपि च ।तथा विश्रम्भविश्वासप्रतीतिप्रत्ययाः समाः ॥ १२१ ॥

अनुष्टुप्

संदेहपुं संशयपुं रेकपुं निश्चयपुं निर्णयपुं विश्रम्भपुं विश्वासपुं प्रतीतिस्त्री प्रत्ययपुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.394 · p. 451

विश्रम्भश्च विश्वासो विस्त्रम्भोऽपि कथ्यते ।

अनुष्टुप्metre not read in every line

विश्रम्भपुं विश्वासपुं विस्त्रम्भपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश ब्रह्मवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.6.202 · p. 125

रहश्च क्लीवलिङ्गं स्यात् रहश्चोपांशु चाव्यये ।अथ विश्रम्भविश्वासावाश्वासाश्चाश्रमोऽपि च ॥

अनुष्टुप्

रहस्क्ली उपांशुअ विश्रम्भपुं विश्वासपुं आश्वासपुं आश्रमपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण क्षत्रियाध्यायः Śabdaratnākara 3.3.1280 · p. 156

समौ विश्वासविश्रम्भावुपेक्षा त्ववधीरणा ।मर्यादाधारणासंस्थाव्यवस्थास्थितयः समाः ॥ १२८० ॥

अनुष्टुप्

विश्वासपुं विश्रम्भपुं उपेक्षास्त्री अवधीरणास्त्री मर्यादास्त्री धारणास्त्री संस्थास्त्री व्यवस्थास्त्री स्थितिस्त्री

genderपुंmasc.

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास भार्धश्लोकः Dharaṇikośa 23.2.4 · p. 139

आरम्भं युद्धमिच्छन्ति चारम्भः समुपक्रमः ।विश्रम्भशब्दमिच्छन्ति विश्वासे प्रणये वधे ॥

अनुष्टुप्

meaningsविश्वास प्रणय वध

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ बान्ताः Koṣakalpataru 6.24.51 · p. 278

विश्रम्भः प्रणये च केलिकलहे विश्वासहिंसार्थयो-र्विष्कम्भः प्रतिपन्नविस्तृतिगतः स्यान्नाटकाङ्कादिगे ।योगे योगसमाधिबन्धभिदि वाथास्त्री च वीणाङ्गकेपार्थद्रौ ककुभोऽथ दर्पवधयोरुद्योगसंभ्रान्तिषु ॥ ५१ ॥

शार्दूलविक्रीडितम्

meaningsप्रणय केलिकलह विश्वास हिंसा

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव नानार्थवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.3.290 · p. 191

पुनर्नवायां वर्षाभूः स्त्री ना किञ्चुलुके प्लवे ।विश्रम्भः केलिकलहे विश्वासे प्रणयेऽपि च ॥ २९० ॥

अनुष्टुप्

meaningsकेलिकलह विश्वास प्रणय

विश्रम्भ as a meaning in nānārtha verses

धरणिकोश प्रणयप्रणयः प्रेमणि ख्यातो याच्ञाविश्रम्भयोरपि । अत्ययोऽतिक्रमे कृच्छ्रे दोषे च नाशदण्डयोः ॥ Dharaṇikośa 25.2.21
परमानन्दीयनाममाला प्रणयप्रघणस्ताम्रकुम्भे यो मुद्गरेऽलिन्दके तथा । प्रणयः प्रार्थनाप्रेमविश्रम्भेषु निगद्यते ॥ ३११ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.311
शब्दरत्नावली स्वान्तसुतः स्यात्पार्थिवे पुत्रे स्त्र्यपत्ये तु सुता स्त्रियाम् । स्वान्तः स्पर्शाज्ञता निद्राविश्रम्भशयनेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.66
शब्दरत्नावली अववादअष्टापदी चन्द्रमाल्यां मर्कटे शरभे पुमान् । अववादः समाज्ञायां निन्दाविश्रम्भयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.24
शब्दरत्नावली प्रणयनादेयी भूमिजम्बां स्त्री जरायाम्बुवेतसे । नागरङ्गे जयायाञ्च व्यङ्गुष्ठेऽपि च कुत्रचित् ॥ निकायो निलये लक्ष्ये सधर्मिप्राणिसंहतौ । समुच्चये संहतानां स्यात्पुमान् परमात्मनि ॥ नेपथ्यं रङ्गवाह्ये स्यादलङ्कारेऽपि च द्वयोः । प्रणयः प्रसवे प्रेम्णि मोक्षविश्रम्भयोरपि ॥ प्रत्ययः प्रथिते ज्ञाने स्यादित्यादियनादिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.43