मन्त्र
mantraपुं · masc.In 15 kośas: 20 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 18 as a meaning of another word.
रहस्यालोचनं मन्त्रो रहश्छन्नमुपह्वरम् ॥ ७४१ ॥विविक्तविजनैकान्तनिःशलाकानि केवलम् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सन्धिर्ना विग्रहो यानमासनं द्वैधमाश्रयः ॥ १८ ॥षड्गुणाः शक्तयस्तिस्रः प्रभावोत्साहमन्त्रजाः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विध्यर्थवादमन्त्रास्तु खिलान्युपखिलानि च ।छन्दोभेदास्तु गायत्रीप्रमुखा एकविंशतिः ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्लीबाव्ययेथ मन्त्रः स्याद्रहस्यालोचने पुनः ।स्याद्विश्वासस्तु विश्रम्भोऽभ्रेषोऽभ्रंशो यथोचितात् ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रकाशे च त्रयो मन्त्रा मन्त्रितत्याग एव च ।अघसंग इति ज्ञेया दोषा द्वादश भूपतेः ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आखुस्वपरचक्राणि सप्तैता ईतयः पुमान् ।भृत्यैर्मित्रैश्च मन्त्रैश्च बलं त्रिविधमुच्यते ॥ ११९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
छागार्थवाहनार्थः स्याज्जातवेदा उषर्बुधः ।दूतो वैश्वानरो मन्त्रो दीधितिः स्वर्णसप्तयोः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विधानमृग्यजुःसाम्नां त्रयीधर्मोऽस्त्रियां भवेत् ।क्रियासु विनियुक्तो यो वेदो मन्त्रः स उच्यते ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रहस्यालोचनं मन्त्रोऽषडक्षीणस्तदादिकः ।यस्तृतीयाद्यविषयोऽषडक्षीणादयस्त्रिषु ।छन्न-प्रच्छन्न-विजिन-निःशलाक-विविक्तकाः ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अवार-पार-कुञ्जराः पवित्र-मन्त्र-पञ्जराः ।अलिञ्जरो युगंधरो दुरोदरः स तोमरः ॥ ५९ ॥
पञ्चचामरम्
genderपुंक्लीm. n.
यावान्कश्चित्त्रान्तःशब्दोऽत्र नपुंसके हि बोद्धव्यः ।वर्जं हि पुत्रमन्त्रश्वित्रानेवं? गरित्रं च ॥ ११ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
यावानिति समुच्चयो कश्चिद्यस्त्रान्तः शब्दः स नपुंसके बोद्धव्यः । पुत्रमन्त्रश्वित्रशब्दान् वर्जयित्वेत्यर्थः । यथा । सूत्रं शस्त्रं शास्त्रं मित्रं पत्रं पवित्रं च । गात्रं पोत्रं पात्रं दात्रं सत्रं परित्रं चेत्यादि । अयं पुत्रः सुतः । अयं मन्त्रो होमवाच्यो वेदश्च । हि शब्दोऽनुक्तसमुच्चयार्थः ।तेन छत्रछात्रविष्णुमित्रादीनां पुंस्त्वप्राप्तेः सिद्धिः । अयं छत्रो नर्त्तकः आतपवारणवाचकस्य छत्रशब्दस्य नपुंसकतैव । इदं छत्रं वर्षातपवारणम् । अयं छत्रोऽध्येता । अयं विष्णुमित्रः कश्चित्पुरुषः ।यात्रामात्राभस्त्रादंष्ट्रा विद्यात् स्त्रियां वरत्रा च ।इदूदन्तं यच्चैकाच् शरद्दरद्दृषत्प्रावृषश्चैव ॥ १२ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
स मन्त्रस्त्वषडक्षीणो यत्तृतीयाद्यगोचरः ।एकान्तालोचनं मन्त्रो रहस्यं गुह्यमुच्यते ॥ ३६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जनाभिजनफेनाश्च वृत्रमन्त्रौ च देवलः ।खल्लतल्लौ तु कल्लोलपूपापूपकहिङ्गुलाः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पितृमन्त्रः स्वधा स्वाहा हविः सागोऽग्निवल्लभा ।मनुर्मन्त्रः ऋषिर्मन्त्रदर्शको मन्त्रचारकः ॥ ११३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उक्ता हि शक्तयस्तिस्रः प्रभुत्वोत्साहमन्त्रजाः ।सामदामभेददण्डा उपायाः शासने स्थिताः ॥ १२०१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 म (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
द्वैधमित्थञ्च षट् प्रोक्ताः गुणा राजकुलोद्भवाः ।शक्तयो विहितास्तिस्रः प्रभावोत्साहमन्त्रजाः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्राह्मणञ्चेत्यवच्छेदा एकग्रन्थस्तु फक्किका ।विध्यर्थवादमन्त्रास्तु खिलान्युपखिलानि च ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तत्र याः शक्तयस्तिस्रः प्रभावोत्साहमंत्रजाः ।षाड्गुण्यमस्त्राद्यभ्यासो गुणाः सांग्रामिका इमे ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
[80] मन्त्रोऽतिगुप्तवादे स्याद्वेददेवविशेषयोः ।धात्री मातोपमाता च वसुधामलकी स्मृता ॥
अनुष्टुप्
कलत्रसिद्धस्थलयोरथ स्या-द्रेत्रं च रेतःपटवासयोश्च ।पीयूषके सूतकवाचकं चमन्त्रस्तु वेदान्तरवाचकः स्यात् ॥ ३५ ॥
उपजातिः
meaningsवेदान्तर
प्रसादनायामपि देवतादेःस्याद्गुप्तवादेऽप्यथ तोत्रमाहुः ।स्याद्वेणुकप्राजनयोरथ स्या-त्तन्त्रं कुटुम्बस्य कृतौ च हेतौ ॥ ३६ ॥
उपजातिः
doubtful
वेश्यादीनां भृतौ चापि कौटिल्येऽप्यथ मन्त्रवाक् ।ऋग्यजुःप्रभृतौ गूढभाषणेऽप्यथ मन्थने ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
मन्त्रो वेदगुह्यवाददेवादिसाधनेषु च ।मात्रा विचे परिच्छेदे माने कर्णविभूषणे ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
मन्त्रावृगादिगुह्योक्ती मन्युर्दैन्येऽध्वरे क्रुधि ।मर्को मनसि वायौ च मोहाः क्रुन्मौर्ख्यमूढताः ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
मन्त्र as a meaning in nānārtha verses
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) तीर्थयोनौ जलावतारे च मन्त्राद्यष्टादशस्वपि । पुण्यक्षेत्रे तथा पात्रे तीर्थ स्याद्दर्शनेषु च ॥ ८६२ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.862
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) तन्त्रतन्त्रं तन्तुषु मन्त्रेषु सिद्धान्तपरिच्छदप्रधानेषु । उत्साहनसूचनयोः प्रकाशने गन्धनं प्रोक्तम् ॥ ८७० ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.870
- कोषकल्पतरु मनुदानू पराक्रान्तवदान्यकौ स्तो मनू द्वयोरादिनृपालमन्त्रौ । हत्नू [उ ?]भावायुधमामयश्च जह्नू तरौ कृष्णनृपर्षिभेदौ ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 6.21.4
- नानार्थार्णवसंक्षेप विद्यामन्त्रेषु चाप्यथासत्यां विहगे च विहाध्वनिम् । धनञ्जयो जगादाथ विद्युत् स्यात् क्षणरोचिषि ॥ ९७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.97
- नानार्थार्णवसंक्षेप अर्कज्येष्ठभ्रातरि वज्रेऽन्ने स्फटिके स्तुतिमन्त्रयोः । अध्वर्युक्रमभेदेऽर्कपर्णसंज्ञे च गुल्मके ॥ १५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.15
- नानार्थार्णवसंक्षेप ऌइलखिलं त्वप्रहते स्थाने त्रिषु स्यात् तु नपुंसकम् । विध्यर्थवादमन्त्रेषु खेटं त्वस्त्री पुरेऽल्पके ॥ ३२० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.320
- नानार्थार्णवसंक्षेप ब्रह्मन्क्लीबं तु वेदे मन्त्रेऽन्ने खेऽध्यात्मात्मतपःसु च । मोक्षे जपे धने चाथ बलभद्रे व(ले?ली) पुमान् ॥ ८४६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.846
- नानार्थार्णवसंक्षेप मनुक्षौद्रपौत्तिकपूर्वेषु मधुभेदेषु तत्सुरे । मनुस्तु पुंसि मन्त्रे स्यात् पूर्वे च क्षत्त्रियान्तरे ॥ ९६० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.960
- नानार्थार्णवसंक्षेप रुद्रदेवभेदेषु मन्त्रेष्वप्येकेषु स्तोतरि त्रिषु । रुह्वा तु स्यान्नरि प्रावृट्काले प्रावृड्वनस्पतौ ॥ १११५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1115
- नानार्थार्णवसंक्षेप लिगुगोत्रभेदे सज्जनस्तु मन्त्रेऽप्याह द्वयोः पुनः । मृगे लुब्धस्तु मृगयौ ना कदर्ये तु स त्रिषु ॥ ११४२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1142
- नानार्थार्णवसंक्षेप अथर्वन्विवरे सीम्नि काले चाप्यथर्वा त्वृषिभेदके । वेदभेदे च तत्रत्यमन्त्रेष्वपि तथास्य च ॥ ९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.9
- नानार्थार्णवसंक्षेप पवित्रमन्त्रे दध्नि ब्रह्मसूत्रे हेम्न्यर्थे कलशेऽम्बुजे । क्षीरे दर्भाङ्गुलीये तु पुन्नपुंसकयोरथ ॥ १०५३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1053
- नानार्थार्णवसंक्षेप हृल्लेखाहृल्लेखस्तु पुमाञ्ज्ञेयो (हृ ? औत्क)(ण्ठे ? ण्ठ्ये) हृद्रुजान्तरे । हृल्लेखा तु स्त्रियां मन्त्रभेदे तान्त्रिकविश्रुते ॥ २०४३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.2043
- नानार्थार्णवसंक्षेप परकुलक्षत्त्रियायां भवेत् तस्मिन् नाम्ना क्षत्त्रियकुण्डके । पूर्ववत् स्यात् समासाद्यमथो परकुलो द्वयोः ॥ ३६३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.363
- शब्दरत्नावली हंसहंसो निर्लोभनृपतौ परमात्मनि मत्सरे । विष्ण्वर्कयोगिभिन्मन्त्रशरीरपवनेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.12
- शब्दरत्नाकर पवित्रधने हेम्नि ब्रह्मसूत्रे मन्त्रे च प्रयते त्रिषु । आशुव्रीहौ पाटलो ना पाटली कुसुमे न ना ॥ २१३५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2135
- वैजयन्ती हृद्यकपिभेकाहिसिंहेषु हरिर्ना कपिले त्रिषु । हृद्यो वशीक्रिया मन्त्रे हृद्यं दध्न्यनुलेपने ॥ १०० ॥ Vaijayantī 6.5.100
- वैजयन्ती पवित्रमन्त्रे दघ्नि ब्रह्मसूत्रे हेम्न्यर्थे कलशे कुशे । पुलस्त्यवंश्ये पुरुषे पौलस्त्यः क्ली तु संयुगे ॥ ५९ ॥ Vaijayantī 7.5.59