प्रत्यय

pratyayaपुं · masc.

In 11 kośas: 7 synonym verses, 11 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध सामान्यकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 4.780 · p. 89

उपजापो भवेद्भेदः साम सान्त्वमिति स्मृतम् ।तथेति प्रत्ययः श्रद्धा संस्कारो वासना स्मृता ॥ ७८० ॥

अनुष्टुप्

उपजापपुं भेदपुं सामन्क्ली सान्त्वक्ली प्रत्ययपुं श्रद्धास्त्री संस्कारपुं वासनास्त्री

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव सङ्कीर्णकाण्डः Kalpadrukośa 1.10.33 · p. 238

मैत्रेयिका मित्रयुद्धं प्रत्ययाः सहकारिणः ।अथ हेतुरुपादानं व्याप्यं लिङ्गं च साधनम् ॥ ३३ ॥

अनुष्टुप्

मैत्रेयिकास्त्री मित्रयुद्धक्ली प्रत्ययपुं सहकारिन्पुं हेतुपुं उपादानक्ली व्याप्यक्ली लिङ्गक्ली साधनक्ली

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.73 · p. 250

एकान्तिकं रहस्यं च रहोजन्म विशेष्यवत् ।विश्वासाश्वास-विश्रम्भ-प्रत्ययाः स्युः समार्थकाः ॥ ७३ ॥

अनुष्टुप्

एकान्तिकवि रहस्यवि विश्वासपुं आश्वासपुं विश्रम्भपुं प्रत्ययपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.8 · p. 306

उत्थानायतने हेतुः प्रत्ययश्च निगद्यते ।प्राग्रूपं भाविरोगस्य ज्ञापकं लक्षणं हि यत् ॥ ८ ॥

अनुष्टुप्

उत्थानक्ली आयतनक्ली हेतुपुं प्रत्ययपुं प्राग्रूपक्ली

genderपुंmasc.

शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति संकीर्णवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 3.5.121 · p. 46

संदेहः संशयो रेको निश्चयो निर्णयोऽपि च ।तथा विश्रम्भविश्वासप्रतीतिप्रत्ययाः समाः ॥ १२१ ॥

अनुष्टुप्

संदेहपुं संशयपुं रेकपुं निश्चयपुं निर्णयपुं विश्रम्भपुं विश्वासपुं प्रतीतिस्त्री प्रत्ययपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण वैश्याध्यायः Śabdaratnākara 3.4.1401 · p. 170

लेख्यो लेखः प्रत्ययस्तु दिव्यं दैविकमित्यपि ।अभियोक्ता शिरोवर्ती शिरःस्थश्चाथ दर्शितः ॥ १४०१ ॥

अनुष्टुप्

लेख्यपुं लेखपुं प्रत्ययपुं दिव्यक्ली दैविकक्ली अभियोक्तृपुं शिरोवर्तिन्पुं शिरःस्थपुं

genderपुंmasc.

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव सङ्कीर्णवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.2.11 · p. 88

अथ हेतुरुपादानं प्रत्ययाः सहकारिणः ।अनुमा त्वनुमाने स्याद्व्याप्यं लिङ्गं च साधनम् ॥ ११ ॥

अनुष्टुप्

हेतुपुं उपादानक्ली प्रत्ययपुं सहकारिन्पुं अनुमास्त्री अनुमानक्ली व्याप्यक्ली लिङ्गक्ली साधनक्ली

genderपुंmasc.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह नानार्थवर्गः Amarakośa 3.3.148

प्रत्ययोऽधीनशपथज्ञानविश्वासहेतुषु ।रन्ध्रे शब्देऽथानुशयो दीर्घद्वेषानुतापयोः ॥ १४८ ॥

अनुष्टुप्

meaningsअधीन शपथ ज्ञान विश्वास हेतु रन्ध्र शब्द

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध अनेकार्थकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.848 · p. 97

प्रत्ययाः शपथज्ञानहेतुविश्वासनिश्चयाः ।विस्तारे कदके शून्ये वितानं स्यात्क्रतौ क्षणे ॥ ८४८ ॥

अनुष्टुप्

meaningsशपथ ज्ञान हेतु विश्वास निश्चय

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास यश्लोकः Dharaṇikośa 25.3.22 · p. 161

प्रत्ययश्च प्रतीते स्यात्प्रकृतेश्च परस्तथा ।ज्ञाने च शपथे छिद्रे विश्वासाधीनहेतुषु ॥

अनुष्टुप्

meaningsप्रतीत प्रकृतिपर ज्ञान शपथ छिद्र विश्वास अधीन हेतु

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ यान्ताः Koṣakalpataru 6.26.61 · p. 295

विश्वासे शपथे प्रसिद्धिविलयो रन्ध्रे त[था] कारणेज्ञानाचारविधीयमानविषयेऽधीने तथा प्रत्ययः ।दण्डोत्पातविनाशदोष उदितः कृच्छ्रे तथातिक्रमेविद्वद्भिर्गदितोऽत्ययोऽथ हृदयाकूताश्रयेष्वाशयः ॥ ६१ ॥

शार्दूलविक्रीडितम्

meaningsविश्वास शपथ प्रसिद्धि विलय रन्ध्र कारण ज्ञान आचार विधीयमानविषय अधीन

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् पुंल्लिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.122 · p. 21

प्रावारभेदे निस्तारस्तूणीरे कश्चिदब्रवीत् ।प्रत्ययोऽधीनशपथज्ञानविश्वासहेतुषु ॥ १२२ ॥

अनुष्टुप्

meaningsअधीन शपथ ज्ञान विश्वास हेतु

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् पुंल्लिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.123 · p. 22

रन्ध्रे च प्रथितत्वे चाप्याचारप्रतियानयोः ।सनादिशब्दावयवे तथैव स्यात् सुबादिषु ॥ १२३ ॥

अनुष्टुप्

meaningsरन्ध्र प्रथितत्व आचार प्रतियान सनादिशब्दावयव सुबादि

doubtful

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् चतुरक्षरकाण्डः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.34 · p. 4

प्रायुङ्क्त प्रत्यये भट्टिर्विश्वासः प्रत्ययो मतः ।प्रतिमायां प्रतिकृतिः प्रतिकारेऽप्यथो शृणु ॥ ३४ ॥

अनुष्टुप्

meaningsविश्वास

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश यान्ताः Śabdaratnāvalī 7.26.43 · p. 261

नादेयी भूमिजम्बां स्त्री जरायाम्बुवेतसे ।नागरङ्गे जयायाञ्च व्यङ्गुष्ठेऽपि च कुत्रचित् ॥निकायो निलये लक्ष्ये सधर्मिप्राणिसंहतौ ।समुच्चये संहतानां स्यात्पुमान् परमात्मनि ॥नेपथ्यं रङ्गवाह्ये स्यादलङ्कारेऽपि च द्वयोः ।प्रणयः प्रसवे प्रेम्णि मोक्षविश्रम्भयोरपि ॥प्रत्ययः प्रथिते ज्ञाने स्यादित्यादियनादिषु ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्

meaningsप्रथित ज्ञान

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश यान्ताः Śabdaratnāvalī 7.26.44 · p. 261

आचारशपथाधीनच्छिद्रविश्वासहेतुषु ।पर्यायः स्यात्क्रमे पुंसि प्रकारेऽवसरेऽपि च ॥प्रलयोऽपायकल्पान्तमृत्युमूच्छासु पुंस्ययम् ।पर्यण्योऽपि घनस्वाने स्वतद्घनमहेन्द्रयोः ॥प्रसव्यं प्रतिकूले स्यादनुकूलेऽपि वाच्यवत् ।प्रणाय्योऽनभिलाषे स्यात्तथा चासम्मतेऽपि च ॥

अनुष्टुप्

meaningsआचार शपथ अधीन छिद्र विश्वास हेतु

doubtful

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण अनेकार्थाधिकाराध्यायः Śabdaratnākara 4.1.2126 · p. 257

प्रदरा बाणरुग्भङ्गाः प्रतापौ पौरुषातपौ ।प्रत्ययः ख्यातिविश्वासशपथज्ञानहेतुषु ॥ २१२६ ॥

अनुष्टुप्

meaningsख्याति विश्वास शपथ ज्ञान हेतु

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश पुंलिङ्गाध्यायः Vaijayantī 7.1.51 · p. 243

प्रत्ययस्तु ख्यातिरन्ध्रविश्वासाधीनहेतुषु ।विज्ञाने शपथे शब्दे प्रस्तरोऽश्मा मणिः कुशः ॥ ५१ ॥

अनुष्टुप्

meaningsख्याति रन्ध्र विश्वास अधीन हेतु विज्ञान शपथ शब्द

प्रत्यय as a meaning in nānārtha verses

नानार्थार्णवसंक्षेप दिव्यदिव्यं क्ली व्योम्नि लशुने गाने तन्त्रीसमुद्भवे । प्रत्यये च त्रि तु दिवि भवे दिष्टस्त्वनेहसि ॥ ५९७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.597
नानार्थार्णवसंक्षेप ग्रहणप्रत्यये गैरिकं तु स्यात् पीतधातौ च हेम्नि च । गोपुरं तु पुरद्वारे द्वारमात्रे तथैव च ॥ ३० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.30
नानार्थार्णवसंक्षेप संक्रमउज्झित्वान्याश्रयप्राप्तौ शब्दशास्त्रविदामपि । गुणवृद्धिनिषेधस्य निमित्ते प्रत्यये तथा ॥ १९२२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1922