ग्रह
grahaपुं · masc.In 20 kośas: 39 synonym verses, 12 as a nānārtha head word, 31 as a meaning of another word.
ज्योतिष्काः पञ्च चन्द्रार्कग्रहनक्षत्रतारकाः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नक्षत्रं तारका ताराज्योतिषी भमुडु ग्रहः ॥ १०७ ॥धिष्ण्यमृक्षमथाश्विन्यश्वकिनी दस्रदेवता ।अश्वयुग्वालिनी चाथ भरणी यमदेवता ॥ १०८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राहुग्रासोऽर्केन्द्वोर्ग्रह उपराग उपप्लवः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 न्द्वो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
चारः कारा गुप्तौ बन्द्यां ग्रहकः प्रोपतो ग्रहः ॥ ८०६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
रक्ष्णस्त्राणे ग्रहो ग्राहे व्यधो वेधे क्षये क्षिया ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
भूखण्ड-कृत्तरावणमुण्ड-सुधाकुण्ड-जैनपद्मानि ।ग्रैवेय-रस-व्याघ्रीस्तन-गुप्ति-निधि-ग्रहास्तु नवसंख्याः ॥ १९ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
गोनन्दाङ्कनवानां च ग्रहखेटा खगास्तथा ।शून्याभ्रगगनं व्योम खमंबर नभो वियत् ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
खेचरो द्युचरो खेटो द्युचारो खेचरो ग्रहः ।व्योमवर्त्मा व्योमचारी व्योमगश्च खगो द्युगः ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भूतेन्द्रियर्तुतर्कर्षिवाजीभवसवो ग्रहाः ।नन्दादिशश्च पङ्क्तिश्च संख्या संज्ञा ह्यनुक्रमात् ॥ ४९६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संप्रदायोऽथ विश्रम्भो विश्वासोऽथ क्षये क्षिया ।ग्रहे ग्राहो वशः कान्तौ रक्षा त्राणे रणः क्वणे ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कामः काम्ये ग्रहे ग्राहो ग्लपनं ग्लापनं समम् ।असद्ग्राहे संसरणं संसारः संसृतिः स्त्रियाम् ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उपाद्रागः प्लवो रक्तो द्रवः सर्गस्तथाऽऽहितः ।उपरागः स्त्रियामीतिर्ग्रहो ना ग्रहणं च षण् ॥ २२३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उपप्लवो ग्रहश्चोपरागो ग्रहणमित्यपि ।उत्पातस्तूपसर्गोपद्रवाविति स्त्रियां न तु ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 वि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
भं नक्षत्रं धिष्ण्यमृक्षं तारावत्तारका त्रिषु ।न पुंस्युडु ग्रहोऽथ स्यात्तज्जे नाक्षत्रभे त्रिषु ॥ ७८-७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्र[च?]क्षाः प्रचक्षा वाग्वाग्मी [गी]रथश्च महामतिः ।रविरिन्दुः कुजः सौम्यो वागीश उशनाः शनिः ।राहुः केतुश्चेति नव ग्रहाः खेटाश्च कीर्त्तिताः ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निकारो विप्रकारः स्यात्खलीकारोऽपि सम्मतः ।दर्पोऽवलेपोऽहंकारोऽभिमानो गर्व-गर्वरौ ॥अहंता ममता मानोऽस्त्री स्मयो मानसोन्नतिः ।मानग्रन्थिर्भवेन्मन्तुः स स्थिरस्तु ग्रहो मतः ॥अहं पूर्वमहं पूर्वमित्यहंपूर्विका स्त्रियाम् ।अहोपुरुषिका दर्पाद्या स्यात्संभावनात्मनि ॥ १४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संग्राहो मुष्टिबन्धः स्याद्ग्रहो ग्राहः समावुभौ ।उद्ग्राहः स्यादुद्ग्र[ह]णं दान्तिः स्त्री दमथो दमः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
एते नपुंसके भवन्ति । इदं शिल्पं कलादिकं कर्म । छर्दिर्वान्तिः । अन्नं भक्ष्यम् । शमलममेध्यम् । मरकतं रत्नम् । पलालं धान्यादीनाम् । कृच्छ्रं कष्टम् । मन्दिरं गृहम् । रिक्थं द्रव्यम् । मन्दुराशब्दं स्त्रियां जानीयात् । इयं मन्दुरा वाजिशाला ।कल्ककृमिमुन्यङ्गारवप्रग्रहहोमर्षियक्ष्मरेफाः ।मण्डकरण्डवरण्डाश्च पुंसि पथाम्बरीषौ च ॥ ८१ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 र (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 न्या (wrong syllable)
genderपुंmasc.
क्षणः पर्व च कल्याणं मधुपर्कं तु निष्टकम् ।यज्ञाध्ययनदानानि याजनाध्यापनग्रहाः ॥ १२१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कला च षोडशो भागस्तारकाभोडवः पुनः ।नक्षत्रज्योतिषी धिष्ण्यं ग्रहऋक्षेऽप्यथाश्विनी ॥ १०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राहुग्रासोपरागौ च सूर्याचन्द्रमसोर्ग्रहः ।उपप्लवस्त्वथारिष्टमुपलिङ्गमुपद्रवः ॥ १२३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ग्रहः पतंगः स्वर्भानुराशी(शि?)रश्च प्रजापतिः ।ग्रहराजश्चित्रभानुर्गरीरङ्कुश्च पुष्पवान् ॥ ११२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ग्रहश्च ग्रहराजश्च पुष्पवानमृतसृ(स्रु?)तिः ।तत्पुरे स्याच्चन्द्रमती तत्सौधे हृदयंगमम् ॥ ११६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 त (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 च्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नक्षत्रमृक्षं भं धिष्ण्यं तारा ज्योतिरुडुर्ग्रहः ।मयूखः किरणो भानुर्मरीचिर्दीधितिः करः ॥ ७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चन्द्रा अर्का ग्रहाश्चैवं नक्षत्राणि च तारकाः ।ज्योतिष्का देवताः पञ्च विश्वे विश्वप्रकाशकाः ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नक्षत्रं तारका तारा ज्योतिषी भमुडुर्ग्रहः ।धिष्ण्यमृक्षं नवैव स्युरन्तर्भेदोऽपि ज्ञायताम् ॥ ९२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 पि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
त्राणं रक्षा च रक्षणश्च त्रीणि नामानि सन्ति वै ।ग्रहणार्थे ग्रहो ग्राहः स्याद्वेधस्तु व्यधोऽपि च ॥ २७७५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कलापूर्णे विधौ राका हीने चानुमतिर्मता ।उपरागग्रहौ चन्द्रसूर्यग्रहणनामकौ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुलीरः कुलिरः कर्कः कर्कटो हरिलोचनः ।श्वदः ग्रहः कुटिचरः माषादो जलशूकरः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भवेदुच्छ्वास आश्वासे तेवनं देवनेऽपि च ।ग्रहग्राहौ च ग्रहणे निर्बन्धे च समीरितौ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भूतः परापर्यभितो, गुप्तौ तु चार-चारकौ ।बन्द्यां ग्रहश्च ग्रहकः प्रोपतो ग्रह इष्यते ॥ २९४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्यान्निवृत्तावुपरमो व्युपाव्याङ्भ्यो रतिः परा ।विधूनने विधुवनं, ग्रहणे ग्राहवद्ग्रहः ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तण्डुलोऽपि शिलावज्रं ग्रहं कालानुपूर्वकम् ।शैलधूमं शैलपुष्पं शैलेयं धार्तराष्ट्रकम् ॥ १४८८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अनुप्रासोऽक्षरावृत्तिः स तु वीप्सा सकृत्कृतः ।ग्रहो ग्राहे भिदा भेदे छिदा छेदे क्षये क्षिया ॥ १६९५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आनापजननाडीभ्यो युगमङ्गं पदं व्रणम् ।अनक्षे दुन्दुभिरथ बहुत्वेऽप्यसवो ग्रहाः ।सक्तवो वल्कजालाजा दाराः प्राणा दशा इति ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नारका जंतवः प्रेता यात्या अप्यातिवाहिकाः ।प्रेताः परेता वेताला गंधर्वाः सत्त्वका ग्रहाः ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यज्ञाध्ययनदानानि याजनाध्यापनग्रहाः ।षट्कर्माणि महायज्ञा देवयज्ञादिपंचकम् ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पश्यतो यो हरत्यर्थं स चोरः पश्यतोहरः ।पटच्चरः पटच्चोरो बन्दी स्त्री प्रग्रहो ग्रहः ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्त्री मुद्गपर्णिकायां[सहदेवायां] [92a]कुमार्यां च ।भूमौ नखभेषजके ग्रहः पुनः पूतनाह्वादौ ॥ ३५ ॥
metre not recognised
meaningsपूतनाह्वादि
आदाने चोपरागे च सोमपात्रान्तरेऽपि च ।उलूखलनिभे वन्द्यां पिशाचादौ तु स द्वयोः ॥ ३२६ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
ग्रह as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश विहगनिःसङ्गौ संहतोत्सृष्टावाशुगो बाणवातयोः । तुरगो घोटके चित्ते विहगाः पक्षिणो ग्रहाः ॥ Dharaṇikośa 3.1.6
- धरणिकोश आयुष्मत्आयुष्मानपि दीर्घायुर्ग्रहयोश्च प्रकीर्तितः । द्वीपवांस्तु नदे सिन्धौ द्वीपवत्यवनिर्नदी ॥ Dharaṇikośa 15.2.61
- धरणिकोश ग्राहमोहो मूर्च्छाप्यविद्या च ग्राहो ग्रहावहारयोः । स्नेहस्तैलादिके प्रेम्णि वीहा स्यादुद्यमेहयोः ॥ Dharaṇikośa 32.1.1
- कोषकल्पतरु आ-दाप्रतेर्विर्विनिमये व्याङ्युक्प्रसारण-विकासयोः । उपाङः परिणामे संग्रहेऽभ्याङ उपक्रमे ॥ संप्राद्ददातिराम्नाये दानेऽथोपायने ह्युपात् । आत्मनेपदवानाङो ददातिर्नित्यमीरितः ॥ [186a]स्वास्यप्रसारादन्यत्र स आङस्तु ग्रहे मतः । नितो हेतौ रोगबोधे प्रैषे तु व्याङ्परो दिशिः ॥ ५४ ॥ Koṣakalpataru 3.5.54
- कोषकल्पतरु खगअगो नगोऽर्कद्रुमपर्वतेषु खगास्तु सूर्यग्रहदेवबाणाः । पक्षी शरोऽस्त्रीतु भगो वराङ्गै- श्वर्यप्रयत्नातिविरक्तिषु स्यात् ॥ ९१ ॥ Koṣakalpataru 6.3.91
- कोषकल्पतरु केतुकुमारके देवलके च नाथ केतुः पुमान्केतनरुग्ग्रहेषु । उत्पातलक्ष्मारिषु चाथ सेतुः पुंस्यावलौ स्याद्वरुणेऽपि तद्वत् ॥ १६ ॥ Koṣakalpataru 6.16.16
- कोषकल्पतरु श्रुतिश्रुतिस्तु वेदे निनदे ग्रहे च श्रोत्रे च वार्तासु च संप्रदिष्टा । रतिः स्मरस्त्रीसुरतानुरागे- ष्वथानुभूतार्थमतिः स्मृतिः स्यात् ॥ ५० ॥ Koṣakalpataru 6.16.50
- कोषकल्पतरु मानसंशोधनच्छेदनपालनेषु त्यागे तथा हस्तिमदे च दानम् । मानो ग्रहे चित्तसमुन्नतौ च न स्त्री प्रमाणे कुडवादिके च ॥ ८७ ॥ Koṣakalpataru 6.21.87
- कोषकल्पतरु पक्षऋक्षोऽद्रिभेदे कृतवेधने च तथाच्छभल्ले नरि शोणके च । भे तु स्त्रियामेष न गुह्यके स्यात् यक्षः कुबेरेऽथ मुनिप्रभेदे । दक्षो विधौ नन्दिनि ताम्रचूडे द्रुमेऽनले भेद्यसमः पटौ सः । भुवि स्त्रियां पक्ष इहार्धमासे पार्श्वे ग्रहे साध्यविरोधयो[85a]श्च ॥ ४८ ॥ Koṣakalpataru 6.30.48
- कोषकल्पतरु ग्राहगेहेऽथ ग्राहः स्यादवहारे स्याद्ग्रहे पुंसि । नाहः कूटे बन्धे स्नेहोऽस्त्री सौहृदे तैले । स्नेहुश्चन्द्रे रोगेऽथ रणे प्राह प्रहारे च ॥ ३८ ॥ Koṣakalpataru 6.32.38
- कोषकल्पतरु अग्रहउद्रङ्गसंक्षेपकमुष्टिषु स्या- न्ना संग्रहोऽथाग्रह आक्रमेऽपि । आसञ्जनानुग्रहणग्रहेषु प्रग्राह उक्तश्च धटस्य सूत्रे ॥ ४७ ॥ Koṣakalpataru 6.32.47
- कोषकल्पतरु परिग्रहबलस्य पृष्ठभागके परिग्रहस्तु कीर्तितः कुटुम्बके कलत्रके ग्रहे च मूलशापयोः ॥ ५८ ॥ Koṣakalpataru 6.32.58
- कोषकल्पतरु अभिग्रहउपग्रहो धनाधिपोपयोग आनुकूल्यके अभिग्रहोऽभियोजने तथैव गौरवे ग्रहे ॥ Koṣakalpataru 6.32.28
- नानार्थार्णवसंक्षेप कृशतनुनि त्रिः पुमान् केतुग्रहेषु त्रि तु कृष्टवाक् । सामगीतिप्रकाराणां भेदेनैकेन संयुते ॥ २७३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.273
- नानार्थार्णवसंक्षेप ज्योतिस्ज्योतिरात्मनि सूर्येऽग्नौ हविर्होमार्चिदीप्तिषु । ग्रहनक्षत्रतारासु नक्षत्रेऽपि विशेषतः ॥ ४९३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.493
- नानार्थार्णवसंक्षेप विग्रहवेर्ग्रहे चाजयस्त्वाह विस्तारात् पृथगेव वै । वाक्यप्रभेदेऽप्येतत् तु केचिन्नेच्छन्ति सूरयः ॥ १७२३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1723
- नानार्थार्णवसंक्षेप अवतारअस्य स्थाने पठित्वाहुरस्यैवार्थान् विचक्षणाः । अवतारोऽवतरणे तीर्थे भूतादिके ग्रहे ॥ १२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.12
- नानार्थार्णवसंक्षेप उपरागउपरागस्तु राहौ च सक्त्याख्यव्यसने तथा । सूर्यचन्द्रग्रहे च स्यादुपरक्तौ च कीर्तितः ॥ ४१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.41
- परमानन्दीयनाममाला पक्षनेत्ररोगे विकाशे च पक्षः पिच्छे ग्रहे च ये । विरोधे केशहस्ते च साध्ये मासार्धपार्श्वयोः ॥ २८७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.287
- शब्दरत्नावली खगखगो विहङ्गे देवे च ग्रहे सूर्ये च मङ्गले । खङ्गो गण्डशृङ्गेऽसिबुद्धभिद्गण्डकेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.5
- शब्दरत्नावली तुङ्गतुङ्गः पुन्नागनगयोर्निशावर्वरयोः स्त्रियाम् । ग्रहयोगभिदोरुग्रे प्रधानेऽप्युन्नते त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.7
- शब्दरत्नावली उपरागईहामृगस्तु कोके स्यात् तथा रूपकभेदके । उपरागे दुर्नये स्याद् ग्रहकल्लोलसूर्ययोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.53
- शब्दरत्नावली गण्डवीथ्यङ्गे पिटके चिहणे ग्रहे वीरे कपोलके । गडुः कुब्जे गले पृष्ठे गुडे शल्ये पुमानयम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.10
- शब्दरत्नावली केतुकुन्ती पृथायां शल्लक्यां गुग्गुलौ बाणभेदके । कृतं स्यादलमर्थे च विहिते युगभेदके ॥ हिंसिते त्रिषु च क्लीबे कृत्तन्तु छिन्नचेष्टिते । स्यात्कृतिः करणे चैव हिंसायामपि च स्त्रियाम् ॥ कृत्तिश्चर्मणि भूर्जे च कृतिकायां त्वचि स्त्रियाम् । केतुः पुंसि पताकारुक्ग्रहोत्पातलक्षणेषु च ॥ गर्तोऽवटे त्रिगर्ते च रोगभेदे कुकुन्दरे । ग्रस्तं लुप्तवर्णपदे क्लीबं ग्रासीकृतेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.9
- शब्दरत्नावली मानपानं पीतौ भोजने च रक्षणे च नपुंसकम् । भानुर्ना भास्करे रश्मौ भानुमत्यामपि स्त्रियाम् ॥ भिन्नस्तु सङ्गतेऽन्यस्मिन् फुल्ले च दारिते त्रिषु । मानं क्लीबे प्रमाणादौ मानश्चित्तोन्नतौ ग्रहे ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.14
- शब्दरत्नावली माचलमाचलोऽपि ग्रहे रोगे स्यात्पुमान् वन्दिचौरयोः । मुषली तालमूल्याखुपर्णिकागृहगोधिषु ॥ मेखला स्त्रीनितम्बे स्यात्स्त्री काञ्ची खड्गकोषयोः । रसाला रसना दूर्वा विदारी मार्जितासु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.85
- शब्दरत्नावली शिवशिवः स्वरे हरे योगे कीलके ग्रहवालयोः । मोक्षगुग्गुलयोः पुंसि शिवं भद्रसुखाप्सु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.21
- शब्दरत्नाकर केतुकोणोऽश्रौ लगुडे सौरौ केतुरङ्के ध्वजे ग्रहे । मुख्ये दुर्जात उत्पाते कणो लेशे कणौ(णो?)षणा ॥ १८८२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1882
- त्रिकाण्डशेष केतुकेतुर्ग्रहोत्पातचिह्ने कलितं विदिताप्तयोः । कपोतः पक्षिमात्रेऽपि गुप्तं रक्षितगूढयोः ॥ १५४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.154
- त्रिकाण्डशेष मङ्गलमेखलाद्रिनितम्बेऽपि ग्रहे ना मङ्गलं शुभे । निकटेऽपि च मूलं स्याद्धुस्तूरेऽपि च मातुलः ॥ ४०५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.405
- वैजयन्ती द्रविणपराक्रमे धने द्युम्नं द्रविणं तु ग्रहेऽपि च ॥ १५ ॥ Vaijayantī 8.3.15