विष्कम्भ
viṣkambhaपुं · masc.In 13 kośas: 10 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.
वैशाखः खजको मन्था मन्थानो मन्थदण्डकः ।मन्थः क्षुब्धोऽस्य विष्कम्भो मञ्जीरः कुटरोऽपि च ॥ १०२३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
विष्कम्भः प्रतिबन्धो विश्रम्भः कथ्यते च विश्वासः ।सम्मर्दः स्यात्परिमल उपमर्दो विप्रकारः स्यात् ॥ ७६९ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
विष्कम्भः प्रीतिरायुष्मान्सौभाग्यश्चापि शोभनः ।अतिगण्डः सुकर्मा च धृतिः शूलं ततः पुनः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वृत्तवर्तिष्यमाणानां कथांशानां निदर्शकः ।संक्षिप्तार्थश्च विष्कम्भः स भवेदङ्कपूर्वगः ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नेत्रं मथिगुणो न स्त्री मन्थनं तु विलोडनम् ।वैशाखः खजको मन्थो मन्थास्तक्राट इत्यपि ।माथः क्षुब्धोऽस्य विष्कम्भो मञ्जीरः कुटकोऽपि सः ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मन्था मन्थस्य विष्कम्भे मञ्जीरकुटरावपि ।शरावे वर्धमानोऽपि तथा शालाजिरोऽप्यसौ ॥ ३०१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तद्बन्धदारुणि प्रोक्तो विष्कम्भश्चार्गलं तथा ।अयोविकारे तु सदः संननादो विघण्टकः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विष्कम्भः कुटकश्चैव कुटरः कुठरस्तथा ।मञ्जीरश्चापि मन्दीरं नामान्यष्टौ भवन्ति वै ॥ १७६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विश्रम्भः प्रणये च केलिकलहे विश्वासहिंसार्थयो-र्विष्कम्भः प्रतिपन्नविस्तृतिगतः स्यान्नाटकाङ्कादिगे ।योगे योगसमाधिबन्धभिदि वाथास्त्री च वीणाङ्गकेपार्थद्रौ ककुभोऽथ दर्पवधयोरुद्योगसंभ्रान्तिषु ॥ ५१ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
विष्कम्भः प्रतिबन्धे च प्रतिबन्धस्य साधने ।अर्गलादौ मूढगर्भभेदयोः शस्त्रदार्ययोः ॥ १९२ ॥
अनुष्टुप्
कूपकाङ्गप्रभेदे च कालयोगान्तरे तथा ।विस्तारे चाथ विष्टम्भः प्रतिबन्धे प्रकीर्तितः ॥ १९३ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
वल्लभोऽध्यक्षदयितशुभलक्षपावाजिषु ।वर्षाभूः स्त्री तु शोथघ्न्या भूवल्ली भेकयोः पुमान् ॥विष्कम्भः प्रतिबन्धे च विस्तारयोगभेदयोः ।योगिबन्धभेदेऽर्गलारूपकाङ्गप्रभेदयोः ॥विस्रम्भः प्रणये केलिकोपविश्वासयोरपि ।विष्टभ्यो रोगभेदे स्यात्प्रतिबन्धे भवेत्पुमान् ॥वैदर्भं वाक्यवक्तत्वे वेदर्भी रीतिभिद्यपि ।शरभः पशुभेदे स्यात्करमे वानरेऽपि च ॥सनाभिः सदृशे पुंसि ज्ञातौ स्नेहयुतेऽपि च ।सुरभिः शल्लकीमातृसुरागोष्वपि च स्त्रियाम् ॥वसन्ते चम्पके जातीफलगन्धफले पुमान् ।क्लीबं गन्धाश्मनि स्वर्गे सुगन्धिकान्तयोस्त्रिषु ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 पा (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न्धि (wrong syllable)
विष्कम्भ as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश योगयोगः स्यात्सदुपायसंनहनयोर्भैषज्यसंयोगयो- र्विष्कम्भादिषु योग आत्ममनसोः संनीलतायामपि । संबन्धेऽपि च कार्मणेऽपि च तथा ध्याने च लाभेऽप्यसौ योगः सद्भिरुदीरितोऽथ वपुषः स्थैर्ये प्रयोगेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 3.3.5
- शब्दरत्नावली योगबृद्धिनामौषधेऽपि स्याद् युग्मे हस्तचतुष्टये । योगोऽपूर्वार्थसंप्राप्तौ विष्कम्भादिषु भेषजे । देहस्थैर्यप्रयोगे च सङ्गतिध्यानयुक्तिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.19