वश
vaśaपुं · masc.In 13 kośas: 19 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.
यदृच्छा स्वैरिता स्वेच्छा नाथवान्निघ्नगृह्यकौ ।तन्त्रायत्तवशाधीनच्छन्दवन्तः परात्परे ॥ ३५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गृध्नुस्तु गर्धनस्तृष्णग्लिप्सुर्लुब्धोऽभिलाषुकः ॥ ४२९ ॥लोलुपो लोलुभो लोभस्तृष्णा लिप्सा वशः स्पृहा ।काङ्क्षाशंसागर्धवाञ्छाशेच्छेहातृण्मनोरथाः ॥ ४३० ॥कामोऽभिलाषोऽभिध्या तु परस्वेहोद्धतः पुनः ।अविनीतो विनीतस्तु निभृतः प्रश्रितोऽपि च ॥ ४३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परतन्त्रे वशायत्तावधीनोऽप्यथ दुर्गते ।क्षुद्रो हीनश्च दीनश्च भाटिस्तु गणिकाभृतौ ॥ ९२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
ग्रहे ग्राहो वशः कान्तौ रक्ष्णस्त्राणे रणः क्वणे ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 वृ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
प्राचेतसस्तु वाल्मीकिः कविज्येष्ठो वशः कविः ।कुशी च मैत्रावरुणो वाल्मीको वल्मिकोऽपि च ॥ १२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वैर्यधीनस्तु परवान्नाथवान्निघ्नगृह्यकौ ।अस्वच्छन्दः पराधीनः परतन्त्रो वशोऽपि च ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
संप्रदायोऽथ विश्रम्भो विश्वासोऽथ क्षये क्षिया ।ग्रहे ग्राहो वशः कान्तौ रक्षा त्राणे रणः क्वणे ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तर्षोऽभिलाषोऽपि मनोरथोऽस्त्रीकामो वशः स्त्री तु तृषा तृडाशा ।काङ्क्षा स्पृहेहापि च कान्तिरिच्छा-ऽऽशंसा च वाञ्छा कविरन्न(?)लिप्सा ॥ २०० ॥
इन्द्रवज्रा
genderपुंmasc.
लोभः स्पृहा वशो लिप्सा तृष्णा काङ्क्षेच्छया सह ।आशंसा गर्धवाञ्छे चाशेहा तृट् तु मनोरथः ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परवशः पराधीनः परायत्तश्च गृह्यकः ।परतन्त्रः पुरच्छद आयत्तः परवान् वशः ॥ ५२७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 व (wrong syllable); pāda 3, syllable 7 च्छ (wrong syllable)
genderविadj.
लोभस्तृष्णा स्पृहा लिप्सा गर्द्धः काङ्क्षा वशस्तथा ।आशा वाञ्छा धनाया च रुचिः कामश्च कामना ॥ ६५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वश्यो वशः प्रणेयः स्यात् प्रगल्भः प्रतिभायुते ।अधृष्टस्त्वप्रगल्भः स्यात् शालीनोऽप्रतिभोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वशः कान्तौ रणक्वाणौ क्वणिते च भ्रमिर्भ्रमो ॥
genderपुंmasc.
प्रसव्यो निघ्न आयत्तो वशोऽधीनश्च गृह्यकः ।स्युर्मार्गणे याचनकयाचकार्थिवनीयकाः ॥ १६२९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
धृतिर्मुदि वशः कान्तौ मूलकर्म तु कार्मणम् ।वशीक्रिया संवननं विहारस्तु परिक्रमः ॥ १७१० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
करमर्दो वशश्चोलः कृष्णपाकफलैः पदैः ।व्यस्तैः समस्तैर्धूमैश्च पुंसि पञ्चदशाभिधाः ॥ १७९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
करमर्दे वशश्चोलः कृष्णपाकफलैः पदैः ।व्यस्तैः समस्तैर्युग्मैश्च पुंसि पंचदशाभिधाः ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुक्कुटी पलिनम्मेदी मालुकं मालुकी मकम् ।चण्डाली नीलिकं वाटी मेणकं करणी वशम् ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परच्छंदः पराधीनः परवान् परतंत्रकः ।निघ्नः प्रसव्य आयत्तो विधेयो गृह्यको वशः ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वशः प्रभुत्व आयत्त इच्छायत्तत्वयोर्विदुः ।वशाश्चतस्रो वन्ध्या गौः सुता नारी करेणुका ॥
अनुष्टुप्
वन्ध्यस्त्रियां वन्ध्यगव्यामित्यथो गजयोषिति ।अग्निमन्थाख्यवृक्षे ना त्वायत्तत्वप्रभुत्वयोः ॥ ११६४ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
जने स्पृहायां त्रिस्त्वेष आयत्ते द्वे तु मानुषे ।करणीवैश्यसम्भूते स्यादथो वर्षमस्त्रियाम् ॥ ११६५ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
वश as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् छन्दअभिप्रायवशौ छन्दावब्दौ जीमूतवत्सरौ ॥ ८८ ॥ Amarakośa 3.3.88
- धरणिकोश छन्दछन्दावभिप्रायवशौ मृदू चातीक्ष्णकोमलौ । स्वेदः स्यात्स्वेदने घर्मे शादः कर्दमशष्पयोः ॥ Dharaṇikośa 17.1.2
- परमानन्दीयनाममाला तन्त्रनक्षत्रेऽथ मतस्तारः स्वरभेदे च मौक्तिके । तन्त्रं शास्त्रे वशे वायसाधने सिद्धभेषजे ॥ २१९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.15.219
- शब्दरत्नावली छन्दस्अब्दः सम्वत्सरे मेघे युस्तके च पयोनिधौ ॥ अन्दूर्भूषणभेदे स्यान्निगडेऽपि भवेत् स्त्रियाम् । कन्दोऽस्त्री शस्यमूले स्याच्छूरणे जलदे पुमान् ॥ कुन्दो मुकुन्दे निधिभिद्भूमिष्वस्त्री तु माथ्यके । क्षोदः स्यात्पेषणे पुंसि सन्धाने च रजस्यपि ॥ गदो विष्णुभ्रातरि स्याद्व्याधौ ना चायुधे गदा । छदः पक्षे च पत्रे च ग्रन्थिपर्णे तमालके ॥ छन्दोऽभिप्रायवशयोर्वेदकिन्यामनीषयोः(?) । नन्दिर्ना नन्दिकेश्वरद्युताङ्गानन्दयोरपि ॥ नदी स्त्रियान्तु सरिति शोणादौ नदः पुमान् । नन्दाहलिञ्जरगोर्योस्तु तिथिभेदेऽपि च स्त्रियाम् ॥ पुमान्नरपतौ गोपभेदानन्दनिधिष्वपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.2
- वैजयन्ती छन्दस्वशाभिप्राययोश्छंदो जूर्णी रविहविर्भुजौ । टंकौ प्रमाणगर्वौ च डिंबः प्लीहखगांडयोः ॥ २४ ॥ Vaijayantī 6.1.24