उदात्त

udāttaपुं · masc.

In 12 kośas: 11 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.369 · p. 18

महेच्छे तूद्भटोदारोदात्तोदीर्णमहाशयाः ।महामना महात्मा च कृपणस्तु मितंपचः ॥ ३६७ ॥कीनाशस्तद्धनक्षुद्रकदर्यदृढमुष्टयः ।किंपचानो दयालुस्तु कृपालुः करुणापरः ॥ ३६८ ॥सूरतोऽथ दया शूकः कारुण्यं करुणा घृणा ।कृपानुकम्पानुक्रोशो हिंस्रे शरारुघातुकौ ॥ ३६९ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श (wrong syllable)

genderविadj.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह शब्दादिवर्गः Amarakośa 1.6.4

इतिहासः पुरावृत्तमुदात्ताद्यास्त्रयः स्वराः ॥ ४ ॥

अनुष्टुप्

इतिहासपुं पुरावृत्तक्ली उदात्तपुं स्वरपुं

genderपुंmasc.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.356 · p. 42

उदात्तश्च तथोदीर्णो महात्मोदार उच्यते ।आढ्यः समृद्धो धनवानिन ईशो धनीश्वरः ॥ ३५६ ॥

अनुष्टुप्

उदात्तवि उदीर्णवि महात्मन्वि उदारवि आढ्यवि समृद्धवि धनवत्वि इनवि ईशवि धनिन्वि ईश्वरवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.3 · p. 214

उदात्त उद्भटोदीर्णमहात्मानो महायशाः ।महामनाः कृतार्थस्तु महोत्साहो महोद्यमः ॥ ३ ॥

अनुष्टुप्

उदात्तवि उद्भटवि उदीर्णवि महात्मन्वि महायशस्वि महामनस्वि कृतार्थवि महोत्साहवि महोद्यमवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव ब्रह्मप्रकाण्डः Kalpadrukośa 3.2.44 · p. 443

त्रिविधा अनुदात्तस्तु निघातो नीच इत्यपि ।उच्चैरुदात्तः स्वरितः समवृत्तिरथो हलः ॥ ४४ ॥

अनुष्टुप्

अनुदात्तपुं निघातपुं नीचपुं उदात्तपुं स्वरितपुं समवृत्तिपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.24 · p. 3

उदीर्णः स्यादुदात्तोऽपि महेच्छोदारकोद्भटाः ।निःस्वस्तु दुर्विधो दीनो दुःस्थाकिंचन-कीकटाः ॥ २४ ॥

अनुष्टुप्

उदीर्णवि उदात्तवि महेच्छवि उदारकवि उद्भटवि निःस्ववि दुर्विधवि दीनवि दुःस्थवि अकिंचनवि कीकटवि

genderविadj.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास चतुर्थः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 4.33 · p. 105

व्यग्रे विहस्त इत्युक्त उदीर्णोदारसत्तमाः ।महाशयोद्भटोदात्ता महात्मा च महामनाः ॥ ३३ ॥

अनुष्टुप्

व्यग्रपुं विहस्तपुं उदीर्णपुं उदारपुं सत्तमपुं महाशयपुं उद्भटपुं उदात्तपुं महात्मन्पुं महामनस्पुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.57 · p. 69

तथोदारोऽप्युदीर्णो वै उदात्तश्च महामनाः ।

अनुष्टुप्

उदारवि उदीर्णवि उदात्तवि महामनस्वि

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश स्वर्गवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 2.1.355 · p. 25

स्यादुदात्तोऽनुदात्तश्च समाहारस्त्रयः स्वराः ।न्यायवैशेषिकादिः स्यात् तर्कविद्या प्रतिष्ठिता ॥

अनुष्टुप्

उदात्तपुं अनुदात्तपुं समाहारपुं स्वरपुं तर्कविद्यास्त्री

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण आदिदेवाध्यायः Śabdaratnākara 1.2.17 · p. 3

उदात्तश्चानुदात्तश्च स्वरितश्च स्वरास्त्रयः ।ज्योतिषं व्याकृतिः शिक्षा कल्पश्छन्दो निरुक्तकम् ॥ १७ ॥

अनुष्टुप्

उदात्तपुं अनुदात्तपुं स्वरितपुं स्वरपुं ज्योतिषक्ली व्याकृतिस्त्री शिक्षास्त्री कल्पपुं छन्दस्क्ली निरुक्तकक्ली

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश ब्राह्मणाध्यायः Vaijayantī 3.6.37 · p. 86

विसर्गस्त्वभिनिष्ठानः परे त्रिष्वनुनासिकः ।नीचोऽनुदात्तो निहत उदात्तः स्वरितोऽपि च ॥ ३७ ॥

अनुष्टुप्

विसर्गपुं अभिनिष्ठानपुं अनुनासिकवि नीचपुं अनुदात्तपुं निहतपुं उदात्तपुं स्वरितपुं

genderपुंmasc.

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास तार्धश्लोकः Dharaṇikośa 15.2.55 · p. 75

उदात्तः स्वरभेदे स्यात्काव्यालंकारकृत्ययोः ।त्रिगर्तः स्याज्जनपदे त्रिगर्ता घुर्घुरी स्मृता ॥

अनुष्टुप्

meaningsस्वरभेद काव्यालंकार कृत्य

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ तान्ताः Koṣakalpataru 6.16.13 · p. 220

उदात्त उक्तः स्वरभेदकाव्या-लंकारहृद्येषु महाशये च ।हेतौ निमित्तं किल लक्षणेऽपिधत्तूर उन्मत्तमुशन्ति पुंसि ॥ १३ ॥

उपजातिः

meaningsस्वरभेद काव्यालंकार हृद्य महाशय

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.245 · p. 68

कोणाख्ये परपुष्टे तु द्वे उदात्तस्तु पुंस्ययम् ।उच्चैःस्वरे तद्वति तु महात्मनि च भेद्यवत् ॥ २४५ ॥

अनुष्टुप्

meaningsउच्चैःस्वर उच्चैःस्वरवत्महात्मन्

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश तान्ताः Śabdaratnāvalī 7.16.89 · p. 219

उषितं व्युषिते दग्धे ऊषितं रोगवोधयोः ।उदात्तः स्वरभेदे स्याद्दानवादयप्रभेदयोः ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्

meaningsस्वरभेद दान वाद्यप्रभेद

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश तान्ताः Śabdaratnāvalī 7.16.90 · p. 219

दयात्यागादिसम्पन्ने काव्यालङ्कारहृदययोः ।उत्तप्तं शुष्कमांसे स्यात्तप्ते परिप्लुते त्रिषु ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 हृद (syllable split); pāda 4, syllable 3 प (wrong syllable)

meaningsदयात्यागादिसम्पन्न काव्यालङ्कार हृदय

doubtful

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 7.4.6 · p. 254

उदूढावूढपृथुलावुत्तमौ प्रवरान्तिमौ ।महत्युदात्त उच्चोक्तेऽप्युपोढो निकटोढयोः ॥ ६ ॥

अनुष्टुप्

meaningsमहत्उच्च उक्त

उदात्त as a meaning in nānārtha verses

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) स्वरअकारादिषु वर्णेषु षड्जादिषु च सप्तसु । उदात्तादिषु विज्ञेयः प्राणिनां च स्वने स्वरः ॥ ८६३ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.863
नानार्थार्णवसंक्षेप स्वरस्वरः षड्जाद्युदात्ताद्योरज्चर्णे कण्ठजस्वने । अरे च शोभने पुंसि त्रि तु स्थाच्छोभनारके ॥ १४५४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1454
शब्दरत्नावली स्वरस्वरो नासानिलोदात्तध्वनिषड्जादिके पुमान् । सारो मज्जास्थिरांशे च बलेऽप्यतिदृढे पुमान् ॥ विपिनन्याय्यनीरेषु क्लीबलिङ्गं वरे त्रिषु । सान्द्रं स्निग्धे मनोज्ञे च नालवाले नपुंसकम् ॥ सिप्रो निदाघनीरे ना सिप्रा स्त्री सरिदन्तरे । सूत्रन्तु सूजनाग्रन्थे व्यवस्थायाञ्च तन्तुषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.48