आविल
āvilaवि · adj.In 13 kośas: 10 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
genderविadj.
genderविadj.
दोहलं कलुषं चान्धमाविलं तद्विपर्यये ।निर्मलं च त्रिषूत्तानात्पुंस्यगाधजले ह्रदः ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्रसन्नमच्छं विमलं कलुषेऽनच्छमाविलम् ।पिच्छिलं स्याद्विजयिनं द्राग्भृतं तत्क्षणोद्धृतम् ॥ऋक्षरं वारिधारा स्याद्घर्घरो वारिनिःस्वनः ।देशं विनाद्भिरन्वीतमन्वीपं भेद्यलिङ्गकम् ॥पारावारः समुद्रो जलनिधिरुदधिर्वीचिमाली समीचःपारापारश्च पारीस्तिमिरपि पुरणः स्यात्सरस्वानुदन्वान् ।गङ्गानाथो नदीनोदरथि-कधि-महाकच्छ-शीतांशुताता-कूपारावारपारा भुविरविष-पयो एगप्से(?)पांपतिश्च ॥ १५ ॥
स्रग्धराmetre not read in every linenearly स्रग्धरा: pāda 2, syllable 16 ग (wrong syllable)
genderविadj.
प्रसन्नाच्छेऽप्यथानच्छमाविलं कलुषं समे ।प्रालेयतुहिने तुल्ये अवश्यायो नरि स्मृतः ॥ ३४९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्वच्छे त्वगाधमच्छश्च कलुषे पङ्किलाविलः(लौ?) ।मधुरे पानकं शैत्यं क्षारे पुलकनिन्दिते ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अच्छं जलं प्रसन्नं स्यादनच्छं कलुषाऽविले ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्तु (wrong syllable)
genderविadj.
अप्रसन्नस्तु कलुषोऽनच्छ आविल इत्यपि ।अथ निम्नं गभीरञ्च गम्भीरञ्च गभीरकम् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्रसन्नमच्छं कलुषमनच्छं चाविलं त्रिषु ।कासारः सरसी सरः कमलिनी पद्माकरो दीर्घिकावाणी द्वौ तु महाजलौ हृदनदौ क्षुद्रा सरित्कृत्रिमा ॥ ३५५ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
genderविadj.
काचिमं स्यादतिस्वच्छमूतं कलुषमाविलम् ।शीतलं स्वादुनि जले द्राग्भृतं तत्क्षणोद्धृतम् ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आविल as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश कलुषमिषं व्याजो मिषं स्पर्धा शोषः शोषणयक्ष्मयोः । किल्बिषा मदिरा द्रोहे कलुषं पापमाविलम् ॥ Dharaṇikośa 30.1.2
- कोषकल्पतरु कलुषस्याद्धेमले ना निकषः स्त्रियां तु रक्षोजनन्यां नहुषोऽहिराज्ञोः । पापेऽन्तिमे स्यात्कलुषं परस्मिं- स्तदाविले कल्मषरोगयोस्तु । तथापराधेऽपि च किल्बिषं स्या- त्स्पन्दे दृशोः स्यान्निमिषो निमेषः ॥ ४६ ॥ Koṣakalpataru 6.30.46
- शब्दरत्नावली कलुषउत्प्रेक्षाऽवधारणे स्यात्काव्यालङ्कारभिद्यपि । कल्माषो राक्षसे पुंसि कृष्णे च कृष्णपाण्डरे ॥ कलुषं चाविले पापे किल्विषन्तु रुगागयोः । कुल्माषः काञ्जिकायान्तु यावके रुग्विशेषके ॥ गण्डूषा हस्तिहस्ताग्रे पुंसि वा मुखपूरणे । प्रसृतोन्मितनीरादौ क्लीबलिङ्गञ्च कुत्रचित् ॥ गवाक्षी शक्तवारुण्यां गवाक्षो जालके कपौ । गोरक्षके नागरङ्गे पिच भवेत्पुमान् । जिगीषा स्त्री जयेच्छायां व्यवसायप्रकर्षके ॥ Śabdaratnāvalī 7.31.19
- त्रिकाण्डशेष कलुषकक्षा वरत्रा प्रकोष्टस्पर्द्धोद्ग्रहणिकासु च । कुल्माषं काञ्जिके ना तु यवके स्यादथाऽबिले ॥ ४३७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.437