नद
nadaपुं · masc.In 14 kośas: 10 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 24 as a meaning of another word.
जम्बालेचकिलौ पङ्कः कर्दमश्च निषद्वरः ।शादो हिरण्यबाहुस्तु शोणो नदे पुनर्वहः ॥ १०९० ॥भिद्य उध्यः सरस्वांश्च द्रहोऽगाधजलो ह्रदः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्रोतः स्रोतस्विनी कर्षूः कुल्या द्वीपवती सरित् ।रोधो वप्रस्तु विज्ञेयो भिद्य उद्ध्यो नदः स्मृतः ॥ ६६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दो निनादो निनदो नदोऽपिनादो ध्वनि-ध्वान-रवारवाः स्युः ।आराव-संराव-विराव-घोष-निर्घोष-निःस्वान-रण-स्तनाश्च ॥ ५६ ॥
इन्द्रवज्रा
genderपुंmasc.
गिरेर्नदी गिरिणदी तथा गिरिनदी मता ।क्लीबाव्ययं चोपनदं तथोपनदि च स्मृतम् ॥सप्तगोदावरं सप्तगङ्गं द्वियमुनं तथा ।देशे तून्मत्तगङ्गं स्यात्तथा लोहितगङ्गकम् ॥पारेगङ्गं तु गङ्गायाः पारे पूर्ववदीरितम् ।वहो नदो भिद्य उद्ध्यः सरस्वत्सम(प्त?)सिन्धवः ॥हिरण्यबाहुः शोणः स्यात्स्वर्णवाहोऽप्यसौ भवेत् ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
इन्द्रियार्थ-रथ-वायु-रदानांकण्ठ-देश-रस-गण्ड-नदानाम् ।ओष्ठ-कोष्ठमिति-धान्य-कचानांपाणि-पाणिज-कुठार-कुचानाम् ॥ ५ ॥
स्वागता
genderपुंmasc.
स्रोतस्विनी धुनी सिन्धुः स्रवन्ती निम्नगाऽपगा ।नदी नदो द्विरेफश्च सरिन्नामा तरङ्गिणी ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उद्ध्यो नदो वहो भिद्यः सरस्वान् बृहती नदी ॥ १९०६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
प्रसन्नमच्छं कलुषमनच्छं चाविलं त्रिषु ।कासारः सरसी सरः कमलिनी पद्माकरो दीर्घिकावाणी द्वौ तु महाजलौ हृदनदौ क्षुद्रा सरित्कृत्रिमा ॥ ३५५ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
genderपुंmasc.
जले व्योम च पद्मे तु शुण्डा च परिकीर्तिता ।समुद्रे नद इत्युक्तो नीलवर्णे शितिः स्मृतः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ताम्रपर्णी कृष्णवर्णा गोमत्याद्याश्च निम्नगाः ।नदः सरस्वान् भिद्योद्ध्यौ कुल्या कर्षूः कृता नदी ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अब्दः सम्वत्सरे मेघे युस्तके च पयोनिधौ ॥अन्दूर्भूषणभेदे स्यान्निगडेऽपि भवेत् स्त्रियाम् ।कन्दोऽस्त्री शस्यमूले स्याच्छूरणे जलदे पुमान् ॥कुन्दो मुकुन्दे निधिभिद्भूमिष्वस्त्री तु माथ्यके ।क्षोदः स्यात्पेषणे पुंसि सन्धाने च रजस्यपि ॥गदो विष्णुभ्रातरि स्याद्व्याधौ ना चायुधे गदा ।छदः पक्षे च पत्रे च ग्रन्थिपर्णे तमालके ॥छन्दोऽभिप्रायवशयोर्वेदकिन्यामनीषयोः(?) ।नन्दिर्ना नन्दिकेश्वरद्युताङ्गानन्दयोरपि ॥नदी स्त्रियान्तु सरिति शोणादौ नदः पुमान् ।नन्दाहलिञ्जरगोर्योस्तु तिथिभेदेऽपि च स्त्रियाम् ॥पुमान्नरपतौ गोपभेदानन्दनिधिष्वपि ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 श्व (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्
meaningsशोण
नद as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् सरस्वत्देवसूर्यौ विवस्वन्तौ सरस्वन्तौ नदार्णवौ ॥ ५७ ॥ Amarakośa 3.3.57
- धरणिकोश द्वीपवत्आयुष्मानपि दीर्घायुर्ग्रहयोश्च प्रकीर्तितः । द्वीपवांस्तु नदे सिन्धौ द्वीपवत्यवनिर्नदी ॥ Dharaṇikośa 15.2.61
- धरणिकोश सरस्वत्सरस्वती सरिद्भेदे सरिन्मात्रे च वाचि च । सरस्वती गवि क्वापि सरस्वानम्बुधौ नदे ॥ Dharaṇikośa 15.3.33
- धरणिकोश मदमदो हर्षे च गर्वे च नदे शुक्रे कटोदके । मदः कस्तूरिकायां स्यान्मदः कल्याणवस्तुनि ॥ Dharaṇikośa 17.3.2
- धरणिकोश सिन्धुसिन्धुर्नद्यां समुद्रे च नददेशप्रभेदयोः । गन्धो लेशे तथामोदे गन्धः संबन्धमात्रके ॥ Dharaṇikośa 18.2.6
- धरणिकोश घर्घरघर्घरः पेचके प्रोक्तश्चलद्वारि नदान्तरे । झर्झरः स्यात्कलियुगे वाद्यभाण्डे च झर्झरः ॥ Dharaṇikośa 26.2.39
- कोषकल्पतरु शोणवीणावादनसाधने च लगुडे गेहैकदेशे तथा कोणः कोकनदच्छवावरलुके रक्ते हयेऽग्नौ नदे । शोणोऽथार्भकगर्भयोर्नरि भवेद्भ्रूणस्तु गर्भेऽस्त्रियां तीक्ष्णं लोहविषाजिमुष्किमरके तिग्मे तु भेद्यानुगम् ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 6.15.7
- कोषकल्पतरु वेणुमुष्णस्तु सूर्येऽप्यनले च दिष्टो वेणुर्नदे देशविशेषके च । सृणिः पुमान्वायुरवीन्दुवाची स्त्री[280b]पुंसयोरङ्कुशवाचकश्च ॥ Koṣakalpataru 6.15.17
- कोषकल्पतरु रोहितहरिणझषविभेदभेदरोहि- द्रुषु नरि कुङ्कुमरक्तशक्रचापे । मिथुनयुगिह रोहितं नदे तु क्षितितनये नरि लोहितोऽप्यथास्त्री ॥ १ ॥ Koṣakalpataru 6.16.1
- कोषकल्पतरु द्वीपवत्बुधे रवौ विवस्वान्भगवान्पूज्ये च रुद्रे च । स्याद्द्वीपवान्नदेऽब्धौ द्वीपवती त्वापगापृथ्व्योः ॥ ६९ ॥ Koṣakalpataru 6.17.69
- कोषकल्पतरु सिन्धुकर्पूररात्रिंचरयोरथो ना सिन्धुर्नदेऽब्धौ वमथौ च देशे । नद्यां स्त्रियां स्यात्सरिदम्बुराश्यो- स्त्वसौ द्वयोरित्यपि नाममाला ॥ ६५ ॥ Koṣakalpataru 6.20.65
- नानार्थार्णवसंक्षेप सिन्धुस्फिगुर्गुदे ना स्त्री त्वेषा शरीरावयवान्तरे । सिन्धुस्तु नद्यां स्त्री ना तु समुद्रेऽपि नदान्तरे ॥ १५२० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1520
- नानार्थार्णवसंक्षेप द्वीपवत्नृस्त्रियोस्त्वोदनेऽथ द्वे दीर्घवाक् कुक्कुटे त्रि तु । बहुव्रीहौ द्वीपवांस्तु समुद्रे च नदे च ना ॥ ९३७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.937
- नानार्थार्णवसंक्षेप सरस्वत्सरस्वांस्तु समुद्रे ना नदे चाथ नपुंसकम् । धनञ्जयेन पठितमाकाशेऽथ स्त्रियामियम् ॥ १९३३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1933
- परमानन्दीयनाममाला शोणशङ्खोऽसुरे निधौ कम्बौ शुचिर्ग्रीष्मेऽनले सिते । शृङ्गारे मासभेदे च शोणो रक्ते हये नदे ॥ ३५४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.25.354
- परमानन्दीयनाममाला सिन्धुस्थूलः पीने जडे सालो दुर्गे वृक्षान्तरे स्मृतः । सिन्धुर्दन्तिमदे नद्यां नदसागरयोरपि ॥ ३६५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.27.365
- शब्दरत्नावली द्वीपवतीदिवाभीत उलूके स्यात्कुम्भिले कुमुदाकरे । दिवाकीर्तिः पुमानेव नापितान्तावसायिनोः ॥ द्वीपवती भूमिनदयोः पुंसि सिन्धौ नदेऽपि च । स्याद्धूमकेतुर्ज्वलेने तथा चोत्पातशेषके ॥ नन्द्यावर्त्तश्च नगरे गृहभेदे च पुंस्ययम् । नदीकान्तः सिन्धुवारे हिज्जले च सरित्पतौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.163
- शब्दरत्नावली सिन्धुसिन्धुर्नावन्तिदेशाब्धिनदेषु सरिति स्त्रियाम् । सिद्धिः स्त्री पादुका ऋद्धियोगनिष्पत्तिवृद्धिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.19.20
- शब्दरत्नावली धेनधानाः स्त्रियां भृष्टयवे धन्याकेऽभिनवाङ्कुरे । धेना नद्यां नदे पुंसि न्यूनं गर्ह्योनयोरपि । नग्नस्त्रिषु विवसने बन्दिक्षपणयोः पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.13
- त्रिकाण्डशेष शोणकषे मासचतुष्के च शाणः शोणो नदेऽरुणे । पक्के श्राणं यवाग्वां स्त्री श्रीपर्णं गणिकारिका ॥ १४० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.140
- वैजयन्ती सिन्धुसारो बले स्थिरांशेऽर्थे पुमान्न्याय्ये वरेऽर्थवत् । स्त्री नद्यां ना नदे सिन्धुर्देशभेदेंऽबुधौ गजे ॥ ९७ ॥ Vaijayantī 6.5.97
- वैजयन्ती हिरण्यबाहुनिंबेऽपि हिंगुनिर्यासो हिंगुवृक्षरसेऽपि च । हिरण्यबाहुः शोणाख्ये नदे विषमलोचने ॥ ५६ ॥ Vaijayantī 8.1.56
- वैजयन्ती द्वीपवत्द्वीपवत्यौ धरानद्यौ द्वीपवानंबुधौ नदे । धर्मे वाद्ये प्रसृत्वा ना प्रतिपत्तिः प्रसृत्वरी ॥ २९ ॥ Vaijayantī 8.5.29
- वैजयन्ती सरस्वत्मत्स्याक्ष्यां वाचि गंगायां सरस्वानंबुधौ नदे । Vaijayantī 8.5.35