कलुष
kaluṣaक्ली · neut.In 15 kośas: 23 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.
genderविadj.
अलक्ष्मीर्निरृतिः कालकर्णिका स्यादथाशुभम् ।दुष्कृतं दुरितं पापमेनः पाप्मा च पातकम् ॥ १३८० ॥किल्बिषं कलुषं किण्वं कल्मषं वृजिनं तमः ।अंहः कल्कमघं पङ्क उपाधिर्धर्मचिन्तनम् ॥ १३८१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
महिषे कलुषः पिङ्गः कटाहो गद्गदस्वरः ।हेरम्बः स्कन्धशृङ्गश्च सिंहे तु स्यात्पलंकषः ॥ १८१ ॥शैगाटो वनराजश्च नभःक्रान्तो गणेश्वरः ।शृङ्गोष्णीषो रक्तजिह्वो व्यादीर्णास्यः सुगन्धिकः ॥ १८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अस्त्री पङ्कः पुमान्पाप्मा पापं किल्बिषकल्मषम् ।कलुषं वृजिनैनोऽघमंहो दुरितदुष्कृतम् ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderविadj.
दोहलं कलुषं चान्धमाविलं तद्विपर्यये ।निर्मलं च त्रिषूत्तानात्पुंस्यगाधजले ह्रदः ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
दुरितमशुभमंहः किल्बिषं पापमङ्घःकुकृत-कलुष-किण्वान्यत्र कृष्णैनसी स्तः ।अपि वृजिनतमोघं कल्मषं न्यङ्ककण्वा-णकमपि मलपङ्कौ पातकं कल्कमस्त्री ॥ ३७ ॥
मालिनी
genderक्लीneut.
प्रसन्नाच्छेऽप्यथानच्छमाविलं कलुषं समे ।प्रालेयतुहिने तुल्ये अवश्यायो नरि स्मृतः ॥ ३४९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अंहो दुष्कृतमेनश्चाघं कल्कं तमसा सह ।दुरितं किल्बषं चापि पङ्कः कलुषमेव च ॥ २७० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
समः संवत्सरे प्रोक्तः शरदब्दोऽपि वत्सरः ।संवर्तः प्रलये पापे वृजिनं कलुषं विघम् ॥ १४४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अच्छं जलं प्रसन्नं स्यादनच्छं कलुषाऽविले ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्तु (wrong syllable)
genderविadj.
महिषः स्कन्धशृङ्गश्च धीरस्कन्धश्च सैरिभः ।रक्ताक्षः कृष्णशृङ्गश्च कलुषः कासरः पुनः ॥ २३१४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पापं च पातकं पाप्मा पङ्कः किण्वं च किल्विषम् ।कल्मषं कलुषं कल्कं दुष्कृतं दुरितं तमः ॥ २५०९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्षयो विलय इत्येष पर्याय प्रलये मतः ।पापं वृजिनमंहः स्यादघं कलुषकल्मषम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अप्रसन्नस्तु कलुषोऽनच्छ आविल इत्यपि ।अथ निम्नं गभीरञ्च गम्भीरञ्च गभीरकम् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
भागो भाग्यं भागधेयं, शुभकर्मण्यपोऽप्तसा ।सान्ते षण्ढे, पापं पाप्मा किल्बिषं कलुषं समे ॥ ८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 पा (wrong syllable)
genderक्लीneut.
दुष्कृतमघमेनोंऽहः किल्बिषमलदुरितपापरेपांसि ।दुष्कर्म कलुषरजसी वृजिनं पाप्मा तु पुंसि पङ्कोऽस्त्री ॥ २८६ ॥
गीतिः
genderक्लीneut.
प्रसन्नमच्छं कलुषमनच्छं चाविलं त्रिषु ।कासारः सरसी सरः कमलिनी पद्माकरो दीर्घिकावाणी द्वौ तु महाजलौ हृदनदौ क्षुद्रा सरित्कृत्रिमा ॥ ३५५ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
genderविadj.
लुलायः कासरः शृंगी हेरंबः कृष्णशृंगकः ।जरन्तः कलुषः पोत्री वीरस्कन्धो रजस्वलः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चण्डाली रुचिटं मल्ली पल्लमुग्री झषा परम् ।श्वपाकी कलुषं सूता कीलुषं घर्घरी मिषम् ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
काचिमं स्यादतिस्वच्छमूतं कलुषमाविलम् ।शीतलं स्वादुनि जले द्राग्भृतं तत्क्षणोद्धृतम् ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कट्वाद्याः साम्ललवणा बोसरः खलुषः क्रमात् ।कोलश्चाथो साम्लकटू कलुषत्रिखरौ क्रमात् ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कषायेऽत्रैव कलुषाकषायौ जालनः पुनः ।स्वाद्वंम्लतिक्ततुवरे सस्वादुलवणोषणे ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महिषे तु द्वयोर्ना तु कृष्णे वर्णेऽन्यकीर्तितः ।तद्युक्ते भेद्यवदथो कल्माषः कृष्णपाण्डरे ॥ ३३४ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
उत्प्रेक्षाऽवधारणे स्यात्काव्यालङ्कारभिद्यपि ।कल्माषो राक्षसे पुंसि कृष्णे च कृष्णपाण्डरे ॥कलुषं चाविले पापे किल्विषन्तु रुगागयोः ।कुल्माषः काञ्जिकायान्तु यावके रुग्विशेषके ॥गण्डूषा हस्तिहस्ताग्रे पुंसि वा मुखपूरणे ।प्रसृतोन्मितनीरादौ क्लीबलिङ्गञ्च कुत्रचित् ॥गवाक्षी शक्तवारुण्यां गवाक्षो जालके कपौ ।गोरक्षके नागरङ्गे पिच भवेत्पुमान् ।जिगीषा स्त्री जयेच्छायां व्यवसायप्रकर्षके ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 व (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 च (wrong syllable)
कक्षा वरत्रा प्रकोष्टस्पर्द्धोद्ग्रहणिकासु च ।कुल्माषं काञ्जिके ना तु यवके स्यादथाऽबिले ॥ ४३७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsआविल
doubtful
पापे च कलुषं घोषः शब्दाभीरनिवासयोः ।शुचौ दक्षे च चोक्षः स्यात्तर्षो लिप्सापिपासयोः ॥ ४३८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsपाप
कलुष as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु एनस्छन्दो यदृच्छाचरणे च पद्य- भेदेऽप्यदन्तस्तु पुमान्समार्थः । एनोऽपराधे कलुषे मन[89b]स्तु चित्ते धियां पुंसि भवेन्न रोदः ॥ १०० ॥ Koṣakalpataru 6.31.100
- नानार्थार्णवसंक्षेप आविलआयस्तः कुपिते क्षिप्ते क्लेशिते तेजितेऽपि च । अनुज्ज्वलं त्वाविलं स्यात् कलुषे चेतरः पुनः ॥ ९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.9