प्रदेश

pradeśaपुं · masc.

In 9 kośas: 6 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 17 as a meaning of another word.

द्विरूपध्वनिसङ्ग्रह Dvirūpadhvanisaṅgraha · भरतमल्लिक Dvirūpadhvanisaṅgraha 20 · p. 71

तर्जनीयुक्त अङ्गुष्ठे प्रादेशः स्यात् प्रदेशवत् ।धुवित्रं च धवित्रं स्यादुपासनमुपासना ॥ २० ॥

अनुष्टुप्

प्रादेशपुं प्रदेशपुं धुवित्रक्ली धवित्रक्ली उपासनक्ली उपासनास्त्री

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव देशप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.2.1 · p. 4

नीवृज्जनपदो जानपदश्च विषयः पुमान् ।देशः प्रदेशोस्त्री राष्ट्रं स्थितिश्चावकाशकः ॥ १ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 दे (syllables merged)

नीवृत्पुं जनपदपुं जानपदपुं विषयपुं देशपुं प्रदेशपुंक्ली राष्ट्रक्ली स्थितिस्त्री अवकाशकपुं

genderपुंक्लीm. n.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव नरादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.4.181 · p. 40

प्रदेशिन्या प्रदेशोपि प्रादेशश्च नराविमौ ।मध्यमावितते तालः सपादैकादशाङ्गुलः ॥ १८१ ॥

अनुष्टुप्

प्रदेशपुं प्रादेशपुं तालपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.86 · p. 218

नखोऽस्त्री नखरी त्रय्यां नख्यं त्रिषु नखोद्भवम् ।प्रादेशश्च प्रदेशश्च तर्जन्या सह विस्तृते ॥ ८६ ॥

अनुष्टुप्

नखपुंक्ली नखरवि नख्यवि प्रादेशपुं प्रदेशपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश भूमिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.1.14 · p. 46

देशप्रदेशविषयास्तथा राष्ट्रोपवर्तनम् ।आगोष्ठात् त्रिषु नड्वांस्तु नड्वलो नडसंयुते ॥

अनुष्टुप्

देशपुं प्रदेशपुं विषयपुं राष्ट्रक्ली उपवर्तनक्ली नड्वत्वि नड्वलवि

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि तृतीयः काण्डः Śabdaratnākara 3.172 · p. 202

पुनर्नव-पुनर्भवौ करजे नखरस्त्रिषु ।नखोऽस्त्री तर्जन्यायत्तेऽङ्गुष्ठे त्वथ प्रदेशवत् ॥ १७२ ॥

metre not recognised

पुनर्नवपुं पुनर्भवपुं नखरवि नखपुंक्ली प्रदेशपुं

genderपुंmasc.

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास शार्धश्लोकः Dharaṇikośa 29.2.10 · p. 213

प्रदेशो देशमात्रेऽपि तर्जन्यङ्गुष्ठसम्मिते ।उड्डीशो ग्रन्थभेदे स्यादुड्डीशः शंकरः स्मृतः ॥

अनुष्टुप्

meaningsदेशमात्र तर्जन्यङ्गुष्ठसंमित

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ शान्ताः Koṣakalpataru 6.30.21 · p. 367

विन्यासके वेतनमूर्छयोस्तुनिर्वेश उक्तः प्रगमे च भोगे ।अङ्गुष्ठतर्जन्युभयप्रमाणेदेशे च कुड्येऽपि नरि प्रदेशः ॥ २१ ॥

इन्द्रवज्रा

meaningsअङ्गुष्ठतर्जनीप्रमाण देश कुड्य

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् पुंल्लिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.141 · p. 23

प्रदेशस्त्वेकदेशे स्यादुपदेशप्रदानयोः ।प्रादेशेऽप्याह रभसः प्ररोहस्तु प्ररोहणे ॥ १४१ ॥

अनुष्टुप्

meaningsएकदेश उपदेश प्रदान प्रादेश

प्रदेश as a meaning in nānārtha verses

धरणिकोश भित्तिद्युतिः प्रभा द्युतिः कान्तिर्भृतिर्भरणमूल्ययोः । सुप्तिः स्पर्शाज्ञता [33] निद्रा भित्तिः कुड्यप्रदेशयोः ॥ Dharaṇikośa 15.1.1
धरणिकोश प्रतिसरद्वैमातुरौ समाख्यातौ जरासंधविनायकौ । प्रतिसरः प्रदेशे स्याद्वार्ताहारसहाययोः ॥ Dharaṇikośa 26.2.69
धरणिकोश पालिपालिः कर्णलतायां स्यात्प्रदेशांशाङ्कपङ्क्तिषु । … ॥ Dharaṇikośa 27.3.9
कोषकल्पतरु भित्तिकुड्ये प्रदेशेऽपि च संधिभागे तथावकाशेऽप्यथ संवृ(भृ?)ते स्यात् । लाभे तथाप्तिः सुमहोदये तु प्राप्तिश्च लाभे परमे तथोक्ता ॥ ५८ ॥ Koṣakalpataru 6.16.58
कोषकल्पतरु प्रातिधात्र्यामथो बान्धवतातयोः स्या- ज्ज्ञातिर्द्वयोः प्रातिरियं प्रदेशे । पूर्तौ च बस्तिस्तु युगे च नाभे- रधोनिरूहेऽपि दशासु भूम्नि ॥ ६३ ॥ Koṣakalpataru 6.16.63
कोषकल्पतरु पालिअंशे प्रदेशे श्रवणाग्रगे च प्रस्थे च यूकाविषये च पङ्क्तौ । सश्मश्रुकायामपि योषिति स्यात् झिल्लिः स्त्रियामातपकान्तिवर्त्योः ॥ ९० ॥ Koṣakalpataru 6.28.90
नानार्थार्णवसंक्षेप पालिसेतौ कर्णलतायां च प्रदेशे च त्सरुच्छदे । जातश्मश्रुस्त्रियां क्षेत्रे वप्रेऽथ प्राप्तिवागियम् ॥ ६८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.68
नानार्थार्णवसंक्षेप भित्तिकुड्यप्रदेशयोः स्यात् तु भूमिः क्ष्मास्थानमात्रयोः । भूतिर्भस्मनि सम्पत्तावुत्पत्तौ भरुटेऽपि च ॥ ७६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.76
नानार्थार्णवसंक्षेप अङ्गवैयाकरणसंज्ञायां प्रदेशे च नपुंसकम् । नीवृद्भेदे तु पुंभूम्नि तद्राजे तु पुमानयम् ॥ ३६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.36
नानार्थार्णवसंक्षेप प्रवेष्टगजस्य दन्तमूलाच करीर्याख्यात् परे भवेत् । प्रदेशेऽथ प्रकोष्ठः स्यादलिन्दे राजसद्मनाम् ॥ १३८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.138
नानार्थार्णवसंक्षेप हेमकुड्यखाते भारतवर्षस्य प्रदेशे सगरैः स्थिते । अत्रापि पूर्ववत् साद्यमथो हैमवती स्त्रियाम् ॥ ६९८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.698
शब्दरत्नावली प्रीतिप्रीतिः प्रदेशपूज्येऽस्त्री रतौ हर्षेऽपि च स्त्रियाम् । पुस्तं न ना पुस्तके स्यात्क्लीबे लेप्यादिकर्मणि ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.26
शब्दरत्नावली भित्तिभित्तिः कुड्ये प्रदेशे स्यादाश्रयेऽपि भवेत्स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.32
शब्दरत्नावली पदनिन्दा स्थियान्तु कुत्सायामपवादे च दुष्कृतौ । पदं वाक्ये व्यवसाये शब्दप्रदेशयोरपि ॥ पादे च पादचिह्णो च स्थाने त्राणे च वस्तुनि । अङ्के च श्लोकपादे च क्लीबं स्यात्किरणे पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.3
त्रिकाण्डशेष पददेशे जने जनपदौ निषादौ श्वपचस्वरौ । वाक्ये शब्दे प्रदेशेऽपि पदं पापस्तु न द्वयोः ॥ २०७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.207
वैजयन्ती पालिपालिरश्रिः प्रदेशोंऽकः सश्मश्रुः स्त्री त्सरुश्छदः । छन्दः संख्यावली पङ्क्तिः पक्तिर्गौरवपाकयोः ॥ २२ ॥ Vaijayantī 6.2.22
वैजयन्ती अंशअब्जो धन्वन्तरौ शंखे चन्द्रे क्ली लवणेंऽबुजे । प्रदेशेंऽश उपायेंऽगमंगो देशेंऽगशालिनि ॥ ३ ॥ Vaijayantī 6.5.3