विषय
viṣayaपुं · masc.In 20 kośas: 29 synonym verses, 10 as a nānārtha head word, 21 as a meaning of another word.
वर्षं वर्षधराद्र्यङ्कं विषयस्तूपवर्तनम् ।देशो जनपदो नीवृद्राष्ट्रं निर्गश्च मण्डलम् ॥ ९४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्पर्शादयस्त्विन्द्रियार्था विषया गोचरा अपि ॥ १३८४ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
रूपं शब्दो गन्धरसस्पर्शाश्च विषया अमी ॥ ७ ॥गोचरा इन्द्रियार्थाश्च हृषीकं विषयीन्द्रियम् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
नीवृज्जनपदो देश उपवर्तनमिष्यते ।जनो लोकः प्रजा प्रोक्ता विषयो ग्रामसंख्यया ॥ २८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्मरबाण-पाण्डवेन्द्रिय-कराङ्गुली-शम्भुमुख-महायज्ञाः ।विषय-व्या(क)रणाङ्ग-व्रत-वह्नि-सुपार्श्वफणिफला(णा)-श्चैव ॥ १२ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
नीवृज्जनपदो जानपदश्च विषयः पुमान् ।देशः प्रदेशोस्त्री राष्ट्रं स्थितिश्चावकाशकः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 दे (syllables merged)
genderपुंmasc.
विधा समृद्धौ स्फुरणं स्फुलनं स्फुरितेऽपि च ।उत्कर्षोऽतिशये संधिः श्लेषे विषय आशये ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दस्पर्शरूपरसगन्धा भूतगणाः क्रमात् ।विषयाः स्युरमी ह्येषामिन्द्रियार्थश्च गोचरः ॥ १५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र्श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वोलप्रवालमुरजद्विपानामभ्रपङ्कयोः ।सेवध्यम्बुधिमन्थानां विषयस्याशुगस्य च ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
इन्द्रियमक्षं करणं विषयि स्रोतो हृषीक-देवे खम् ।स्युर्गोचरास्तु विषयास्तथेन्द्रियार्था अमी तु रूपाद्याः ॥ २३ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
पुंसि स्याद्विषयो देशो निर्गश्चक्रं च मण्डलम् ।उपवर्तनमन्त्येऽथ नीवृत्स्त्री राष्ट्रमस्त्रियाम् ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राष्ट्रं जनपदो निर्गो जनान्तो विषयः स्मृतः ।पूः पुरी नगरं चैव पट्टनं पुटभेदनम् ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षेत्रं वर्षधराद्यङ्कं वर्षं देशोऽथ मण्डलम् ।राष्ट्रं जनपदो निर्गो विषयो नीवृदीरितः ॥ २३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रूपं शब्दो गन्धरसस्पर्शाश्च विषया अमी ।गोचरा इन्द्रियार्थाश्च विशिष्यैवं विभाव्यताम् ॥ २७६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विंशत्यादिग्रामदेशे तूपवर्तनमिष्यते ।वर्तनं वर्तनी च स्याद्विषयश्च षयः स्मृतः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मृन्मृत्तिका प्रशस्ता मृन्मृत्सा मृत्स्ना महीपलम् ।नीवृज्जनपदो देशविषयावुपवर्त्तनम् ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैतालिका बोधकरा बन्दिनः स्तुतिपाठकाः ।देशो जनपदो राष्ट्रं नीवृद्विषयमण्डले ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तथोपावर्त्तनं चापि विषयश्चोपवर्त्तनम् ।नामान्येतानि मन्यन्ते देशस्य विबुधैर्भुवि ॥ १६१० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
इन्द्रियार्थास्तथाऽर्थाश्च गोचरा विषया अपि ॥ २५१५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
इन्द्रियार्थगोचराः स्युर्विषयाः परिकीर्तिता ।स्यादिन्द्रियस्तु करणं हृषीकं विषयि स्मृतम् ।गुदोपस्थं हस्तपादं वाक् च कर्मेन्द्रियं भवेत् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
देशप्रदेशविषयास्तथा राष्ट्रोपवर्तनम् ।आगोष्ठात् त्रिषु नड्वांस्तु नड्वलो नडसंयुते ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उत्कर्षः स्यादतिशये कथितो जयने जयः ।आशयो विषयोऽपि स्यात् द्वितयो नित्यसेविते ।क्षेपणे तु क्षिपाश्लेषे सन्धिः गूण्णमुद्यमे ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
विषयः पुंस्त्रियोर्नीवृदुपोपातस्तु वर्तनम् ।जाङगलो निर्जले देशे जाङगलो जडभूयसि ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंस्त्रीm. f.
शब्दस्पर्शरसा रूपं गन्धश्च विषया अमी ।इन्द्रियार्था इन्द्रियं तु स्यादक्षं करणं च तत् ॥ २८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जम्बूप्लक्षकुशक्रौञ्चशाकशाल्मलिपुष्कराः ।द्वीपवृक्षा इमे सप्त द्वीपास्तन्नामपूर्वकाः ।नीवृज्जनपदौ देशविषयौ राष्ट्रमण्डले ॥ ३७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शिष्टराज्ञाप्यथ न्यायो देशरूपं समंजसम् ।राष्ट्रं तु विषयः सोऽपि युक्तो ग्रामैः शताधिकैः ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
खादीनां तु गुणाः शब्दः स्पर्शो रूपं रसः क्रमात् ।गंधश्चेतीन्द्रियार्थास्ते विषया गोचराश्च ते ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विषयो यस्य यो ज्ञातः स तस्य कविभिः स्मृतः ।इन्द्रियार्थे जनपदे विषयो गोचरेऽपि च ॥
अनुष्टुप्
विजयस्तु धनंजये जयेगिरिजायां च तिथौ स्त्रियां भवेत् ।विनयः प्रणतौ च शिक्षणेत्विह योषिद्विषयस्तु गोचरे ॥ ५५ ॥
वियोगिनी
meaningsगोचर
नरि रूपरसादिदेशयोःजनवासेऽधिगते प्रबन्धके ।अनयो व्यसने विपद्यपिप्रथितश्चाशुभदैववाचकः ॥ ५६ ॥
वियोगिनी
doubtful
विस्मयस्त्वद्भुते दर्पे विशयस्त्वपि संशये ।वे(श्या?श्वा)पि शयने ज्ञेयो विषयस्त्वपि गोचरे ॥ १९७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
meaningsगोचर
देशे रूपरसादौ च तथा स्यान्नित्यसेविते ।पृथक् तु रभसः प्राह देशाज्जनपदेऽप्यमुम् ॥ १९८ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
पानीयं सलिले क्लीबं पातव्ये पुनरन्यवत् ।पौलस्त्यो ना धनाधीशे दशकण्ठे विभीषणे ॥वलयं कङ्कणे क्लीबं कण्ठरोगे पुमानयम् ।वालेयं स्याद्वलिहिते मृदौ त्रिषु खरे पुमान् ॥ब्राह्मण्यं ब्रह्मवृन्दे स्यात्ब्राह्मणत्वेऽपि न द्वयोः ।भरण्युर्ना चण्डभानौ मृगाङ्के च विभावसौ ॥भुजिष्यः पुंसि दासे स्यात्स्वन्त्रहस्तसूतत्रके ।स्त्रियां दासीगणिकयोः स्वतन्त्रायामपि क्वचित् ॥मलयो ना चलारामदेशेषु स्त्री तथौषधे ।मङ्गल्यो ना त्रायमानामसूराश्वत्थबिल्वके ॥स्त्रियात्तु रोचनाशुक्लवचाशमीमिमीषु च ।अधःपुष्प्यां स्त्रियां दध्नि क्लीबं शिवकरे त्रिषु ॥मृगयुर्ना शृगाले स्याद् व्याधे पितामहेऽपि च ।रहस्या स्त्री सरिद्भदे गोपनीयेऽभिधेयवत् ॥विजया पार्वतीसख्यां तिथिभेदेऽपि च स्त्रियाम् ।विजयस्तु जये पुंसि तथा गाण्डीवधन्वनि ॥विस्मयः पुंसि दर्ये स्यात्स्यन्देहाश्चर्ययोरपि ।विषयो यस्य यो ज्ञातस्तत्रदेशे च गोचरे ॥रूपादौ स्याज्जनपदे कान्तादौ च भवेत्पुमान् ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 सू (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 पि (wrong syllable); pāda 3, syllable 7 द्भ (wrong syllable)
विषय as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् अजिरअजिरं विषये कायेऽप्यम्बरं व्योम्नि वाससि । Amarakośa 3.3.343
- नामलिङ्गानुशासनम् राष्ट्रपुरोऽधिकमुपर्यग्राण्यगारे नगरे पुरम् । मन्दिरं चाथ राष्ट्रोऽस्त्री विषये स्यादुपद्रवे ॥ १८४ ॥ Amarakośa 3.3.184
- धरणिकोश अर्थअर्थोऽभिधेये शब्दानां धनकारणवस्तुषु । प्रयोजने निवृत्तौ च विषये च प्रयुज्यते ॥ Dharaṇikośa 16.3.1
- कोषकल्पतरु कामगुणआभोगके स्याद्विषयेऽथ कार्षा- पणो विकर्षापणवत्स्त्रियां न । स्यात्कार्षिके षोडशके पणानां पारीरणः स्यात्कमठे च दण्डे ॥ ५७ ॥ Koṣakalpataru 6.15.57
- कोषकल्पतरु अर्थअर्थोऽभिधेयद्रविणप्रकार- प्रयोजने वस्तुनि कारणे च । निवर्तने स्याद्विषयेऽथ सार्थो वणिग्गणे संहतिमात्रके च ॥ ९७ ॥ Koṣakalpataru 6.18.97
- नानार्थार्णवसंक्षेप राष्ट्रनृशण्डयोरजन्ये च विषयेऽप्यथ राम्भवाक् । ना दण्डे वैणवे रम्भासम्बन्धिनि तु स त्रिषु ॥ ११०४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1104
- नानार्थार्णवसंक्षेप अजिरयुक्तं वस्तु भवेत् तत्र निःशब्दे चाजयादयः । अजिरं क्ली शरीरे च विषये चाङ्गणेऽपि च ॥ २९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.29
- नानार्थार्णवसंक्षेप कामगुणकामाद्धर्षे तथा कामस्योत्सवे चेति दर्शितः । अथ कामगुणो रागे विषयाभोगयोरपि ॥ ५१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.51
- परमानन्दीयनाममाला ङरुद्रे च हनने घा तु क्षुद्रघण्टौ घनध्वने । ङकारो विषये भीमे चस्तरौ चन्द्रचोरयोः ॥ १५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.15
- परमानन्दीयनाममाला अर्थअस्रः कोणे तथा केशेऽथाश्रं रक्ताश्रुणोर्मतम् । अर्थः कार्ये धने वस्त्वभिप्रायविषयेषु च ॥ १० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.10
- परमानन्दीयनाममाला अजिरअजिरं दर्दुरे काये विषये प्राङ्गणे तथा । अत्ययोऽतिक्रमे दोषे कृच्छ्रे दण्डविनाशयोः ॥ २४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.24
- परमानन्दीयनाममाला जनपदजलौकःकङ्कयोस्त्रौटौ लोके जनपदो मतः । पत्तने विषये मार्गे जर्जरीको जरत्तरे ॥ २०९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.13.209
- शब्दरत्नावली कामगुणकार्षापणः कार्षिकेऽस्त्री पणषोडशकेऽपि च । पुंसि कामगुणो रागे चाभोगे विषयेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.75
- शब्दरत्नावली अर्थअथोऽर्थने च विषये धने वस्तुनि कारणे ॥ अभिधेये निवृत्तौ च कुशले च प्रयोजने । आस्था चालम्बनास्थानयत्नापेक्षास्वपि स्त्रियाम् ॥ कन्था मृण्मयभित्तौ तु स्त्रियां प्रावरणान्तरे । क्वाथोऽतिदुःखे मूर्छायां निष्काके च द्रवस्य च ॥ कुथो वर्णे कथने स्यान्न क्लीबं पुंसि बर्हिषि । कोथस्तु शाटिते नेत्ररोगभेदे च पुंस्ययम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.17.2
- शब्दरत्नावली अजिरअजिरं प्राङ्गने देहे दर्द्दूरे विषयेऽनिले । अक्षरं न द्वयोर्ब्रह्मवर्णयोर्ना हरे हरौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.55
- शब्दरत्नाकर अर्थनिवृत्तौ याचने मोक्षे विषयव्यवहारयोः । वस्तुन्यथाक्ष आधारे व्यवहारे कलिद्रुमे ॥ १८६३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1863
- तन्त्राभिधान ङङ-कारो भैरवः ख्यातो ङ-कारो विषये स्मृतः । च-कारश्चन्द्रमाः ख्यातस्तस्करश्चः प्रकीर्त्तितः ॥ १२ ॥ Tantrābhidhāna 3.12
- त्रिकाण्डशेष अर्थअपेक्षालम्बनं चास्था स्यादर्थो विषयेऽपि च । भटे पुंस्यप्रतिरथं यात्रामङ्गलसाम्नि च ॥ १९५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.195
- वैजयन्ती अर्थअर्थः स्याद्विषये मोक्षे शब्दवाच्ये प्रयोजने । व्यवहारे धने शास्त्रे वस्तुहेतुनिवृत्तिषु ॥ ३ ॥ Vaijayantī 6.1.3
- वैजयन्ती राष्ट्रराष्ट्रोऽस्त्री विषये जन्तौ लोहोऽस्त्री तैजसायसोः । लक्षं नपुं शरव्ये ना स्त्री व्याजे नियुते न ना ॥ ६९ ॥ Vaijayantī 6.5.69
- वैजयन्ती अजिरक्ल्यक्षतं तण्डुले धान्ये न ना लाजेषु ना यवे । अजिरं जर्जरे कामे विषयांकणयोर्द्रुते ॥ १४ ॥ Vaijayantī 7.5.14