संग्राम
saṃgrāmaपुं · masc.In 11 kośas: 10 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
प्राणः स्थाम तरः पराक्रमबलद्युम्नानि शौर्यौजसीशुष्मं शुष्म च शक्तिरूर्जसहसी युद्धं तु संख्यं कलिः ।संग्रामाहवसंप्रहारसमरा जन्यं युदायोधनंसंस्फोटः कलहो मृधं प्रहरणं संयद्रणो विग्रहः ॥ ७९६ ॥द्वन्द्वं समाघातसमाह्वयाभिसंपातसम्मर्दसमित्प्रघाताः ।आस्कन्दनाजिप्रधनान्यनीकमभ्यागमश्च प्रविदारणं च ॥ ७९७ ॥समुदायः समुदयो राटिः समितिसंगरौ ।अभ्यामर्दः संपरायः समीकं सांपरायिकम् ॥ ७९८ ॥आक्रन्दः संयुगश्चाथ नियुद्धं तद्भुजोद्भवम् ।
शार्दूलविक्रीडितम्
प्राणपुंस्थामन्क्लीतरस्क्लीपराक्रमपुंबलक्लीद्युम्नक्लीशौर्यक्लीओजस्क्लीशुष्मक्लीशुष्मन्क्लीशक्तिस्त्रीऊर्जस्क्लीसहस्क्लीयुद्धक्लीसंख्यक्लीकलिपुंसंग्रामपुंआहवपुंसंप्रहारपुंसमरपुंजन्यक्लीयुध्स्त्रीआयोधनक्लीसंस्फोटपुंकलहपुंमृधक्लीप्रहरणक्लीसंयत्स्त्रीरणपुंविग्रहपुंद्वन्द्वक्लीसमाघातपुंसमाह्वयपुंअभिसंपातपुंसंमर्दपुंसमित्स्त्रीप्रघातपुंआस्कन्दनक्लीआजिस्त्रीप्रधनक्लीअनीकक्लीअभ्यागमपुंप्रविदारणक्लीसमुदायपुंसमुदयपुंराटिस्त्रीसमितिस्त्रीसंगरपुंअभ्यामर्दपुंसंपरायपुंसमीकक्लीसांपरायिकक्लीआक्रन्दपुंसंयुगक्लीनियुद्धक्ली
genderपुंmasc.
वीरपानं तु यत्पानं वृत्ते भाविनि वारणे ।युद्धमायोधनं जन्यं प्रधनं प्रविदारणम् ॥ १०३ ॥मृधमास्कन्दनं संख्यं समीकं सांपरायिकम् ।अस्त्रियां समरानीकरणाः कलहविग्रहौ ॥ १०४ ॥सम्प्रहाराभिसम्पात कलिसंस्फोट संयुगाः ।अभ्यामर्द समाघात संग्रामाभ्यागमाहवाः ॥ १०५ ॥समुदायः स्त्रियः संयत्समित्याजिसमिद्युधः ।
अनुष्टुप्
वीरपानक्लीयुद्धक्लीआयोधनक्लीजन्यक्लीप्रधनक्लीप्रविदारणक्लीमृधक्लीआस्कन्दनक्लीसंख्यक्लीसमीकक्लीसांपरायिकक्लीसमरपुंक्लीअनीकपुंक्लीरणपुंक्लीकलहपुंविग्रहपुंसम्प्रहारपुंअभिसम्पातपुंकलिपुंसंस्फोटपुंसंयुगपुंअभ्यामर्दपुंसमाघातपुंसंग्रामपुंअभ्यागमपुंआहवपुंसमुदायपुंसंयत्स्त्रीसमितिस्त्रीआजिस्त्रीसमिद्स्त्रीयुध्स्त्री
genderपुंmasc.
प्रविदारश्च संग्रामो विदारः प्रविदारणम् ।संस्फेटश्चापि संपानोऽनीकः संफेट इत्यपि ॥ ३५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संग्रामः समुदाय-संगर-समाघाताभिसंपात-सं-स्फोटारालि-समाह्वया अभिमरोमाराङ्कपुग्विग्रहः ।संस्फेटः कलहः कलिः समुदयः प्राह-प्रघाताहवा-क्रन्दाभ्यागम-संप्रहार-समिधाभ्यामर्द्द-सम्मर्द्दकाः ॥ ५२ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
कदनं समरं युद्धं संयुगं कलहं रणम् ।संग्रामं सम्परायाजी संयदाहुर्महाहवम् ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संग्रामसमरे युद्धं द्वन्द्वसङ्ख्ये कलिः समित् ।अजन्यायोधने संयद्रणो विग्रह इत्यपि ॥ ३९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संग्रामः समरं युद्धं प्रघनं संयुगं रणम् ।जन्यमायोधनं संख्यमाहवः संपरायकम् ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अभ्यामर्दः सम्प्रहारो विग्रहः कलहः कलिः ।अभ्यागमोऽभिसम्पातसंग्रामाहवसंयुगाः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुंस्यभिमर्दः कलहः संग्रामो विग्रहः समाघातः ।अभिसंपातः संगर आहव आक्रन्द आस्कन्दः ॥ १३७७ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
संग्रामः समरोऽस्त्री स्त्री संयदायुच्च युत् समित् ।वीराशंसनमाजेर्भूर्घोरा लोलो महारणम् ॥ २०६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तद्वत्संवसथे समूह उदितः शब्दादितश्चोत्तरःसंपूर्वः समरेऽथ कालविवरे प्राकारगर्त्तेऽवधौ ।अर्द्धे छद्मनि पुंसि नेम उदितः [31b] सोमस्तु शीतद्युतौवित्तेशे पितृदैवते च पवने[व]स्वन्तरे स्यात्कपौ ॥ ६४ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
meaningsसमर
doubtful
संग्राम as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश आहवनिह्नवश्चाप्यविश्वासे निकृतावपलापने । आहवस्तु निपानं स्यात्संग्रामाध्वरयोपि ॥ Dharaṇikośa 28.2.12
- धरणिकोश स्पशस्पशौ प्रणिधिसंग्रामावाशू च व्रीहिसत्वरौ । निस्त्रिंशौ क्रूरखड्गौ तु बालिशो मूर्खशावकौ ॥ Dharaṇikośa 29.1.2
- परमानन्दीयनाममाला हारलोकान्तरे द्विपे वह्नौ हारो मुक्तागणे स्मृतः । संग्रामेऽथ मतो हीरो रुद्रे वज्रेऽपि कथ्यते ॥ ३७३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.28.373
- शब्दरत्नावली आजिक्लीबे पद्मे तथाब्जस्तु पदमेन्दु श्रीष्वसौ (?) पुमान् । आजिः स्त्रीसमभूमौ स्यात् संग्रामाक्षेपयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.3
- वैजयन्ती सांपरायसांपरायस्तु संग्राम आपदागामिकालयोः । स्थूलोच्चयस्त्वसाकल्ये गजानां मध्यमे गते ॥ ४८ ॥ Vaijayantī 8.1.48
- वैजयन्ती प्राणिद्यूतप्राणिद्यूतं तु संग्रामे द्यूते च पशुपक्षिभिः । शुण्ठ्यामतिविषायां च लशुने च महौषधम् ॥ १० ॥ Vaijayantī 8.3.10