समाघात
samāghātaपुं · masc.In 11 kośas: 10 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
प्राणः स्थाम तरः पराक्रमबलद्युम्नानि शौर्यौजसीशुष्मं शुष्म च शक्तिरूर्जसहसी युद्धं तु संख्यं कलिः ।संग्रामाहवसंप्रहारसमरा जन्यं युदायोधनंसंस्फोटः कलहो मृधं प्रहरणं संयद्रणो विग्रहः ॥ ७९६ ॥द्वन्द्वं समाघातसमाह्वयाभिसंपातसम्मर्दसमित्प्रघाताः ।आस्कन्दनाजिप्रधनान्यनीकमभ्यागमश्च प्रविदारणं च ॥ ७९७ ॥समुदायः समुदयो राटिः समितिसंगरौ ।अभ्यामर्दः संपरायः समीकं सांपरायिकम् ॥ ७९८ ॥आक्रन्दः संयुगश्चाथ नियुद्धं तद्भुजोद्भवम् ।
शार्दूलविक्रीडितम्
प्राणपुंस्थामन्क्लीतरस्क्लीपराक्रमपुंबलक्लीद्युम्नक्लीशौर्यक्लीओजस्क्लीशुष्मक्लीशुष्मन्क्लीशक्तिस्त्रीऊर्जस्क्लीसहस्क्लीयुद्धक्लीसंख्यक्लीकलिपुंसंग्रामपुंआहवपुंसंप्रहारपुंसमरपुंजन्यक्लीयुध्स्त्रीआयोधनक्लीसंस्फोटपुंकलहपुंमृधक्लीप्रहरणक्लीसंयत्स्त्रीरणपुंविग्रहपुंद्वन्द्वक्लीसमाघातपुंसमाह्वयपुंअभिसंपातपुंसंमर्दपुंसमित्स्त्रीप्रघातपुंआस्कन्दनक्लीआजिस्त्रीप्रधनक्लीअनीकक्लीअभ्यागमपुंप्रविदारणक्लीसमुदायपुंसमुदयपुंराटिस्त्रीसमितिस्त्रीसंगरपुंअभ्यामर्दपुंसंपरायपुंसमीकक्लीसांपरायिकक्लीआक्रन्दपुंसंयुगक्लीनियुद्धक्ली
genderपुंmasc.
वीरपानं तु यत्पानं वृत्ते भाविनि वारणे ।युद्धमायोधनं जन्यं प्रधनं प्रविदारणम् ॥ १०३ ॥मृधमास्कन्दनं संख्यं समीकं सांपरायिकम् ।अस्त्रियां समरानीकरणाः कलहविग्रहौ ॥ १०४ ॥सम्प्रहाराभिसम्पात कलिसंस्फोट संयुगाः ।अभ्यामर्द समाघात संग्रामाभ्यागमाहवाः ॥ १०५ ॥समुदायः स्त्रियः संयत्समित्याजिसमिद्युधः ।
अनुष्टुप्
वीरपानक्लीयुद्धक्लीआयोधनक्लीजन्यक्लीप्रधनक्लीप्रविदारणक्लीमृधक्लीआस्कन्दनक्लीसंख्यक्लीसमीकक्लीसांपरायिकक्लीसमरपुंक्लीअनीकपुंक्लीरणपुंक्लीकलहपुंविग्रहपुंसम्प्रहारपुंअभिसम्पातपुंकलिपुंसंस्फोटपुंसंयुगपुंअभ्यामर्दपुंसमाघातपुंसंग्रामपुंअभ्यागमपुंआहवपुंसमुदायपुंसंयत्स्त्रीसमितिस्त्रीआजिस्त्रीसमिद्स्त्रीयुध्स्त्री
genderपुंmasc.
सम्परायः समाघातः प्रघातश्च समाह्वयः ।जन्यं स्यादभिसम्पातः सम्मर्दो विग्रहस्तथा ॥ ४५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समाघातोभिसंपातः संस्कारो दुर्दरः कलिः ।अत्यामर्दश्च सम्मर्दो विमर्दः संयुगोऽस्त्रियाम् ॥ ३४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संग्रामः समुदाय-संगर-समाघाताभिसंपात-सं-स्फोटारालि-समाह्वया अभिमरोमाराङ्कपुग्विग्रहः ।संस्फेटः कलहः कलिः समुदयः प्राह-प्रघाताहवा-क्रन्दाभ्यागम-संप्रहार-समिधाभ्यामर्द्द-सम्मर्द्दकाः ॥ ५२ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
संङ्गरः संयुगं संयत् समितिः साम्परायिकम् ।समुदायः समाघातः समुदयः समित् मृधम् ॥ १३२४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 द (wrong syllable)
genderपुंmasc.
समुदायः समाघातः संस्फोटः सम्परायकः ॥
genderपुंmasc.
उज्जासनं विशसनं कदनं परिवर्जनम् ।निर्वापणं समाघातो निर्ग्रन्थनं परासनम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न्थ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पुंस्यभिमर्दः कलहः संग्रामो विग्रहः समाघातः ।अभिसंपातः संगर आहव आक्रन्द आस्कन्दः ॥ १३७७ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
आयोधनं रणं संख्यं प्रथनं प्रविदारणम् ।संप्रहारसमाघातकलिसंस्फोटसंयुगाः ॥ २०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बन्धे तथोत्परोऽथ स्यात्समाघातेंऽसयत्यपि ।कर्णभे[दे] कर्णयति तथा छिद्रयति स्मृतम् ॥वेगे तु जवतीति स्याच्छूषति प्रसवे भवेत् ।धर्षति स्याद्धर्षयते बलात्कारेऽथ दुःख्यति ॥तथा तन्तस्यति प्रोक्तं पम्पस्यति च दुःखने ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 क (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 द्ध (wrong syllable)
meaningsअंसयति
आहितेऽप्युक्तसिद्धान्ते समाधिस्थे शुचौ पुमान् ।समाघातः शब्दभेदे वधे युद्धे भये पुमान् ॥संख्यावान् पण्डिते पुंसि संख्यायुक्तेऽन्यलिङ्गकः ।सुधासूतिः पुमान् यज्ञे पद्मे हिमकरेऽपि च ॥सूर्यभक्तश्चार्कपणे बन्धुके च भवेत्पुमान् ।सेनापतिः कुमारे स्यात्सैन्याधिकारिणि पुमान् ॥हिमारातिर्वीतिहोत्रे पुमान् किरणमलिनि ।हैमवती श्वेतवचास्वर्णक्षीर्यभयासु च ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 म (wrong syllable); pāda 3, syllable 2 म (wrong syllable)
समाघात as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश विहनननिरसनं च हिंसायां निरासे ष्ठीवनेऽपि च । विहननं समाघाते पिञ्जने तूलधूनने ॥ Dharaṇikośa 19.2.72