शुष्म
śuṣmaक्ली · neut.In 15 kośas: 22 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
प्राणः स्थाम तरः पराक्रमबलद्युम्नानि शौर्यौजसीशुष्मं शुष्म च शक्तिरूर्जसहसी युद्धं तु संख्यं कलिः ।संग्रामाहवसंप्रहारसमरा जन्यं युदायोधनंसंस्फोटः कलहो मृधं प्रहरणं संयद्रणो विग्रहः ॥ ७९६ ॥द्वन्द्वं समाघातसमाह्वयाभिसंपातसम्मर्दसमित्प्रघाताः ।आस्कन्दनाजिप्रधनान्यनीकमभ्यागमश्च प्रविदारणं च ॥ ७९७ ॥समुदायः समुदयो राटिः समितिसंगरौ ।अभ्यामर्दः संपरायः समीकं सांपरायिकम् ॥ ७९८ ॥आक्रन्दः संयुगश्चाथ नियुद्धं तद्भुजोद्भवम् ।
शार्दूलविक्रीडितम्
प्राणपुंस्थामन्क्लीतरस्क्लीपराक्रमपुंबलक्लीद्युम्नक्लीशौर्यक्लीओजस्क्लीशुष्मक्लीशुष्मन्क्लीशक्तिस्त्रीऊर्जस्क्लीसहस्क्लीयुद्धक्लीसंख्यक्लीकलिपुंसंग्रामपुंआहवपुंसंप्रहारपुंसमरपुंजन्यक्लीयुध्स्त्रीआयोधनक्लीसंस्फोटपुंकलहपुंमृधक्लीप्रहरणक्लीसंयत्स्त्रीरणपुंविग्रहपुंद्वन्द्वक्लीसमाघातपुंसमाह्वयपुंअभिसंपातपुंसंमर्दपुंसमित्स्त्रीप्रघातपुंआस्कन्दनक्लीआजिस्त्रीप्रधनक्लीअनीकक्लीअभ्यागमपुंप्रविदारणक्लीसमुदायपुंसमुदयपुंराटिस्त्रीसमितिस्त्रीसंगरपुंअभ्यामर्दपुंसंपरायपुंसमीकक्लीसांपरायिकक्लीआक्रन्दपुंसंयुगक्लीनियुद्धक्ली
genderक्लीneut.
आशयाशशुष्मबर्हिर्बहिरुत्थदमूनसः ॥ ९९ ॥अग्नौ क्षणप्रभा विद्युद्गन्धवाहसदागती ।वायौ चरणपोऽपि द्रुस्त्वक्त्वचा स्तबके पुनः ॥ १०० ॥गुलुञ्छुलुम्बी माकन्दरसालावपि चूतवत् ।
metre not recognised
genderपुंmasc.
द्रविणं तरः सहोबलशौर्याणि स्थाम शुष्मं च ।शक्तिः पराक्रमः प्राणो विक्रमस्त्वतिशक्तिता ॥ १०२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
प्राणः स्थाम बलं द्युम्नमोजः शुष्म तरः सहः ।प्रतापः पौरुषं तेजो विक्रमः स्यात्पराक्रमः ॥ ७२३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हूहूशब्दो द्विदीर्घः स्याद्द्विह्रस्वेऽपि हुहुः स्मृतः ।शुष्माशुष्मश्च तुल्यौ द्वौ दमूना दमुनास्तथा ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शुष्मं शुष्मं च संस्फोटः संस्फेटश्च समावुभौ ।आयुः सान्तमुदन्तोऽपि आयुरुक्तो मनीषिभिः ॥ २१८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पानं यत्तद्वीरपाणमोजः पुंसि सहोऽस्त्रियाम् ।सान्तमोजः सहः क्लीबे क्लीबे सुष्मं च शुष्म च ॥ ३४५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
धनंजयोऽग्निर्ज्वलनो वीतिहोत्रोऽञ्चतिः शिवः ।जुहुराणः शुष्म घासिर्हव्यवाड्दमुना वसुः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बर्हिः शुष्म उदर्चिः स्याद्बहुलो हव्यवाहनः ।अग्निहोत्रोऽग्निशुष्मा च बभ्रुः शुक्रश्च पावकः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सूक्ष्मस्य किलिमस्यापि तथैव तलिमेर्मयोः ।तिग्माध्यात्मशुष्मधाम्नां शयनीयत्रिसन्ध्ययोः ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 त्म (wrong syllable)
genderक्लीneut.
न स्त्री बलसहे स्थाम-स्थामनी शुष्म-शुष्मणी ।ओजः शौर्यं च शक्तिः स्त्री विक्रमस्त्वतिशक्तिता ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रसभं तलभं च[229a]भं च शुष्मंकिलिमं कृत्रिमतिग्मधाममीर्मम् ।तलिमं च तोक्म-युग्मेस्तोमं सूक्ष्मं विलोमवत्प्रदिष्टम् ॥ ४ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
ज्वलनो जागृविर्बर्हिः कृष्णवर्त्मानलौ शुचिः ।शुष्मदस्मौ तथा वीतिहोत्रानिलसखौ वसुः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बलं द्युम्नं तरः स्थाम शौर्यं शुष्मं पराक्रमः ।ओजः प्राणः सहः शक्तिरूर्जः शुष्म च कथ्यते ॥ ३९३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रसभं तलभं शुष्मं धामाध्यात्मेर्मपुष्करम् ।किलिभं तोक्मशूक्ष्मे च तिग्मयुग्माजिराणि च ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सामर्थ्ये द्रविणं शौर्यं तरः सह इति द्वयम् ।स्थे(स्था?)म शुष्म बलं प्राणः शक्तिश्चापि पराक्रमः ॥ ३८२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शुष्म शुष्मं सहः शौर्यं बलं प्राणः पराक्रमः ।ऊर्ज्जा ऊग्द्रविणं द्युम्नं स्थाम शक्तिस्तथा तरः ॥ १३२२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
मागधो मगधो मङ्खे वैश्यात् क्षत्र्यां भवेऽपि च ।छन्दोजातावुष्णिहोष्णिग् बले शुष्मं तु शुष्मणा ॥ २८८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दमुना दमूना सन्ता वञ्चतिश्चाङ्कतिस्तथा ।शुष्मा बहिर्बर्हिः शुष्मा नान्तः शुष्मोऽस्त्यदन्तकः ॥ ११२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 मू (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अग्निर्हव्यवहः कृशानुरनलो वैश्वानरः पावकःशोचिष्केश उषर्बुधो हुतवहः स्वाहासहायः शुचिः ।सप्तार्चिर्दहनः समीरणसखो वह्निस्त्रिधामा शिखीशुक्रः शुष्मकृपीडयोनिहुतभुग्बर्हिर्बृहद्भानवः ॥ ९६ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
याहंकृतिः परस्परमहमहमिकेति सैव स्यात् ।ऊर्जः शुष्म सहो बलमोजो द्रविणं तरस्तेजः ॥ १३८१ ॥
उपगीतिःmetre not read in every line
genderक्लीneut.
शौर्यं वीर्यमथ स्थाम बलं शुष्म तरः सहः ।नाशस्त्वपक्रमोऽपायो विप्रयाणं पलायनम् ॥ २१० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भद्रे लब्धकरक्षणे निगदितं स्याच्चौरकेऽथ स्त्रियांगौर्यां स्याद्गणहासके च, नगरे तूमं तथा घट्टके ।सूर्ये यष्टरि पुंसि, शुष्ममुदितं तेजस्यशीतद्युतौना स्यूमस्तु मयूखसूत्रगुणयोर्दक्षे क्षमः क्षन्तरि ॥ ५९ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
शुष्म as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप वर्ष्मन्सुश्रुतिस्तु महत्याह सज्जनस्तु पठत्यदः । शुष्मसंज्ञबलेऽन्यस्तु वदत्युच्छ्रायवाचिनम् ॥ १२०९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1209