कलह
kalahaपुं · masc.In 17 kośas: 18 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 15 as a meaning of another word.
प्राणः स्थाम तरः पराक्रमबलद्युम्नानि शौर्यौजसीशुष्मं शुष्म च शक्तिरूर्जसहसी युद्धं तु संख्यं कलिः ।संग्रामाहवसंप्रहारसमरा जन्यं युदायोधनंसंस्फोटः कलहो मृधं प्रहरणं संयद्रणो विग्रहः ॥ ७९६ ॥द्वन्द्वं समाघातसमाह्वयाभिसंपातसम्मर्दसमित्प्रघाताः ।आस्कन्दनाजिप्रधनान्यनीकमभ्यागमश्च प्रविदारणं च ॥ ७९७ ॥समुदायः समुदयो राटिः समितिसंगरौ ।अभ्यामर्दः संपरायः समीकं सांपरायिकम् ॥ ७९८ ॥आक्रन्दः संयुगश्चाथ नियुद्धं तद्भुजोद्भवम् ।
शार्दूलविक्रीडितम्
प्राणपुंस्थामन्क्लीतरस्क्लीपराक्रमपुंबलक्लीद्युम्नक्लीशौर्यक्लीओजस्क्लीशुष्मक्लीशुष्मन्क्लीशक्तिस्त्रीऊर्जस्क्लीसहस्क्लीयुद्धक्लीसंख्यक्लीकलिपुंसंग्रामपुंआहवपुंसंप्रहारपुंसमरपुंजन्यक्लीयुध्स्त्रीआयोधनक्लीसंस्फोटपुंकलहपुंमृधक्लीप्रहरणक्लीसंयत्स्त्रीरणपुंविग्रहपुंद्वन्द्वक्लीसमाघातपुंसमाह्वयपुंअभिसंपातपुंसंमर्दपुंसमित्स्त्रीप्रघातपुंआस्कन्दनक्लीआजिस्त्रीप्रधनक्लीअनीकक्लीअभ्यागमपुंप्रविदारणक्लीसमुदायपुंसमुदयपुंराटिस्त्रीसमितिस्त्रीसंगरपुंअभ्यामर्दपुंसंपरायपुंसमीकक्लीसांपरायिकक्लीआक्रन्दपुंसंयुगक्लीनियुद्धक्ली
genderपुंmasc.
वीरपानं तु यत्पानं वृत्ते भाविनि वारणे ।युद्धमायोधनं जन्यं प्रधनं प्रविदारणम् ॥ १०३ ॥मृधमास्कन्दनं संख्यं समीकं सांपरायिकम् ।अस्त्रियां समरानीकरणाः कलहविग्रहौ ॥ १०४ ॥सम्प्रहाराभिसम्पात कलिसंस्फोट संयुगाः ।अभ्यामर्द समाघात संग्रामाभ्यागमाहवाः ॥ १०५ ॥समुदायः स्त्रियः संयत्समित्याजिसमिद्युधः ।
अनुष्टुप्
वीरपानक्लीयुद्धक्लीआयोधनक्लीजन्यक्लीप्रधनक्लीप्रविदारणक्लीमृधक्लीआस्कन्दनक्लीसंख्यक्लीसमीकक्लीसांपरायिकक्लीसमरपुंक्लीअनीकपुंक्लीरणपुंक्लीकलहपुंविग्रहपुंसम्प्रहारपुंअभिसम्पातपुंकलिपुंसंस्फोटपुंसंयुगपुंअभ्यामर्दपुंसमाघातपुंसंग्रामपुंअभ्यागमपुंआहवपुंसमुदायपुंसंयत्स्त्रीसमितिस्त्रीआजिस्त्रीसमिद्स्त्रीयुध्स्त्री
genderपुंmasc.
सङ्ग्रामः समितिः समिच्च समरं संख्यं समीकं रणं,युद्धं युत्प्रधनं मृधं समुदयः संयत्कलिः संयुगम् ।द्वन्द्वायोधनसम्प्रहारकलहाक्रन्दाहवाभ्यागमाः,संस्फोटप्रविदारणप्रहरणानीकाजयः सङ्गरः ॥ ४५३ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
मृधमास्कन्दनं संख्यं समीकं साम्परायिकम् ।जन्यं पुमान् सम्प्रहारो नदनुः कलहो रणः ॥ ३४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संपरावः समुदयः संस्फोटः कलहोऽस्त्रियाम् ।स्त्रियामाजी च समितिः स्यात् क्लीबे सांपरायिकम् ॥ ३५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
उडीशकुशकोटीशकुल्माषाणां वृषस्य (च) ।यज्ञनिर्यूहकलहनिःकुहाहसनस्ततः ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संग्रामः समुदाय-संगर-समाघाताभिसंपात-सं-स्फोटारालि-समाह्वया अभिमरोमाराङ्कपुग्विग्रहः ।संस्फेटः कलहः कलिः समुदयः प्राह-प्रघाताहवा-क्रन्दाभ्यागम-संप्रहार-समिधाभ्यामर्द्द-सम्मर्द्दकाः ॥ ५२ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
ऋषिः करीषज्वलने तु कर्षू-र्वृषश्च कुल्माष-तुषौ तरीषः ।निर्यूह-हाहा-कलहाश्च हूहूःस्यान्नग्नहूर्निष्कुह इत्यहान्ताः ॥ २६ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
कदनं समरं युद्धं संयुगं कलहं रणम् ।संग्रामं सम्परायाजी संयदाहुर्महाहवम् ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मर्म कोषं च कलहं परिवादं छलं नयेत् ।शोणितं लोहितं रक्तं रुधिरं क्षतजासृजम् ॥ १८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आहवः संप्रहारोऽपि संस्फोटकलहौ समौ ।अनीकं प्रधानाजी वाक्रन्दः संयुगमित्यपि ॥ ३९५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 धा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कुल्माषमाधवौ पक्षराशिदुन्दुभिरालयः ।निष्कुहः कलहो ज्ञातिपाणिवृष्ण्यविकुक्ष्यः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आमर्दः कलहः क्षेपः प्रधनं प्रविदारणम् ।समीकं समरः सङ्गः साम्परायिकमित्यपि ॥ ३८५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
संयत्समितिराजिर्युध् द्वंद्वमास्कन्दनं मृधम् ।राटिः समीकं संस्फोटो विग्रहः कलहः कलिः ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आजिरास्कन्दनं द्वन्द्वं प्रधनं प्रविदारणम् ।आहवः सम्प्रहारो युत् प्रहरणं कलहः कलिः ॥ १३२६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 1 प्रह (syllable split)
genderपुंmasc.
अभ्यामर्दः सम्प्रहारो विग्रहः कलहः कलिः ।अभ्यागमोऽभिसम्पातसंग्रामाहवसंयुगाः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुंस्यभिमर्दः कलहः संग्रामो विग्रहः समाघातः ।अभिसंपातः संगर आहव आक्रन्द आस्कन्दः ॥ १३७७ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
महानन्दी शुको दण्डी सुग्रीवः कलहो भवः ।दण्डी भाषान्तकोऽजेशो (गर्गो) हंसः पक्षैश्चरो हली ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विद्रावणे स्यात्स्खदते कलहे तुटतीति च ।भङ्गे भनक्ति रुजति भञ्जिस्त्वाङ उपस्थितौ ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
meaningsतुटति
सूपे च पाकपात्रे या कटाहो महिषीशिशौ ।खड्गकोषे व कलहो दात्यूहश्चातकेऽपि च ॥ ४५८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsखड्गकोष
कलह as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् द्वन्द्वशिवा गौरीफेरवयोर्द्वन्द्वं कलहयुग्मयोः । Amarakośa 3.3.406
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) कलिपर्याप्तेऽपि कृतं स्यादाहवनीयादिषु त्रिषु त्रेता । सन्देहेऽपि द्वापरमाहुः कलहेऽपि कलिशब्दम् ॥ ७८९ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.789
- धरणिकोश कलिकलिरन्त्ययुगे युद्धे कलिः कलहशूरयोः । शलं स्याच्छल्लकीलोम्नि [90] ब्रह्मभृङ्गगणाः शलाः ॥ Dharaṇikośa 27.2.4
- धरणिकोश कन्दलकन्दली कदली चेति मृगवृक्षविशेष[96]योः । कन्दलः कलहे युद्धे कपाले च कलध्वनौ ॥ Dharaṇikośa 27.3.27
- कोषकल्पतरु बप्रचेतसि स्यात्कलहस्तथा बो Koṣakalpataru 6.24.1
- कोषकल्पतरु कलिपत्राञ्जनेऽलिस्तु युगे द्विरेफे मद्ये स्त्रियां पुंसि तु वृश्चिके स्यात् । आलिस्तु पङ्क्तावपि सेतुसख्योः कलिः पुमान्स्यात्कलहे च युद्धे ॥ ८७ ॥ Koṣakalpataru 6.28.87
- कोषकल्पतरु द्वंद्वपक्वं विनाशोन्मुखपाकभाजो- र्द्वंद्वं रहस्ये मिथुने च युग्मे । भवेद्द्वयांतं कलहे समास- भेदे तु पुंसीति वदन्ति सन्तः ॥ ६ ॥ Koṣakalpataru 6.29.6
- नानार्थार्णवसंक्षेप कारुजकारुजस्तु पुमाञ्ज्ञेयोः वल्मीके कलहे तथा । चित्रे चित्रकराणां च त्रि पुनः कारुसम्भवे ॥ ४५६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.456
- परमानन्दीयनाममाला कन्दलकन्दलं तु नवाङ्कूरे कपाले कलहे ध्वनौ । कलङ्कस्त्वपवादेऽङ्के कमलं जलताम्रयोः ॥ ११७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.117
- शब्दरत्नावली कलिकलं शुक्रेऽन्यलिङ्गं स्यादजीर्णे मधुरध्वनौ । कलिः कलहशूराजिकलिकायुगभित्सु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.5
- शब्दरत्नावली द्वंद्वद्वंद्वं रहस्ये कलहे तथा मिथुनयुग्मयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.9
- शब्दरत्नाकर कलिओघः परंपरासंख्यप्रवाहेषु कदम्बके । कामः काम्यस्मरेच्छासु कलहेऽन्त्ययुगे कलिः ॥ १८७९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1879
- शब्दरत्नाकर द्वन्द्वद्वन्द्वं वसन्तग्रीष्मादिमिथुने कलहे युगे । दृष्टिर्दर्शनधीदृक्षु दाम प्रग्रहमाल्ययोः ॥ १९४१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1941
- वैजयन्ती कलिविकल्पेऽपि च कक्षस्तु गुल्मे स्पर्धापदे तृणे । काम्यस्पृहास्मराः कामाः कलहेऽन्त्ययुगे कलिः ॥ १७ ॥ Vaijayantī 6.1.17
- वैजयन्ती द्वन्द्वद्वंद्वं युग्मं हिमोष्णादि मिथुनं कलहो रहः । धाम जन्मप्रभावान्नभाः सु खे भोजने गृहे ॥ १६ ॥ Vaijayantī 6.3.16