शौर्य
śauryaक्ली · neut.In 14 kośas: 14 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 9 as a meaning of another word.
पौरुषं विक्रमः शौर्यं शौटीर्यं च पराक्रमः ॥ ७३९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्राणः स्थाम तरः पराक्रमबलद्युम्नानि शौर्यौजसीशुष्मं शुष्म च शक्तिरूर्जसहसी युद्धं तु संख्यं कलिः ।संग्रामाहवसंप्रहारसमरा जन्यं युदायोधनंसंस्फोटः कलहो मृधं प्रहरणं संयद्रणो विग्रहः ॥ ७९६ ॥द्वन्द्वं समाघातसमाह्वयाभिसंपातसम्मर्दसमित्प्रघाताः ।आस्कन्दनाजिप्रधनान्यनीकमभ्यागमश्च प्रविदारणं च ॥ ७९७ ॥समुदायः समुदयो राटिः समितिसंगरौ ।अभ्यामर्दः संपरायः समीकं सांपरायिकम् ॥ ७९८ ॥आक्रन्दः संयुगश्चाथ नियुद्धं तद्भुजोद्भवम् ।
शार्दूलविक्रीडितम्
प्राणपुंस्थामन्क्लीतरस्क्लीपराक्रमपुंबलक्लीद्युम्नक्लीशौर्यक्लीओजस्क्लीशुष्मक्लीशुष्मन्क्लीशक्तिस्त्रीऊर्जस्क्लीसहस्क्लीयुद्धक्लीसंख्यक्लीकलिपुंसंग्रामपुंआहवपुंसंप्रहारपुंसमरपुंजन्यक्लीयुध्स्त्रीआयोधनक्लीसंस्फोटपुंकलहपुंमृधक्लीप्रहरणक्लीसंयत्स्त्रीरणपुंविग्रहपुंद्वन्द्वक्लीसमाघातपुंसमाह्वयपुंअभिसंपातपुंसंमर्दपुंसमित्स्त्रीप्रघातपुंआस्कन्दनक्लीआजिस्त्रीप्रधनक्लीअनीकक्लीअभ्यागमपुंप्रविदारणक्लीसमुदायपुंसमुदयपुंराटिस्त्रीसमितिस्त्रीसंगरपुंअभ्यामर्दपुंसंपरायपुंसमीकक्लीसांपरायिकक्लीआक्रन्दपुंसंयुगक्लीनियुद्धक्ली
genderक्लीneut.
द्रविणं तरः सहोबलशौर्याणि स्थाम शुष्मं च ।शक्तिः पराक्रमः प्राणो विक्रमस्त्वतिशक्तिता ॥ १०२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
दण्डपारुष्यमित्येतद्धेयं व्यसनसप्तकम् ।पौरुषं विक्रमः[110b]शौर्यं शौण्डीर्यं च पराक्रमः ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
न स्त्री बलसहे स्थाम-स्थामनी शुष्म-शुष्मणी ।ओजः शौर्यं च शक्तिः स्त्री विक्रमस्त्वतिशक्तिता ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्षामं शान्तं कृशं क्षीणं हीनं जीर्णं च वैरिणाम् ।शीर्णावसानं दूनं च धैर्यं शौर्यं च पौरुषे ॥ १७१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वचःपारुष्यपाने च पारुष्यं चार्थदण्डयोः ।पराक्रमोऽपि शौण्डीर्यं शौर्यविक्रमपौरुषम् ॥ ३५९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
बलं द्युम्नं तरः स्थाम शौर्यं शुष्मं पराक्रमः ।ओजः प्राणः सहः शक्तिरूर्जः शुष्म च कथ्यते ॥ ३९३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सामर्थ्ये द्रविणं शौर्यं तरः सह इति द्वयम् ।स्थे(स्था?)म शुष्म बलं प्राणः शक्तिश्चापि पराक्रमः ॥ ३८२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पराक्रमः पौरुषं च बलं शौर्यं च विक्रमम् ।ओजः प्राणस्तरः स्थाम शक्तिर्वीर्यं तथोर्जवत् ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शौण्डीर्यं पौरुषं शौर्यं विक्रमश्च पराक्रमः ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शुष्म शुष्मं सहः शौर्यं बलं प्राणः पराक्रमः ।ऊर्ज्जा ऊग्द्रविणं द्युम्नं स्थाम शक्तिस्तथा तरः ॥ १३२२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शक्तिर्बलं तरः शौर्यं सहः स्थाम च शुष्म च ।शुष्मं पराक्रमप्राणौ सहं सामर्थ्यमात्रके ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शौर्यं वीर्यमथ स्थाम बलं शुष्म तरः सहः ।नाशस्त्वपक्रमोऽपायो विप्रयाणं पलायनम् ॥ २१० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वैश्ये तथा स्वामिनि चार्य उक्तोहेतौ फले कार्यमुशन्ति सन्तः ।सूर्यो रवावौषधिसूर्यपत्न्योः ।सूर्या [तु] शौर्यं किल शक्तिवाची ॥ १५ ॥
इन्द्रवज्रा
meaningsशक्ति
तथार[36a]भट्यां मदने तु वर्यःपतिंवरायां तु भवेत्स्त्रियां सः ।त्रय्यां वरेण्ये कमठे तु दम्भेगुह्योऽप्युपस्थे रहसि द्वयोनः ॥ १६ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every linenearly इन्द्रवज्रा: pāda 1, syllable 1 त (wrong syllable); pāda 2, syllable 1 प (wrong syllable)
meaningsआरभटी
doubtful
शूरस्य भावक्रिययोरथ सस्यमिति ध्वनिः ।वृक्षादीनां फले धान्ये धान्यस्तम्बे गुणे त्वमुम् ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
शौर्य as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् गुणमौर्व्यां द्रव्याश्रिते सत्वशौर्यसन्ध्यादिके गुणः । Amarakośa 3.3.92
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) गुणसत्त्वादौ रूपादौ शौर्यादौ तन्तुषु प्रयोगज्ञाः । गुणशब्दं सिञ्जिन्यां प्रयोजयन्त्यप्रधानेऽपि ॥ ८६५ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.865
- नानार्थार्णवसंक्षेप धृतिधृतिर्धारणसन्तोषधैर्यशौर्येषु सौख्यके । द्वासप्तत्यक्षरच्छन्दोविशेषे पिङ्गलोऽन्वशात् ॥ ५४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.54
- नानार्थार्णवसंक्षेप गुणसत्त्वादौ भाग आवृत्तौ सन्ध्यादौ द्रव्यमाश्रिते । महाभूतेषु शौर्यादौ दोषस्य प्रतियोगिनि ॥ ४८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.48
- नानार्थार्णवसंक्षेप पौरुषशौर्ये रेतसि च त्रिस्तु पुंसः सम्बन्धिवस्तुषु । ऊर्ध्वविस्तृतदोःपाणिनृमानेऽथ नृलिङ्गकः ॥ १२१७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1217
- शब्दरत्नावली गुणगणश्च प्रमथे वृन्दे संख्यायां सैनिकेऽपि च । गुणः सूत्रे चाप्रधाने मौर्व्वी त्यागवटीषु च ॥ कषादिशौर्यगन्धादिसत्त्वाद्यावृत्तिरज्जुषु । शुक्लादावपि पुंसि स्याद् गेष्णुर्ना गायने नटे ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.8
- शब्दरत्नावली प्रतापकुतपोऽस्त्री कुशे वाद्ये दौहित्रे छागकम्बले । दिवसस्याष्टमांशे च भवेद्दिनकरे पुमान् ॥ कुणपः पूतिगन्धौ स्याच्छवे स्त्री शारिकादिषे । जिह्वापः कुक्कुरे व्याघ्रे मार्जारे भल्लुकेऽपि च ॥ प्रतापः पुंसि तापे स्याच् शौर्ये तीक्ष्णांशुतेजसि । रक्तपा स्त्री जलोकायां डाकिन्यां राक्षसे पुमान् ॥ विटपोऽस्त्री वृक्षशाखाविस्तारे पल्लवेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.21.18
- शब्दरत्नाकर गुणगुणो मौर्व्यामप्रधाने नाम्नि सत्त्वादिशौर्ययोः । शब्दार्थवृत्तिमाल्येषु तन्तुरश्मीन्द्रियेषु च ॥ १९०७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1907
- वैजयन्ती पराक्रमअग्न्युत्पातौ धूमकेतू धन्वन्तरिरिनाब्जयोः । पर्परीकौ वह्निभक्ष्यौ शौर्योद्योगौ पराक्रमौ ॥ २५ ॥ Vaijayantī 8.1.25