कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

अपसव्य

apasavyaवि · adj.

In 15 kośas: 22 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.1465 · p. 55
प्रतिकूलं तु विलोममपसव्यमपष्ठुरम् ।वामं प्रसव्यं प्रतीपं प्रतिलोममपष्टु च ॥ १४६५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 वि (wrong syllable)
genderविadj.
अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.118 · p. 55
वामं शरीरेऽङ्गं सव्यमपसव्यं तु दक्षिणम् ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह विशेष्यनिघ्नवर्गः Amarakośa 3.1.143
प्रसव्यं प्रतिकूलं स्यादपसव्यमपष्ठु च ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह विशेष्यनिघ्नवर्गः Amarakośa 3.1.84
वामं शरीरं सव्यं स्यादपसव्यं तु दक्षिणम् ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध सामान्यकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 4.756 · p. 87
वामं सव्यं विदुः प्राज्ञा अपसव्यं च दक्षिणम् ।प्रतिकूलानुकूलार्थे अपष्ठु त्वनपष्ठु च ॥ ७५६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
गीर्वाणभाषाभूषण Gīrvāṇabhāṣābhūṣaṇa · त्रिविक्रम स्वर्गाधिकारो दिक्पालाधिकारश्च प्रथमस्तरङ्गः Gīrvāṇabhāṣābhūṣaṇa 1.52 · p. 12
महिमा तु विवाहाग्निर्वैश्वदेवाग्निरद्भुतः ।पाकयज्ञस्तु सुलभः अपसव्यस्तु सूतके ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव ऋषिगोत्रब्रह्मप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.5.20 · p. 70
हृत्पृष्ठवंशगे यज्ञोपवीती स्यादतः पुमान् ।सव्यश्चाप्यपसव्यस्तु प्राचीनावीत इत्यपि ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.144 · p. 230
निरर्गलमबाधं स्यात्प्रसव्यं प्रतिकूलकम् ।अपसव्यमपष्ठु स्यादपष्ठुलमपि क्वचित् ॥ १४४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.145 · p. 230
अपसव्यं शरीरस्य दक्षिणं चाथ संकटम् ।संबाधः पुंसि कलिलं गहनं चापि संकुले ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.20 · p. 24
प्रसव्यं प्रतिकूलं स्यात्प्रतिलोममपष्ठुरम् ।विलोममपसव्यं च प्रतीपं वाममित्य[174a]पि ॥ २० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.21 · p. 24
अपष्ठ्वव्ययमत्राथ सव्यं स्याद्वाममङ्गकम् ।दक्षिणं त्वपसव्यं स्यात्संबाधः पुंसि संकटम् ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.349 · p. 95
अपसव्यप्रतीपेऽपि प्रसव्यं तद्विशेषतः ।वपुरङ्गं तथा सव्यमपसव्यं च दक्षिणे ॥ ३४९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.703 · p. 118
सव्यं वामशरीरे स्यादपसव्यं तु दक्षिणे ।सव्ये तु पष्ठु संप्रोक्तमपसव्ये त्वपष्ठु च ॥ ७०३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.2663 · p. 430
प्रतिकूलं प्रतिलोममपसव्यमपष्ठुरम् ॥ २६६३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.230 · p. 430
वामं सव्यं शरीरेऽङ्गमपसव्यं तु दक्षिणम् ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश विशेषणवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 5.43 · p. 166
निरर्गलमबाधं स्यात् द्वयं बाधाविवर्जिते ।प्रतिकूले प्रसव्यं स्यादपसव्यमपष्ठु च ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश विशेषणवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 5.44 · p. 166
पराचीनं प्रतीपञ्च विपरीतञ्च कुत्रचित् ।देहस्य वामे सव्यं स्यादपसव्यन्तु दक्षिणे ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वाचनाचार्यश्रीसाधुसुन्दरगणि षष्ठः काण्डः Śabdaratnākara 6.63 · p. 254
प्रसव्यमपसव्यं चोच्छृङ्खले तु निरर्गलम् ।अनर्गले भिन्ने त्वन्यदन्यतरदपीतरत् ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 न्य (wrong syllable)
genderविadj.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण दिक्पालाध्यायः Śabdaratnākara 1.3.107 · p. 15
आधानाग्निरहस्तान आयुः स्यात्पाशुबन्धिकः ।सव्यापसव्यावनलौ मृतके सूतके क्रमात् ॥ १०७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण विशेष्यनिघ्नाध्यायः Śabdaratnākara 3.6.1682 · p. 202
अनुलोमोऽनुकूलः स्यादनूचीनस्तदर्थकः ।प्रसव्यं प्रतिकूलार्थमपसव्यमपष्ठु च ॥ १६८२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण विशेष्यनिघ्नाध्यायः Śabdaratnākara 3.6.1683 · p. 202
सव्यं वामं शरीरं स्यादपसव्यं तु दक्षिणम् ।प्रतिलोमं प्रतीकूलं प्रतीपं च विलोमवत् ॥ १६८३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश लोकपालाध्यायः Vaijayantī 1.2.28 · p. 11
सव्यस्तु मृतके वह्निरपसव्यस्तु सूतके ।धूमस्तरिर्मेघवाही धूपोऽसौ गंधवासितः ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास यार्धश्लोकः Dharaṇikośa 25.2.38 · p. 157
नेपथ्यं स्यादलंकारे रङ्गवाट्येऽपि च स्मृतम् ।अपसव्यं प्रतिकूलमपसव्यं च दक्षिणम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ति (wrong syllable)
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ यान्ताः Koṣakalpataru 6.26.89 · p. 300
स्याद्दक्षिणे च प्रतिकूलकेऽ प-सव्यं विशेष्येऽप्यथ तण्डुलीयः ।शाकान्तरे ताप्यकृमिघ्नयोश्चा-थो केतकीये च फले च मल्ल्याम् ॥ ८९ ॥
इन्द्रवज्रा
doubtful
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् चतुरक्षरकाण्डः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.37 · p. 28
अपदानं नपि त्रिस्तु बहुव्रीहावथो पुमान् ।अपसव्यः सूतकादौ प्रतिकूले तु स त्रिषु ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् चतुरक्षरकाण्डः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.38 · p. 29
दक्षिणे च तनोर्ना तु चारभेदेऽपसर्पवाक् ।अपसृप्तौ बहुव्रीहौ त्वेष त्रिः क्ली त्वपासनम् ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश यान्ताः Śabdaratnāvalī 7.26.54 · p. 263
दक्षिणे प्रतिकूले स्यादपसव्यं नपुंसकम् ।श्मशानमृतिभूशय्यास्वन्तशय्या भवेत्स्त्रियाम् ॥
अनुष्टुप्

अपसव्य as a meaning in nānārtha verses

  • कोषकल्पतरु अपष्ठुभेले लघिष्ठोऽप्युदितस्त्वपष्ठुः कालेऽपसव्ये तु विशेष्यलिङ्गः । कक्षान्तरे भूमिपतेः प्रकोष्ठः स्यात्कूर्पराधो वितते करे च ॥ ६२ ॥ Koṣakalpataru 6.11.62