आयुस्
āyusक्ली · neut.In 16 kośas: 20 synonym verses, 3 as a nānārtha head word.
आयुर्जीवितकालोऽन्तःकरणं मानसं मनः ।हृच्चेतो हृदयं चित्तं स्वान्तं गूढपथोच्चले ॥ १३६९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
आयुर्जीवितकालो ना जीवतुर्जीवनौषधम् ।
genderक्लीneut.
शुष्मं शुष्मं च संस्फोटः संस्फेटश्च समावुभौ ।आयुः सान्तमुदन्तोऽपि आयुरुक्तो मनीषिभिः ॥ २१८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उदुसन्तावायुरायुः पुत्रेस्याथ पुरुः पुरू ।शतधन्वा शतधनुः क्षत्रभेदेप्यथो नलः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जीवोऽसुधारणं चाथ क्लीबे द्वे आयुरायुषी ।पुंसि जीवितकालः स्याज्जीवातुर्जीवनौषधम् ॥ ३८७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सर्पिरायुस्तैजसं स्यात् म्रक्षणं स्नेहनं पुनः ।अमृताह्वं जीवनीयं पवित्रं नवनीतजम् ॥ २२५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कीलालमायुरशनमन्नाद्यं भोज्यमित्यपि ।वाजः परिस्रुतमपि दीदिविश्चास्त्रियां पुनः ॥ २४० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आयुः पुमानुकारान्तः सकारान्तं नपुंसकम् ।पुंसि जीवितकालश्च पूर्णं तत्पुरुषायुषम् ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रुशब्दान्तास्तुशब्दान्तास्तु कशेरुदारुजतुवस्तुमस्तुभिस्त्यक्ता रहिताः । सग्रन्थिप्रस्था पुंसि भवेयुरित्यर्थः । यथाऽयं त्सरुः खड्गमुष्टिः । भरुर्भर्त्ता । मरुर्निर्जलो देशः । चरुर्मन्त्रतप्तपाकः । शत्रुः रिपुः । तरुर्वृक्षः । मरुर्मृगः । मेरुः पर्वत इत्यादिः । अयं केतुरुत्पातः । सेतुः बन्धः । हेतुः कारणम् । तन्तुः षट्प्रकृतिः । धातुः श्लेष्मादिः । कशेरुप्रभृतयो नपुंसके भवन्ति । इदं कशेरु भूसम्भवम् । इदं दारु काष्ठम् । जतु लाक्षा । वस्तु वाक्यप्रबन्धहेतुः । मस्तु दधिसम्भवम् । ग्रन्थिप्रस्थौ च पुंसि भवतः । अयं ग्रन्थिः गाण्ठिरिति प्रसिद्धः । प्रस्थः परिमाणम् । इसन्तानामुसन्तानां च घ्यञन्तानां च नपुंसकता स्यात् । इदं सर्पिः घृतम् । हविर्देवान्नम् । बर्हिः पवित्रमित्यादि । इदं वपुः शरीरम् । आयुः जीवितपरिमाणम् । धनुः शस्त्रमित्यादिः । ष्य[घ्य]ञ्ग्रहणेन "वर्णदृढादिभ्यः ष्य[घ्य]ञि"ति गृह्यते । न ब्राह्मणादिभ्यः । सौकुमार्य्यं शौक्ल्यं[क्यं] कार्ष्ण्यं[र्त्स्न्यं] दाक्ष्यमित्यादि ।पुंसि स्त्रियां च पाटलिगोमुष्ट्यशनिबाहुसिन्धुमणयः ।आशीर्धूःपूक्षुत्तृ[तृ]ड्गिरः स्त्रियां मुद्रुषौ च ॥ ४६ ॥
metre not recognised
त्सरुपुंभरुपुंमरुपुंचरुपुंशत्रुपुंतरुपुंमेरुपुंकेतुपुंसेतुपुंहेतुपुंतन्तुपुंधातुपुंकशेरुक्लीदारुक्लीजतुक्लीवस्तुक्लीमस्तुक्लीग्रन्थिपुंप्रस्थपुंसर्पिस्क्लीहविस्क्लीबर्हिस्क्लीवपुस्क्लीआयुस्क्लीधनुस्क्लीसौकुमार्यक्लीशौक्ल्यक्लीकार्ष्ण्यक्लीदाक्ष्यक्लीपाटलिपुंस्त्रीगोपुंस्त्रीमुष्टिपुंस्त्रीअशनिपुंस्त्रीबाहुपुंस्त्रीसिन्धुपुंस्त्रीमणिपुंस्त्रीआशिस्स्त्रीधुर्स्त्रीपुर्स्त्रीक्षुध्स्त्रीतृष्स्त्रीगिर्स्त्रीमुद्स्त्रीरुष्स्त्री
genderक्लीneut.
आहरानावथो बाह्यः श्वासो निःश्वास एतनः ।आयुर्जीवितकालः स्यान्मानसं हृदयं मनः ॥ २५८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आयुर्जीवितकाले स्यादाजीवः प्राणधारणे ।जीवसौख्ये तु जैवातुर्जीवातुर्जीवनौषधे ॥ ४०५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मृतः परासुर्निर्ज्जिवः प्रमीतस्त्यक्तजीवनः ।आसुः प्राणो वसुर्जीव आयुर्जीवितजीवने ॥ २४० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 र्नि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
आयुर्जीवितकालस्तु पुंल्लिङ्ग आयुरिष्यते ॥ २४८८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
आयुरायुः क्लीबलिङ्गं जीवकाले निगद्यते ।पुंसिक्लीबे च जीवातुः पुंस्येके जीवनौषधे ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आयुः सान्तं च षण् आयुरुदन्तः पुंसि चोच्यते ।हृद्धृदयं चित्तं चेतो मनो मानसमित्यपि ॥ ३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 षण् (wrong syllable); pāda 3, syllable 2 द्धृ (wrong syllable)
genderक्लीneut.
आधानाग्निरहस्तान आयुः स्यात्पाशुबन्धिकः ।सव्यापसव्यावनलौ मृतके सूतके क्रमात् ॥ १०७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आयुर्जीवितकालः स्यादरिष्टं मृतिलक्षणम् ।प्रायो वयोऽसवः प्राणाः पुंसि भूम्न्यथ जीविका ॥ १०५८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सर्वाभिसारः सर्वौघः सर्वसन्नहनार्थकः ।न क्ली हेतिः शस्त्रमस्त्रमायुच्छत्रुघ्नमायुधम् ॥ १५७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
सान्तं जीवितकालेऽन्ने घने वत्सरनीरयोः ।अपि स्याद्विश्वतोदावन्नित्यारण्यकसामनि ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
केचित् तु जीविते प्राहुः क्रतुभेदेऽथ पुन्नपोः ।इनः सूर्यात्मनोः पुंसि राजन्यन्येऽथ स त्रिषु ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
doubtful