प्रतीप

pratīpaवि · adj.

In 13 kośas: 16 synonym verses, 13 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.1465 · p. 55

प्रतिकूलं तु विलोममपसव्यमपष्ठुरम् ।वामं प्रसव्यं प्रतीपं प्रतिलोममपष्टु च ॥ १४६५ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 वि (wrong syllable)

प्रतिकूलवि विलोमवि अपसव्यवि अपष्ठुरवि वामवि प्रसव्यवि प्रतीपवि प्रतिलोमवि अपष्टुवि

genderविadj.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध सामान्यकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 4.743 · p. 85

प्रतिकूलं प्रतिलोमं प्रतीपमुक्तं प्रसव्यमेकार्थम् ।अपवारितं च पिहितं संवीतं संवृतं स्थगितम् ॥ ७४३ ॥

आर्या

प्रतिकूलवि प्रतिलोमवि प्रतीपवि प्रसव्यवि अपवारितवि पिहितवि संवीतवि संवृतवि स्थगितवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव क्षत्रियप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.6.30 · p. 92

शाकुन्तलेयः खट्वाङ्गो दिलीपोप्यथ शान्तनुः ।शन्तनुश्च महाभीष्मः प्रतीपोऽथ परावसुः ॥ ३० ॥

अनुष्टुप्

शाकुन्तलेयपुं खट्वाङ्गपुं दिलीपपुं शान्तनुपुं शन्तनुपुं महाभीष्मपुं प्रतीपपुं परावसुपुं

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.68 · p. 221

प्रतीपोथाप्यवाचीनोऽधोमुखेप्यथ सम्मुखे ।सम्मुखीनोथ देवद्र्यङ् देवानञ्चति यः पुनः ॥ ६८ ॥

अनुष्टुप्

प्रतीपवि अवाचीनवि सम्मुखीनवि देवद्र्यञ्च्वि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.48 · p. 248

अमित्रः शात्रवः शत्रुर्द्विट् द्विषन्द्वेषणो रिपुः ।परिपन्थी प्रत्यनीकः प्रतीपः परिपन्थिकः ॥ ४८ ॥

अनुष्टुप्

अमित्रपुं शात्रवपुं शत्रुपुं द्विष्पुं द्विषत्पुं द्वेषणपुं रिपुपुं परिपन्थिन्पुं प्रत्यनीकपुं प्रतीपपुं परिपन्थिकपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.40 · p. 5

प्रतीपः प्रतिकूलः स्यान्नमसस्त्वनुकूलवत् ।अधृष्टः शारदः प्रोक्तस्तत्र शालीन इत्यपि ।विलक्षो विस्मयापन्ने वाञ्छापन्नश्च स स्मृतः ॥ ४० ॥

अनुष्टुप्

प्रतीपवि प्रतिकूलवि नमसवि अनुकूलवि अधृष्टवि शारदवि शालीनवि विलक्षवि विस्मयापन्नवि वाञ्छापन्नवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.20 · p. 24

प्रसव्यं प्रतिकूलं स्यात्प्रतिलोममपष्ठुरम् ।विलोममपसव्यं च प्रतीपं वाममित्य[174a]पि ॥ २० ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

प्रसव्यवि प्रतिकूलवि प्रतिलोमवि अपष्ठुरवि विलोमवि अपसव्यवि प्रतीपवि वामवि

genderविadj.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.349 · p. 95

अपसव्यप्रतीपेऽपि प्रसव्यं तद्विशेषतः ।वपुरङ्गं तथा सव्यमपसव्यं च दक्षिणे ॥ ३४९ ॥

अनुष्टुप्

अपसव्यवि प्रतीपवि प्रसव्यवि वपुस्क्ली अङ्गक्ली सव्यवि

genderविadj.

शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति संकीर्णवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 3.5.113 · p. 45

उक्तं जल्पितमाख्यातं भाषितं कथितोदिते ।प्रतिकूलं विलोमं च प्रतीपं वाममेव च ॥ ११३ ॥

अनुष्टुप्

उक्तवि जल्पितवि आख्यातवि भाषितवि कथितवि उदितवि प्रतिकूलवि विलोमवि प्रतीपवि वामवि

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.2664 · p. 430

विलोमञ्च प्रसव्यञ्च प्रतीपं चाप्यपष्ठु वै ।वामं च नव नामानि प्रतिकूलस्य सन्ति वै ॥ २६६४ ॥

अनुष्टुप्

विलोमवि प्रसव्यवि प्रतीपवि अपष्ठुवि वामवि

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश ब्रह्मवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.6.145 · p. 121

शान्तनुः स्यान्महाभीमः प्रतीपः प्रतिपोऽपि च ।अथ भीष्मः शान्तनवो गाङ्गेयो गान्दिनीसुतः ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 शा (wrong syllable)

शान्तनुपुं महाभीमपुं प्रतीपपुं प्रतिपपुं भीष्मपुं शान्तनवपुं गाङ्गेयपुं गान्दिनीसुतपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश विशेषणवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 5.44 · p. 166

पराचीनं प्रतीपञ्च विपरीतञ्च कुत्रचित् ।देहस्य वामे सव्यं स्यादपसव्यन्तु दक्षिणे ॥

अनुष्टुप्

पराचीनवि प्रतीपवि विपरीतवि सव्यवि अपसव्यवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण विशेष्यनिघ्नाध्यायः Śabdaratnākara 3.6.1683 · p. 202

सव्यं वामं शरीरं स्यादपसव्यं तु दक्षिणम् ।प्रतिलोमं प्रतीकूलं प्रतीपं च विलोमवत् ॥ १६८३ ॥

अनुष्टुप्

सव्यवि वामवि अपसव्यवि दक्षिणवि प्रतिलोमवि प्रतीकूलवि प्रतीपवि विलोमवि

genderविadj.

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव क्षत्त्रियवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 2.8.10 · p. 62

नलोऽश्वविन्नैषधश्च महाभीष्मस्तु शान्तनुः ।प्रतीपोऽस्य प्रिया काली दासेयी च झषोदरी ॥ १० ॥

अनुष्टुप्

नलपुं अश्वविद्पुं नैषधपुं महाभीष्मपुं शान्तनुपुं प्रतीपपुं कालीस्त्री दासेयीस्त्री झषोदरीस्त्री

genderपुंmasc.

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव विशेष्यनिघ्नवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.1.4 · p. 81

ऊर्ध्वस्थोर्ध्वदमौ तुल्यौ ग्राम्यो ग्रामेयकः स्मृतः ।पराचीनः प्रतीपः स्यात्समीचीनः समञ्जसः ॥ ४ ॥

अनुष्टुप्

ऊर्ध्वस्थवि ऊर्ध्वदमवि ग्राम्यवि ग्रामेयकवि पराचीनवि प्रतीपवि समीचीनवि समञ्जसवि

genderविadj.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 5.4.127 · p. 211

प्रतीपं प्रतिकूलं स्यादनुकूलं विपर्यये ।अनुलोममनूचीनं प्रतिलोमं विपर्यये ॥ १२७ ॥

अनुष्टुप्

प्रतीपवि प्रतिकूलवि अनुकूलवि अनुलोमवि अनूचीनवि प्रतिलोमवि

genderविadj.

प्रतीप as a meaning in nānārtha verses

नामलिङ्गानुशासनम् वामवामौ वल्गुप्रतीपौ द्वावधमौ न्यूनकुत्सितौ । Amarakośa 3.3.276
धरणिकोश प्रतीकप्रतीकोऽवयवे ख्यातः प्रतिकूलप्रतीपयोः । अशोकस्तरुभेदे स्यादशोकः शोकवर्जितः ॥ Dharaṇikośa 1.2.17
धरणिकोश वामवामं निर्भरसुन्दरद्रविणयोर्वामं प्रतीपार्थकं वामं सव्यमुदाहृतं कविवरैर्वामः स्मृतः शंकरः । वामः कामः पशौ पयोधरवरे वामा स्मृता कामिनी वामी स्याद्वडवा तथोष्ट्रकवधूर्वामी शिवा गर्दभी ॥ Dharaṇikośa 24.3.8
कोषकल्पतरु कूपिकातैलस्य पात्रे च कुकुन्दरेऽथ प्रतीपवल्मीकसमुच्छ्रयेऽन्त्ये । स्यात्कूपिका कूपसमीपगायां शुष्कापगायामपि खातकूपे ॥ ६६ ॥ Koṣakalpataru 6.1.66
कोषकल्पतरु वामस्त्री तु क्षा[31a]न्तिभुवोर्गदे गदभिदि स्यादाममस्त्री त्रये- ऽपक्वेऽथ प्रहरे च संयमगतो यामोऽथ वामो हरे । चेतोजे जलदे धने तु चरमे, सव्ये प्रतीपेऽवरे त्रय्यां, योषिति रासभीषु करभीष्वश्वाशृगाल्योः स्त्रियाम् ॥ ६० ॥ Koṣakalpataru 6.25.60
कोषकल्पतरु विलोमएलायां करके च दाडिम इति त्रय्यामथो भेषजे गोधूमो नरि नागरङ्ग उदितो व्रीहेर्विभेदेऽपि च । व्याया[34a]मो नरि पौरुषे श्रमविधौ स्याद्दुर्गसंचारके सर्पे पाशिनि कुक्कुरे नरि विलोमः स्यात्प्रतीपेऽन्यवत् ॥ ९१ ॥ Koṣakalpataru 6.25.91
कोषकल्पतरु सव्यगोप्यस्तु दासीतनयेऽन्यवत्तु रक्षोचिते, सव्यमुशन्ति वामे । तथा प्रतीपेऽथ फले गुणे च सस्यं च रूप्यं रजतेऽन्त्यलिङ्गे ॥ ३८ ॥ Koṣakalpataru 6.26.38
कोषकल्पतरु प्रसव्यउक्तं प्रसव्यं ह्यनुकूलवाचि प्रतीपवाचि त्वपरस्य लिङ्गे । प्रणाय्य उक्तोऽप्यभिलाषहीने- ऽप्यसम्मते चाथ मुनौ च बिल्वे ॥ ७४ ॥ Koṣakalpataru 6.26.74
कोषकल्पतरु कूलपुमान्महीभृन्निधिरत्नभेद- कपिप्रभेदेष्वथ चिह्नभेदे । स्त्रियां च[नीली]मधुपर्णिकायां कूलं तडागस्तुपयोः प्रतीपे ॥ ६८ ॥ Koṣakalpataru 6.28.68
शब्दरत्नावली वामवामः स्तने हरे कामे पुंसि क्लीबं धनेऽपि च । चारुप्रतीपसव्येषु नार्यामपि वामा स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.21
शब्दरत्नावली विलोमविलोमो भुजगे वह्नौ प्रतीपे वरुणे शुनि । आमलक्यां विलोमी च क्लीबं स्यादरघट्टके ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.42
शब्दरत्नावली सव्यस्मयोऽद्भुते च गर्वे च सव्यं वामप्रतीपयोः । सायो दिनान्ते बाणे च साध्यो योगभिदि स्मरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.36
वैजयन्ती वामलोलं चले लोलुपे च व्यग्रो व्यापृत आकुले । वल्गु मंजौ च वामस्तु सौम्ये सव्यप्रतीपयोः ॥ १६ ॥ Vaijayantī 6.4.16