वाम
vāmaवि · adj.In 20 kośas: 30 synonym verses, 10 as a nānārtha head word, 13 as a meaning of another word.
चारु हारि रुचिरं मनोहरं वल्गु कान्तमभिरामबन्धुरे ।वामरुच्यसुषमाणि शोभनं मञ्जुमञ्जुलमनोरमाणि च ॥ १४४४ ॥साधुरम्यमनोज्ञानि पेशलं हृद्यसुन्दरे ।काम्यं कम्रं कमनीयं सौम्यं च मधुरं प्रियम् ॥ १४४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 म (wrong syllable)
genderविadj.
प्रतिकूलं तु विलोममपसव्यमपष्ठुरम् ।वामं प्रसव्यं प्रतीपं प्रतिलोममपष्टु च ॥ १४६५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 वि (wrong syllable)
genderविadj.
genderविadj.
genderविadj.
प्राग्र्यं प्राग्रहरं प्रवेकमपरं वर्यं वरेण्यं वरं,श्रेष्ठं प्रेष्ठमनुत्तमं च मधुरं मञ्जु प्रियं मञ्जुलम् ।हृद्यं हारि मनोहरं च रुचिरं कान्तं परं सुन्दरं,सौम्यं साधु च वल्गु चारु सुषमं वामं शुभं पेशलम् ॥ ६८९ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderविadj.
वामं सव्यं विदुः प्राज्ञा अपसव्यं च दक्षिणम् ।प्रतिकूलानुकूलार्थे अपष्ठु त्वनपष्ठु च ॥ ७५६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वरुणः शीतलो वामो दुन्दुभिः पश्चिमाधिपः ।सुखासीनः शङ्खरथो नदीनाथः समुद्रराट् ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बन्धुर्वामो जराभीरुः हृच्छयो मधुसारथिः ।ब्रह्मसूस्त्वनिरुद्धः स्यादृश्यकेतुरुषापतिः ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अतिकायश्चित्रदेहः सर्वभद्रास्य वल्लभा ।वरुणशीतलो वामो दुन्दुभिस्त्वंभसां पतिः ॥ ८७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 3 ण (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सुन्दरं रुचिरं चारु कान्तं वल्गु च पेशलम् ।अभिरामं रामवामे मञ्जुलं मञ्जु पेसलम् ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अनाधृष्यो वपुर्वामः कामो भीमः सहो द्युतिः ।क्षिपो विमुक्त एकान्नपञ्चाशो गणआनिलः ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भर्गो भर्ग्यः खण्डपर्शुर्भरुः शङ्कुर्हरिः पुनः ।शंभूः सर्वोऽपि वामः स्याद्गिरिशो नटराडपि ॥ ९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कान्तं मनोज्ञं रुचिरं रुचिष्यं ।रुचिर्मनोहारि मनोहरं च ।हृद्यं प्रियं बन्धुर-सुन्दराभि-रामाणि वामं रमणीयमाहुः ॥ ६० ॥
उपजातिः
genderविadj.
प्रसव्यं प्रतिकूलं स्यात्प्रतिलोममपष्ठुरम् ।विलोममपसव्यं च प्रतीपं वाममित्य[174a]पि ॥ २० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
अपष्ठ्वव्ययमत्राथ सव्यं स्याद्वाममङ्गकम् ।दक्षिणं त्वपसव्यं स्यात्संबाधः पुंसि संकटम् ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
चन्द्रा हिरण्मयी कान्ता कान्तकान्तारवासिनी ।मदनो मन्मथो वामो रामो रजकवाहनः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उक्तं जल्पितमाख्यातं भाषितं कथितोदिते ।प्रतिकूलं विलोमं च प्रतीपं वाममेव च ॥ ११३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
मञ्जु वामं तथा हृद्यं नामानि सुन्दरस्य वै ।विशेषणार्थका एते शब्दा आयान्ति प्रायशः ॥ २६२६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 नि (wrong syllable); pāda 4, syllable 5 न्ति (wrong syllable)
genderविadj.
विलोमञ्च प्रसव्यञ्च प्रतीपं चाप्यपष्ठु वै ।वामं च नव नामानि प्रतिकूलस्य सन्ति वै ॥ २६६४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderविadj.
मनोज्ञं मञ्जुलं चारु बन्धूरमपि वन्धुरम् ।पेशलं पेमलं वामं सुषमञ्च मनोहरम् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
हीर ईशान ईशश्च वामदेवश्च वामयुक् ।अहिर्बुध्नो बुध्नकाही महाकालः सकालकः ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सव्यं वामं शरीरं स्यादपसव्यं तु दक्षिणम् ।प्रतिलोमं प्रतीकूलं प्रतीपं च विलोमवत् ॥ १६८३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कूपारः सागरे तु स्याद्युवत्यां तलुनी तथा ।जोषा च वासुर्विष्णौ स्याद्वामश्चेति निगद्यते ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ओङ्कारो वर्त्तुलस्तारो वामश्च हंसकारणम् ।मन्त्राद्यः प्रणवः सत्यं बिन्दुशक्तिस्त्रिदैवतम् ॥ १ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्थिरो जयन्तो जयजः शूली च चतुराननः ।मणिबन्धगतो वामो ज-कारो जप(न)को मतः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
छ-श्चैकनेत्रो वामश्च वामबाहुश्च लाङ्गली ।द्विशिरा एकपादश्च पशुः पशुपतिस्तथा ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ज-श्चतुराननो वामः कूर्परश्च त्रिशूलिनः ।दीर्घबाहुश्च शाखाख्यो धातारश्च विभुस्तथा ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
बंधुर्वामो जराभीरुर्हृच्छयो मधुसारथिः ।ब्रह्मसूरनिरुद्धः स्यादृश्यकेतुरुषापतिः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वरुणः शीतलो वामो दुंदुभिः संवृतोऽप्पतिः ।अंबुवासोंऽबुकान्तारः पाशी मकरवाहनः ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मणिदोषेऽपि त्रासो वत्सः संवत्सरेऽपि निर्दिष्टः ।वामः प्रतिकूलेऽपि प्रोक्तौ शुक्लेऽपि शुचिरामौ ॥ ८०८ ॥
metre not recognised
meaningsप्रतिकूल
वामं निर्भरसुन्दरद्रविणयोर्वामं प्रतीपार्थकंवामं सव्यमुदाहृतं कविवरैर्वामः स्मृतः शंकरः ।वामः कामः पशौ पयोधरवरे वामा स्मृता कामिनीवामी स्याद्वडवा तथोष्ट्रकवधूर्वामी शिवा गर्दभी ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every linenearly शार्दूलविक्रीडितम्: pāda 1, syllable 4 मः (wrong syllable)
वामः स्यात् सुन्दरे सव्ये प्रतिकूले स्त्रियां पुनः ।महादेवस्य नवसु शक्तिष्वेकत्र योषिति ॥ १२१५ ॥
अनुष्टुप्
योषिद्भेदे परे वामा स्यादश्वायां तु वाम्यसौ ।सज्जनस्तु द्वयोरुष्ट्रे ना तु स्याद्वरुणे स्मरे ॥ १२१६ ॥
अनुष्टुप्
वाम as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश सव्यदस्युः पाटच्चरद्विषोर्मूल्यं वेतनव[71]स्नयोः । गुह्यं रहस्युपस्थे च सव्यं दक्षिणवामयोः ॥ Dharaṇikośa 25.1.4
- कोषकल्पतरु वातखुडऽथो वातखुडोऽस्त्री मरुत्संघे । वामे च वातरक्ते स्फोटे स्यात्पिच्छिले परवत् । वेण्यां तु देवताडो वह्नौ राहुग्रहे तद्वत् । शैंले तु चक्रवाडो [गदि]तोऽप्यन्ते तु मण्डलार्थे द्वौ ॥ ९१ ॥ Koṣakalpataru 6.12.91
- कोषकल्पतरु सव्यगोप्यस्तु दासीतनयेऽन्यवत्तु रक्षोचिते, सव्यमुशन्ति वामे । तथा प्रतीपेऽथ फले गुणे च सस्यं च रूप्यं रजतेऽन्त्यलिङ्गे ॥ ३८ ॥ Koṣakalpataru 6.26.38
- कोषकल्पतरु वामिलवास्तुके स्रुवतरौ तु पुंगतो ग्रन्थिलोऽपरसमः स पर्वणि । स्यात्करीरधरणीधरे पुमान् वामदाम्भिकगतस्तु वामिलः ॥ २६ ॥ Koṣakalpataru 6.28.26
- नानार्थार्णवसंक्षेप सव्यशरीरभागे वामे च सोतव्यसवितव्ययोः । तथा प्रेरयितव्ये च मृतके त्वनले पुमान् ॥ १४४७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1447
- परमानन्दीयनाममाला सव्यसव्यं तु दक्षिणे वामे सूदः स्यात्सूपकारके । स्वामी गुहेऽधिपे स्वस्ति पुण्यकल्याणयोर्मतः ॥ ३६९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.27.369
- शब्दरत्नावली अपष्ठुअपष्ठुः पुंसि कामे स्याद् वामे तु वाच्यलिङ्गकः । अम्बष्ठो द्विजवैश्याजे देशे हस्तिपके पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.12.9
- शब्दरत्नावली सव्यस्मयोऽद्भुते च गर्वे च सव्यं वामप्रतीपयोः । सायो दिनान्ते बाणे च साध्यो योगभिदि स्मरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.36
- शब्दरत्नावली वामिलवामिलो दाम्भिके वामे विमला सप्तलाभुवोः । विमलो वाच्यवच्चारौ निर्मलेऽपि निगद्यते ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.91
- तन्त्राभिधान छएकमात्रा च वृषली द्विशिरा वामकुर्परः । गोकर्णा लाङ्गली वामः कामकर्त्ता सदाशिवः ॥ ७७ ॥ Tantrābhidhāna 2.24.77
- तन्त्राभिधान जजवनो वेगितो वामो मानवाक्षः सदात्मकः । हृन्मारुतेश्वरो वेगी चामोदो मदविह्वलः ॥ ८१ ॥ Tantrābhidhāna 2.25.81
- वैजयन्ती सव्यशुभ्रं शुक्ले भास्वरे च शुक्तं तु परुषाम्लयोः । सभ्यः सामाजिके साधौ सव्यो दक्षिणवामयोः ॥ १८ ॥ Vaijayantī 6.4.18
- वैजयन्ती दक्षिणात्रिष्ववाक्सरलावामेष्वन्यच्छन्दानुवर्तिनि । कनिष्ठपत्न्यामरतौ पुनर्भूपरिविन्नयोः ॥ ४६ ॥ Vaijayantī 7.5.46