खञ्ज

khañjaवि · adj.

In 12 kośas: 14 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 5 as a meaning of another word.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह मनुष्यवर्गः Amarakośa 2.6.81

वलिरः केकरे खोडे खञ्जस्त्रिषु जरावराः ।

अनुष्टुप्

genderविadj.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.610 · p. 68

खञ्जः पङ्गुस्तथा श्रोणः कुणिर्विकलपाणिकः ।तुण्डिरुन्नतनाभिः स्याद्विग्रो विगतनासिकः ॥ ६१० ॥

अनुष्टुप्

खञ्जवि पङ्गुवि श्रोणवि कुणिवि तुण्डिवि विग्रवि

genderविadj.

द्विरूपध्वनिसङ्ग्रह Dvirūpadhvanisaṅgraha · भरतमल्लिक Dvirūpadhvanisaṅgraha 167 · p. 68

विखो विस्त्रो विखुर्विस्त्नः खोड(खोर?)खोडावुभौ समौ ।खञ्जः स्यात् खञ्जकस्तुल्यौ भैषज्यभेषजे उभे ॥ १६७ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ज्य (wrong syllable)

विखवि विस्त्रवि विखुवि विस्त्नवि खोडवि खोरवि खञ्जवि खञ्जकवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.39 · p. 213

श्रोणः पङ्गुरथो खञ्जः खोटः खोडोऽथ पर्पिकः ।पर्पचारी पर्पिकी स्त्री पर्पः पीठे हि तद्गतेः ॥ ३९ ॥

अनुष्टुप्

श्रोणपुं पङ्गुपुं खञ्जपुं खोटपुं खोडपुं पर्पिकपुं पर्पचारिन्पुं पर्पिकीस्त्री पर्पपुं

genderपुंmasc.

नाममालिका Nāmamālikā · भोज स्वर्गादिनामधेयप्रकरणम् Nāmamālikā 1.29 · p. 4

तद्गणा भीषणा घोणाः काणाः खञ्जाः करालकाः ।तस्य प्रिया तु कौत्केली कालिकालीकलाधराः ॥ २९ ॥

अनुष्टुप्

भीषणपुं घोणपुं काणपुं खञ्जपुं करालकपुं कौत्केलीस्त्री कालिकास्त्री अलीकलाधरास्त्री

genderपुंmasc.

नाममालिका Nāmamālikā · भोज भूम्यादिनामधेयप्रकरणम् Nāmamālikā 3.60 · p. 15

अर्शोघ्नी मुसली ताली तालमूली खलिन्यपि ।खञ्जोऽरिष्टो ग्रहोच्छिष्टो रसोनो गृञ्जनः कटुः ॥ ६० ॥

अनुष्टुप्

अर्शोघ्नीस्त्री मुसलीस्त्री तालीस्त्री तालमूलीस्त्री खलिनीस्त्री खञ्जपुं अरिष्टपुं ग्रहोच्छिष्टपुं रसोनपुं गृञ्जनपुं कटुपुं

genderपुंmasc.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास चतुर्थः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 4.118 · p. 116

खञ्जे खोडः खोर उक्तः पोगण्डो विकलाङ्गकः ।ऊर्ध्वजानुरथोर्ध्वज्ञु[रूर्ध्वज्ञ?]स्तु तथैव हि ॥ ११८ ॥

अनुष्टुप्

खञ्जवि खोडवि खोरवि पोगण्डवि विकलाङ्गकवि ऊर्ध्वजानुवि ऊर्ध्वज्ञुवि ऊर्ध्वज्ञवि

genderविadj.

पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.113 · p. 39

वलिरः केकरश्चापि तिर्यग्दृष्टौ प्रकीर्तितौ ।खञ्जः स्यात्खोडखोरौ च(?) भग्नपादे प्रकीर्तितौ ॥ ११३ ॥

अनुष्टुप्

वलिरपुं केकरपुं खञ्जपुं खोडपुं खोरपुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.694 · p. 94

खञ्जश्च खञ्जकः खोरः खोडश्चेत्यपि कथ्यते ॥ ६९४ ॥

अनुष्टुप्

खञ्जवि खञ्जकवि खोरवि खोडवि

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश सिंहादिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.5.216 · p. 97

बलिरः केकरश्चापि केकरश्चापि टेरके ।खोडे खोलश्च खोरश्च खञ्जः खञ्जक इत्यपि ॥

अनुष्टुप्

बलिरवि केकरवि खोलवि खोरवि खञ्जवि खञ्जकवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण मनुष्याध्यायः Śabdaratnākara 3.1.1101 · p. 136

श्रोणः पङ्गुः खोडः खञ्जः कोलोऽथ केकरो वलिरः ।दुश्चर्मणि शिपिविष्टः खल्वाटः खलतिरेडबधिरौ तु ॥ ११०१ ॥

गीतिः

श्रोणवि पङ्गुवि खोडवि खञ्जवि कोलवि केकरवि वलिरवि शिपिविष्टवि खल्वाटवि खलतिवि एडवि बधिरवि

genderविadj.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश वनाध्यायः Vaijayantī 3.3.204 · p. 62

खञ्जेऽरिष्टो गृहोछिष्टो रसोनो गृंजनः कटुः ।कायांगं लशुनं दिव्यं महाकन्दामृतोद्भवे ॥ २०४ ॥

अनुष्टुप्

खञ्जपुं अरिष्टपुं गृहोछिष्टपुं रसोनपुं गृंजनपुं कटुपुं कायांगक्ली लशुनक्ली दिव्यक्ली महाकन्दक्ली अमृतोद्भवक्ली

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश मनुष्याध्यायः Vaijayantī 3.5.6 · p. 72

अंबष्ठकन्या त्वाभीरं खञ्जमन्तावसायिनी ।आयोगवी धिग्वनकं कुक्कुटी तु पराजकम् ॥ ६ ॥

अनुष्टुप्

आभीरपुं खञ्जपुं धिग्वनकपुं पराजकपुं

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 5.4.14 · p. 202

अनेडमूकस्तु जडो जलो मूकः कलोऽप्यवाक् ।पंगुः श्रोणे खंजकोलौ खोडेऽथ कुकरे कुणिः ॥ १४ ॥

अनुष्टुप्

अनेडमूकवि जडवि जलवि मूकवि कलवि अवाच्वि पङ्गुवि श्रोणवि खञ्जवि कोलवि खोडवि कुकरवि कुणिवि

genderविadj.doubtful

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.313 · p. 69

खजस्तु पुंसि मन्थाने त्रिस्तु व्योमादिखार्थजे ।खञ्जो ना लशुने द्वे तु मर्त्यजात्यन्तरे तथा ॥ ३१३ ॥

अनुष्टुप्

meaningsलशुन मर्त्यजात्यन्तर

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.314 · p. 69

विप्रादन्तावसायिन्यां जाते खोडे तु स त्रिषु ।खनिः खनतिधातौ ना स्त्री तु स्यादाकरे निधौ ॥ ३१४ ॥

अनुष्टुप्

meaningsविप्रादन्तावसायिनीजात खोड

doubtful

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश जान्ताः Śabdaratnāvalī 7.8.7 · p. 197

खञ्जस्त्रिषु च वक्रोङ्घ्रौ खञ्जा छन्दोभिदि स्त्रियाम् ।खजा प्रहस्तेमन्थे च मरणेऽपि च कुत्रचित् ॥

अनुष्टुप्

meaningsवक्राङ्घ्रि छन्दोभिद्

खञ्ज as a meaning in nānārtha verses

नानार्थार्णवसंक्षेप कोलवराहे मूषिके त्रिस्तु खञ्जे कोष्ठस्तु न स्त्रियाम् । कुसूलेऽन्तर्गृहे चान्तःकुक्षौ स्वीयेऽप्यधीयते ॥ २९० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.290
परमानन्दीयनाममाला कोलकुम्भो घटे गजाङ्गेऽपि राक्षसे राशिभिद्यथ । कोलं तु बदरं प्रोक्तं कोलः शूकरखञ्जयोः ॥ १०१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.101
शब्दरत्नावली भूमिस्पृश्जीवितेशः प्राणनाथे यमे विधुविवस्वतोः । नागपाशः स्त्रीकरणे दुर्बुद्धौ वरुणायुधि ॥ पञ्चदशी पौर्णमास्यां अमावस्यातिथावपि । प्रतिष्कशः पुरोगे स्याद्वार्ताहरसहाययोः ॥ परिवेशः सूर्यपार्श्वमण्डले परिवेष्टने । पादपाशी खुतुक्कायां शृङ्खलायामपि स्त्रियाम् ॥ पुरोडाशो हविर्भेदे पिष्टके हुतशेषके । भूमिस्पृक्मानुषे वैश्ये चौरभेदेऽन्धखञ्जयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.30.30
शब्दरत्नाकर कोलकोलोऽस्त्री चव्यपिप्पल्योः पुमान् खञ्जे प्लवे किटौ । क्लीबे तक्कोलबदरव्योषशुण्ठीषु कर्षके ॥ १८८५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1885
वैजयन्ती कोलकोला चव्येऽस्त्रपिप्पल्योः कोलः खंजे प्लवे किटौ । कायो लक्ष्ये तनौ बृन्दे पुमांस्त्रिषु कदैवते ॥ १७ ॥ Vaijayantī 6.5.17