मूक

mūkaवि · adj.

In 15 kośas: 18 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.13 · p. 18

लोहलोऽस्फुटवाङ्मूकोऽवागसौम्यस्वरोऽस्वरः ।

अनुष्टुप्

लोहलपुं अस्पुटवाच्पुं मूकपुं अवाच्पुं असौम्यस्वरपुं अस्वरपुं

genderपुंmasc.

अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्ट Abhidhānacintāmaṇipariśiṣṭa · हेमचन्द्र द्वित्रिचतुष्पञ्चेन्द्रियाः Abhidhānacintāmaṇipariśiṣṭa 4.6.194 · p. 7

गृध्रे तु पुरुषव्याघ्रः कामायुः कूणितेक्षणः ॥ १९२ ॥सुदर्शनः शकुन्याजौ शुके तु प्रियदर्शनः ।श्रीमान्मेधातिथिर्वाग्गमी मत्स्ये तु जलपिप्पिकः ॥ १९३ ॥मूको जलाशयः शेवः सहस्रदंष्ट्रस्त्वेतनः ।जलवालो वदालोऽथ पाठीने मृदुपाठकः ॥ १९४ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्

पुरुषव्याघ्रपुं कामायुपुं कूणितेक्षणपुं सुदर्शनपुं प्रियदर्शनपुं श्रीमत्पुं मेधातिथिपुं वाग्गमिन्पुं जलपिप्पिकपुं मूकपुं जलाशयपुं शेवपुं सहस्रदंष्ट्रपुं एतनपुं जलवालपुं वदालपुं मृदुपाठकपुं

genderपुंmasc.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह विशेष्यनिघ्नवर्गः Amarakośa 3.1.13

अवाचि मूकोऽथ मनोजवसः पितृसन्निभः ॥ १३ ॥

अनुष्टुप्

मूकवि मनोजवसवि पितृसन्निभवि

genderविadj.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.609 · p. 68

अन्धो ह्यनेडमूकः स्यादेडो वधिर उच्यते ।जडः कडः स्मृतो मूकः कल्लमूकस्त्ववाक्श्रुतिः ॥ ६०९ ॥

अनुष्टुप्

अन्धवि अनेडमूकवि एडवि वधिरवि जडवि कडवि मूकवि कल्लमूकवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.75 · p. 222

एडो मूकः कडोऽवाचि स्यादसौम्यस्वरेऽस्वरः ।रवणः शब्दनो नान्दीवादी नान्दीकरः समौ ॥ ७५ ॥

अनुष्टुप्

एडवि मूकवि कडवि अस्वरवि रवणवि शब्दनवि नान्दीवादिन्वि नान्दीकरवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव समुद्रादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.14.73 · p. 351

पृथुरोमा झषो मीन आत्माश्यनिमिषोऽण्डजः ।कण्टकी शम्बरो मूको वल्कवान् शकली द्वयोः ॥ ७३ ॥

अनुष्टुप्

पृथुरोमन्पुं झषपुं मीनपुं आत्माशिन्पुं अनिमिषपुं अण्डजपुं कण्टकिन्पुं शम्बरपुं मूकपुं वल्कवत्पुं शकलिन्पुंस्त्री

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.43 · p. 213

वण्डश्च शिपिविष्टोऽथ मूको वाचा विवर्जितः ।सुप्रजःप्रमुखाः सर्वे विना पर्पं विशेष्यगाः ॥ ४३ ॥

अनुष्टुप्

वण्डवि शिपिविष्टवि मूकवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.13 · p. 2

वशंवदो वशोक्तिः स्याच्छंवदस्तु शुभब्रुवः ।प्रियंवदस्तु शक्लः स्यात्कुवादः कुचरः कुगीः ।रवणः शब्दनस्तुल्यौ मूको वाचा विवर्जितः ॥ १३ ॥

अनुष्टुप्

वशंवदवि शंवदवि प्रियंवदवि शक्लवि कुवादवि कुचरवि कुगिर्वि रवणवि शब्दनवि मूकवि

genderविadj.

नाममाला Nāmamālā (Dhanañjaya) · धनञ्जय Nāmamālā (Dhanañjaya) 166 · p. 80

मुग्धो मूढो जडो नेडो मूको मूर्खश्च कद्वदः ।स देवानां प्रियोऽप्राज्ञो मन्दः धीनामवर्जितः ॥ १६६ ॥

अनुष्टुप्

मुग्धवि मूढवि जडवि नेडवि मूकवि मूर्खवि कद्वदवि देवानांप्रियपुं अप्राज्ञवि मन्दवि धीनामवर्जितवि

genderविadj.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास चतुर्थः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 4.15 · p. 103

लोहलोऽव्यक्तवाचि स्यान्मूकोऽवागस्वरः समः ।विदुरो वेदिता विन्दुर्वन्दारुः स्तुतिकर्तरि ॥ १५ ॥

अनुष्टुप्

लोहलपुं मूकपुं अवाच्पुं अस्वरपुं विदुरपुं वेदितृपुं विन्दुपुं वन्दारुपुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.515 · p. 65

कुचरोऽपि भवेन्नाम लोहजोऽस्फुटवाक् तथा ।काहलश्चाधमूकोऽवाक् जडो गडो जडस्तथा ॥ ५१५ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ग (wrong syllable)

कुचरवि लोहजवि काहलवि मूकवि अवाच्वि जडवि गडवि

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि पञ्चेन्द्रियजीवनामानि Suśīlanāmamālā 5.9.2439 · p. 394

मत्स्यो मीनो मूको मत्सः शम्बरः शंवरस्तिमिः ।आत्माशी शकली शल्की विसारः स्वकुलक्षयः ॥ २४३९ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 मू (wrong syllable)

मत्स्यपुं मीनपुं मूकपुं मत्सपुं शम्बरपुं शंवरपुं तिमिपुं आत्माशिन्पुं शकलिन्पुं शल्किन्पुं विसारपुं स्वकुलक्षयपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश प्राणिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 4.1.16 · p. 159

मनोजवः पितृनिभः स्यान्मूकोऽवाचि कथ्यते ।कूकुदोऽलङ्कृतां कन्यां सत्कृत्य यो ददाति सः ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त्य (wrong syllable)

मनोजववि मूकवि कूकुदपुं

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण चतुष्पदाध्यायः Śabdaratnākara 2.4.745 · p. 95

खलीनोऽस्त्री समानौ तु वेसराश्वतरौ समौ ।वडवायां समुत्पन्नौ मूकः कुण्डश्च वेसरात् ॥ ७४५ ॥

अनुष्टुप्

खलीनपुंक्ली वेसरपुं अश्वतरपुं मूकपुं कुण्डपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण मनुष्याध्यायः Śabdaratnākara 3.1.1107 · p. 137

मूकस्तु यमनो वाचि सिरालस्तु सिरान्वितः ।स्याच्छ्मश्रुलः श्मश्रुवति ह्रीणो ह्रीतश्च लज्जितः ॥ ११०७ ॥

अनुष्टुप्

मूकवि सिरालवि श्मश्रुलवि ह्रीणवि ह्रीतवि लज्जितवि

genderविadj.

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव वारिवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 1.9.8 · p. 26

पलवः पञ्जराखेटः कण्टकी तु जलेशयः ।आत्माशी शम्बरो मूकोऽनिमिषो वल्कवानपि ॥ ८ ॥

अनुष्टुप्

पलवपुं पञ्जराखेटपुं कण्टकिन्पुं जलेशयपुं आत्माशिन्पुं शम्बरपुं मूकपुं अनिमिषपुं वल्कवत्पुं

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश क्षत्रियाध्यायः Vaijayantī 3.7.108 · p. 113

अह्नाश्वगम्यमाश्वीनं त्रिष्वेतेऽश्वतरः पुनः ।स्थाद्वेसरो वेगसरो मूकरुण्डौ तु वेसरात् ॥ १०८ ॥

अनुष्टुप्

आश्वीनवि अश्वतरपुं वेसरपुं वेगसरपुं मूकपुं रुण्डपुं

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 5.4.14 · p. 202

अनेडमूकस्तु जडो जलो मूकः कलोऽप्यवाक् ।पंगुः श्रोणे खंजकोलौ खोडेऽथ कुकरे कुणिः ॥ १४ ॥

अनुष्टुप्

अनेडमूकवि जडवि जलवि मूकवि कलवि अवाच्वि पङ्गुवि श्रोणवि खञ्जवि कोलवि खोडवि कुकरवि कुणिवि

genderविadj.

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास कपादः Dharaṇikośa 1.1.4 · p. 2

मूकोऽप्यवाङ्मतो दैत्य एके मुख्यान्यकेवलाः ।लङ्का रक्षःपुरी शाखा शङ्का त्रासवितर्कयोः ॥

अनुष्टुप्

meaningsअवाच्दैत्य

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ कान्ताः Koṣakalpataru 6.1.15 · p. 137

न स्त्री तु कन्दा[248a]दिदशप्रकारेधाको वृषे पुंसि तथाश्रये च ।मूकस्तु दीनावचसोस्त्रिलिङ्ग्यांभूकं तु रन्ध्रे समये तु पुंसि ।बको बकोटे बकपुष्पके चधनाधिनाथे च निशाचरे च ।शूकोऽपि धान्याद्यतितीक्ष्णकाग्रेशुद्धे कृपायामपि न स्त्रियां स्यात् ॥ १५ ॥

इन्द्रवज्राtwo metres in one verse

meaningsदीन अवचस्

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1017 · p. 130

मूकस्तु त्रिष्ववाचि स्यात् क्लीबमाविलवारिणि ।अश्वायां वेसराज्जाते चतुष्पादन्तरे द्वयोः ॥ १०१७ ॥

अनुष्टुप्

meaningsअवाच्आविलवारि वेसरज

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1018 · p. 130

दैत्यभेदे तु पुल्लिँङ्गो यो वराहत्वमागतः ।किरातार्जुनयोर्मध्ये स्पर्धाहेतुतया तयोः ॥ १०१८ ॥

अनुष्टुप्

meaningsदैत्य वराह

doubtful

मूक as a meaning in nānārtha verses

नानार्थार्णवसंक्षेप कलतिलकाख्यस्य पुष्पस्य गन्धे तद्वति तु त्रिषु । अव्यक्तमधुरे शब्दे मूकेऽप्यथ करो नरे ॥ १३८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.138
शब्दरत्नावली जडजडो मूकहिमग्रस्तमूर्खेषु शिखिषु स्त्रियाम् । ताडी पत्रद्रुमे ना तु ताडने मुष्टिशब्दयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.15