पण्ड
paṇḍaपुं · masc.In 12 kośas: 11 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
तृतीयाप्रकृतिः पण्डः षण्ढः क्लीबो नपुंसकम् ॥ ५६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तृतीयाप्रकृतिः शण्ढः क्लीबः पण्डो नपुंसके ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
नरः पुमांसः पुरुषा अस्त्रियां तु नपुंसकम् ।पुंसि क्लीबे पण्डषण्डषाण्डाः पाण्डः पुनः स्त्रियाम् ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
बन्धुः स्वकीय आत्मीयः सपिण्डास्तु सनाभयः ।नपुंसकं क्लीबषण्ढौ पण्डो देहे पुरं वपुः ॥ २२७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महिष सिरिणः पोटी सैरणश्चण्डमाद्यकः ।सैरिभः कासरः पण्डः परमार्थी हयद्विषः ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ष (wrong syllable)
genderपुंmasc.
प्रहिते प्रेरितः पण्डः परिसृष्टश्च घट्टितः ।निसृष्टश्च विसृष्टश्च परित्यक्तः परिसृतः ॥ ६७७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 रि (wrong syllable)
genderविadj.
अवद्यः कुत्सितो नीचोऽप्यधमः पण्ड इत्यपि ।निरर्थके तु किंपाकः किञ्जोलञ्जः कुटिप्रियः ॥ ६८२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
क्लीबः षण्ढस्तथा पण्डस्तृतीयाप्रकृतिः किल ॥ ८९९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
सूतिमासो वैजननो भ्रूणगर्भो समावुभौ ।तृतीयाप्रकृतिश्चापि तृतीयप्रकृतिस्तथा ।शण्टः षण्टश्च पण्डः (च) क्लीवः क्लीबं नपुंसकम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कर्णः कर्णविहीनः स्यात् पण्डस्तु च्छिन्नपुच्छकः ।गोमान् गोमी च गोस्वामी गोविन्दोऽधिकृतो गवाम् ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पूरुषो नाप्यथ क्लीबः पण्डः षण्डो नपुंसकम् ।तृतीयाप्रकृतिश्चाथ पोटा स्त्रीपुंसलक्षणा ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अण्डं पेश्यां च मुष्के च खण्डौ काननगोपती ।पण्डः क्लीबे मतिः पण्डा व्याडः पन्नगहिंस्रयोः ॥
अनुष्टुप्
meaningsक्लीब
षण्ढे पुंसि मतौ तु योषिति भवेत्पण्डोऽथ पाण्डुः सितेकुन्तीभर्तरि चास्त्रियां तु गदितः शाके च मस्तुन्यपि ।एरण्डेऽपि च मण्डनेऽग्रगजले सारे च मण्डोऽथ सस्त्री धात्र्यां ना तु विधुंतुदे च दनुजे मुण्डोऽस्त्रियां मूर्धनि ॥ ७८ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every linenearly शार्दूलविक्रीडितम्
तत्त्वबुद्धौ स्त्रियामेव पुमानेव नपुंसके ।पक्वं तु क्वथिते नाशोन्मुखे परिणते त्रिषु ॥ ७१९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsनपुंसक
doubtful
नीडं कुलाये स्थानेऽस्त्री पण्डः षण्डे मतौ स्त्रियाम् ।पाण्डुर्ना नृपतौ रोगनागभेदसितेषु च ॥
अनुष्टुप्
meaningsषण्ड
पिण्डः सान्द्रे गृहांशेऽङ्गे पण्डः षण्डे मत स्त्रियाम् ।स्तम्बे शस्ते प्रकाण्डोऽस्त्री वरण्डो वदनामये ॥ ११४ ॥
अनुष्टुप्
meaningsषण्ड
पण्ड as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप षण्डरथस्य शीघ्रवहनसाधने चापि वस्तुनि । श्लोकः पद्ये यशोवाचोः षण्ड इट्चरपण्डयोः ॥ १२२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.122
- शब्दरत्नावली विहस्तविविक्तं निर्जने पूते विवेकापृक्तयोस्त्रिषु । विहस्तः पुंसि पण्डे स्याद् व्याकुले निष्करे त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.134
- शब्दरत्नावली उडुम्बरउडुम्बरः पण्डताम्रकुष्ठभिद्वृक्षभित्सु च । उद्दन्तुरः स्यादुत्तुङ्गे करालोत्कटयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.118
- त्रिकाण्डशेष षण्ढविचेष्टबालिशौ मूढौ राढा स्याद्दीप्तिदेशयोः । पण्डकञ्चुकिनौ षण्ढौ समूढः पुञ्जिते नवे ॥ ११८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.118