कर्ण
karṇaपुं · masc.In 20 kośas: 34 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 17 as a meaning of another word.
भाले गोध्यलिकालीकललाटानि श्रुतौ श्रवः ।शब्दाधिष्ठानपैञ्जूषमहानादध्वनिग्रहाः ॥ ५७३ ॥कर्णः श्रोत्रं श्रवणं च वेष्टनं कर्णशष्कुली ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पाञ्चाली द्रौपदी कृष्णा सैरंध्री नित्ययौवना ॥ ७१० ॥वेदिजा याज्ञसेनी च कर्णश्चम्पाधिपोऽङ्गराट् ।राधासुतोऽर्कतनयः कालपृष्ठम् तु तद्धनुः ॥ ७११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
कर्णशब्दग्रहौ श्रोत्रं श्रुतिः स्त्री श्रवणं श्रवः ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अङ्गुल्यः करशाखाः कर्णः श्रोत्रं श्रुतिः श्रवः श्रवणम् ।ग्रीवा धमनिर्मन्या शिरोधरा कन्धरा गलः कण्ठः ॥ ५१६ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
भुज-दृष्टि-पाद-कर्ण-स्तनसंख्या रामलक्ष्मणौ शृङ्गम् ।गजदन्तौ प्रीति-रती गङ्गागौर्यौ विनायकस्कन्दौ ॥ ३ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
पुंसि कर्णो महानादो वेष्टेस्य कर्णशष्कुली ।तयोः प्रान्तस्तु धारा स्त्री तन्मूले शिलकं च षण् ॥ १४४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स्य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
दुर्द्यूतवेदी कर्णस्तु चम्पाधिपतिरङ्गराट् ।राधार्कपर्यायसुतो वसुषेणश्च सूतजः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गोपालो ग्रामणीर्मायुर्घण्टाकर्णकरन्धमौ ।कपाली कृतकी लिम्पः स्थूणः कर्णविकर्णकौ ॥ ११२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शोकप्रकाशकाश्चान्ये क्रियाङ्गेषु प्रकीर्तिताः ।केदारकर्णौ स्थानाख्या तथा मालवकादयः ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पोलिन्दा मध्यदण्डाः स्युः कूपको[68b] गुणवृक्षकः ।कर्ण-नौरथ-केपाता अरित्रं कोटिपात्रकम् ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
पश्चान्मन्ये कलम्ब्यौ च व्युपो(?) स्त्रि मुखमाननम् ।चुब्रमास्यं च वदनं लपनं वक्त्रमस्त्रियाम् ॥श्म च तुण्डं तत्तु कर्णालंकारेण मनोहरम् ।स्यात्कार्णावेष्टिकं भालोऽस्त्र्यलीकं निटिलालिके ॥ललाटं स्त्री तु गोधिः स्यात्त्रिपताकं त्रिरेखकम् ।कर्णः शब्दग्रहः श्रुन्ना स्त्री श्रुतिः श्रवणोऽस्त्रियाम् ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कर्णो वैकर्तनोऽङ्गेशो राधेयश्च वृषापि सः ।कानीनोऽप्यस्य चापस्तु कालपृष्ठमुदीरितम् ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वारुण्डः सेकपात्रे गडु-वरुण-गुण-भ्रूण-नाडीव्रणाः स्युःकर्णो वृष्णिश्च घृष्णिर्घृणिरथ वमति-ज्ञाति-पिष्टात-पोताः ।व्रातः कुन्तोऽस्त्रवाची हरिदपि पृषत-ग्रन्थिरर्थोऽतिथिः स्या-दुद्गीथो रोमन्थ-सार्थावगद-गद-मदाः कासदः कासमर्दः ॥ १६ ॥
स्रग्धराmetre not read in every linenearly स्रग्धरा
genderपुंmasc.
एते शब्दाः स्त्रियां भवन्ति । इयं त्रुटिः स्वल्पः । इयं सीमा ग्राममर्यादा । इयं सन्ध्या दिनावसानम् । इयं रात्रिः शर्वरी । इयं धूलिः पांसुः । इयं वेणी केशरचना । इयं खारी परिमाणविशेषः । निशीथशब्दः पुंसि भवति । अयं निशीथोऽर्धरात्रः । ज्योत्स्नादयाशलाकाः स्त्रियां भवन्ति । इयं ज्योत्स्ना चन्द्रप्रभा । इयं दया करुणा । इयं शलाका लोहधमनी । नित्यग्रहणं विभाषानिवृत्त्यर्थम् ।पुंयोगे कर्णहनू नपुंसके श्मश्रुजानुगुदशब्दाः ।एकाभिधानता स्यादस्राश्रुणोर्नित्यम् ॥ २१ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
पुंसो योगः पुंयोगः तस्मिन् कर्णहनू भवतः । यथा अयं कर्णः श्रोत्रं कुन्तीपुत्रश्च । हनुः कपोलप्रदेशः । श्मश्रुजानुगुदशब्दाः नपुंसके भवन्ति । इदं श्मश्रु मुखैकदेशरोमराजिः । इदं जानु जङ्घामध्यस्थानम् । इदं गुदमपानम् । अभिधीयतेऽनेनेत्यभिधानं एकं च तदभिधानं च तस्य भावः एकाभिधानता स्यात् भवेदित्यर्थः । अस्राश्रुणोर्नित्यं नपुंसकता भवति । इदमस्त्रम् । इदमश्रु । नयनजलमिति । एक एवार्थः नित्यवचनं पूर्ववत् ।घुसकिरुपसर्गपूर्वः पुंस्यन्योपपदे वेषुपूर्वः स्त्री ।येभ्यो नञ्तान्पुंस्युक्तान्याञ्चा विना विद्धि ॥ २२ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
वक्त्रं लपनमास्यं च वदनं मुखमाननम् ।श्रवणं श्रोत्रं श्रवश्चापि कर्णं चैव श्रुतिं विदुः ॥ ९८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ललाटेऽमिकभाले तु गोध्यलीके समे उभे ।श्रोत्रं कर्णः श्रुतिः शब्दाधिष्ठानं श्रवसा सह ॥ २३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सैरन्ध्री वेदिजा कृष्णा कर्णः सूर्यसुतोऽङ्गराट् ।चम्पाधिपः सूतपुत्रः कालपृष्ठं तु तद्धनुः ॥ ३४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जूटीबन्धः केशगुच्छो धम्मिलः कबरी कचा ।कर्णः श्रवः श्रुतिः श्रोत्रं श्रवणं शाब्दिकेन्द्रियम् ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कर्णः श्रोत्रं श्रवणं च शब्दग्राहः श्रुतिः श्रवः ।नक्रं तु नासिका नासा घ्राणं घोणा च शिङ्घिनी ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कर्णः श्रोत्रं महानादः श्रवणं च श्रुतिः श्रवः ।शब्दध्वनिग्रहौ चैव शब्दाधिष्ठानमित्यपि ॥ ९१८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राधेयश्चाङ्गराट् चैव कर्णश्चम्पाधिपस्तथा ॥ ११५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कर्णश्च केनिपातश्च कोटिपात्रस्तथैव च ।अरित्रं चेति नौकायाः सुकानः कथ्यते बुधैः ॥ १४७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मनः कर्णौ तथा नेत्रे रसना त्वक् च नासिके ।बुद्धीन्द्रियमिति प्राहुः शब्दकोषविचक्षणाः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कर्णः शब्दग्रहः श्रोत्रं स्त्री श्रूतिः श्रवणं श्रवः ।शब्दाधिष्ठानं श्रौतञ्च पैञ्जुषः श्रोत इत्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 नं (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कर्णे राधेयचाम्पेशवसुषेणाऽर्कनन्दनाः ।अङ्गाधिपः सुतपुत्रो घटोत्कचान्तकोऽपि च ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कर्णं पृष्ठस्थितारित्रमुडुपं प्लवकोलकौ ।यानपात्रं प्रवहणं पोतो भेदे तरण्डकः ॥ ३२८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्रवणं तु श्रवः श्रोत्रं कर्णः शब्दग्रहः श्रुतिः ।शष्कुली कर्णवेष्टः स्यात् कर्णजाहस्तदन्तिकम् ॥ १०८३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कटाक्षकाक्षौ काकुस्तु जिह्वाऽथ प्रतिजिह्विका ।सुधास्रवा च कर्णस्तु श्रोतः क्लीबे ध्वनिग्रहः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
घटोत्कचान्तकः कर्णश्चम्पेशः सूतपुत्रकः ।द्रोणस्तु गुरुराचार्योऽश्वत्थामा तु कृपीसुतः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कर्णः कर्णविहीनः स्यात् पण्डस्तु च्छिन्नपुच्छकः ।गोमान् गोमी च गोस्वामी गोविन्दोऽधिकृतो गवाम् ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कर्णं पृष्ठस्थितारित्रं नौशिरो मंगमस्त्रियाम् ।नावो दण्डः क्षेपणी स्त्री कूपस्तु गुणवृक्षकः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नासाग्रे दृष्टिबन्धोऽथ शिंघाणो नासिकामलः ।पिण्डूषः कर्णजमलः कर्णः शब्दग्रहः श्रवः ॥ ९२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षेत्रभेदेऽप्यथ त्रि स्थाच्छ्रोत्रहीनपशावपि ।क्षोदिष्ठेऽप्यथ कर्णी स्त्री पशूनां बन्धनार्थके ॥ १३३ ॥
अनुष्टुप्
कर्णः श्रोत्रे रविसुतेऽरित्रभेदे नियामके ।लूनश्रोत्रवृषे कल्यस्त्रिषु दक्षे निरामये ॥ १८८६ ॥
अनुष्टुप्
कर्ण as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश श्रवणवरणः स्मृतः प्राकारे वरणो वरणद्रुमे । श्रवणो नक्षत्रभेदे स्याच्छ्रवणं श्रुतिकर्णयोः ॥ Dharaṇikośa 14.2.19
- धरणिकोश श्रुतिश्रुतिर्वेदे च कर्णे च श्रोत्रकर्मणि च श्रुतिः । स्मृतिरिच्छा स्मृतिर्बुद्धिर्वेदाद्या बोधिका स्मृतिः ॥ Dharaṇikośa 15.2.12
- धरणिकोश वृषन्वृषा कर्णे महेन्द्रे स्यादर्वा च कुत्सिताश्वयोः । वाजी हये खगे बाणे गोमी गोमानुपासकः ॥ Dharaṇikośa 19.1.8
- धरणिकोश कानीनआपन्नः सापदि प्राप्ते विलग्नो मध्यलग्नयोः । सेनान्यौ गुहसेनापौ कानीनो व्यासकर्णयोः ॥ Dharaṇikośa 19.1.17
- धरणिकोश जीवजीवा तु जीवितं जीवं जीवौ कर्णबृहस्पती । जीवो वृक्षप्रभेदः स्याज्जीवा जीवन्तिकौषधी ॥ Dharaṇikośa 28.3.7
- कोषकल्पतरु श्रवणस उत्तराया अन्त्योऽङ्घ्रिः श्रवणस्यादिमोऽभिजित् । स्त्रीपुंसयोर्ऋक्षभेदे श्रवणं श्रुति[24b]कर्णयोः ॥ Koṣakalpataru 1.3.94
- कोषकल्पतरु दलाढकपरस्य मर्माण्यभिगन्तरि स्या- द्भट्टारको राज्ञि सुरे मुनौ च । दलाढकः कुञ्जरकर्णकुन्द- चाम्पेयफेनातिमहत्तरेषु ॥ ३२ ॥ Koṣakalpataru 6.1.32
- कोषकल्पतरु कानीनव्यासे कर्णे कन्यकानन्दने च कानीनः स्यात्काननं स्याद्गृहेऽपि । धातुर्वक्त्रे स्याद्वने काञ्चनस्तु चाम्पेये स्याच्चम्पके काञ्चनारे ॥ ६४ ॥ Koṣakalpataru 6.21.64
- कोषकल्पतरु वृषन्अर्वा हयेऽथ त्रिषु कुत्सिते स्या- द्वृषा महेन्द्रेऽपि च कर्ण उक्तः । यक्ष्मा क्षये स्यादपि रोगमात्रे युवा वयःस्थे बलिनि स्वभावे ॥ ८८ ॥ Koṣakalpataru 6.21.88
- नानार्थार्णवसंक्षेप वृषबृहस्पतौ बलीवर्दे धर्मे पुंसि पुरन्दरे । राशौ च वृषभाभिख्ये पठ्यते बलकर्णयोः ॥ १२७५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1275
- नानार्थार्णवसंक्षेप कानीनकानीनः पुंसि कर्णे स्याद् व्यासे च रभसोऽपठीत् । द्वयोस्त्वपत्ये कन्याया लुब्धे त्वेष त्रिषु स्मृतः ॥ ४६० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.460
- शब्दरत्नावली श्रवणशरणं घातके गेहे रक्षणे रक्षकेऽपि च । श्रवणन्तु श्रुतौ कर्णे न पुंसि तारकाभिदि ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.63
- शब्दरत्नावली कानीनकामी पारावते चक्रवाके चटककामुके । कानीनः कन्यकाजातसुते च व्यासकर्णयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.44
- शब्दरत्नावली वृषन्वृषा कर्णेन्द्रयोः पुंसि वेदना ज्ञानदुःखयोः । वेष्टनं कर्णशष्कुल्यामुष्णीषे मुकुटे वृतौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.80
- तन्त्राभिधान ऋएकपादः शिरो माला मण्डला शान्तिनी जलम् । कर्णः कामलभा मेदो निवृत्तिर्गणनायकः ॥ २४ ॥ Tantrābhidhāna 2.8.24
- त्रिकाण्डशेष श्रवणकर्णे श्रुतौ च श्रवणं शरणं मारणेऽपि च । श्रेणिः पङ्क्तौ सेकपात्रे ने क्लीबं कारुसंहतौ ॥ १३९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.139
- वैजयन्ती कर्णपाशपाशो रज्जौ कर्णशब्दात्परः कर्णेऽतिशोभने । क्रमनिम्नमहीभागकपिप्लुतिखगाः प्लवाः ॥ ३७ ॥ Vaijayantī 6.1.37