भर्त्सन
bhartsanaक्ली · neut.In 9 kośas: 6 synonym verses, 25 as a meaning of another word.
genderक्लीneut.
निर्वादश्च परीवाद उपक्रोशोऽथ भर्त्सनम् ।अपकारवचोऽथ स्यात्पारुष्यं दुष्टभाषणम् ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शाप आक्रोश आक्षेपो भर्त्सनं तर्जनं च धिक् ।परिभाषणमुपालम्भः शपथः शपनं शपः ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कुत्सनं परिवादः स्यात् परीवादो जुगुप्सनम् ।आक्षेपावर्णनिर्वादा उपक्रोशश्च भर्त्सनम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चटुश्चाटुश्च वा क्लीबे भर्त्सनं त्वपवादगीः ।स्यादामन्त्रणमाप्रश्न श्राहूतिस्तु निमन्त्रणम् ॥ ९०८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जनवादस्तु वचनं भर्त्सनं प्रतितर्जनम् ।आक्षारणं निधुवनमाक्रोशो मैथुनं प्रति ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भर्त्सन as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश निकृतिप्रसूती प्रसवोत्पादौ निकृती शाठ्यभर्त्सने । दुर्गतिर्नरके नैःस्व्ये संततिः पङ्क्तिगोत्रयोः ॥ Dharaṇikośa 15.1.19
- धरणिकोश निग्रहसंग्रहो बृहदुत्तुङ्गे मुष्टिसंक्षेपयोरपि । निग्रहो भर्त्सनाभिख्यो मर्यादां निग्रहं विदुः ॥ Dharaṇikośa 32.2.6
- कोषकल्पतरु भर्त्सयतेभर्त्सयते तर्जयते तर्जति लाजति भृणाति कुट्टयते । लाञ्जति कुट्टयतीति प्रोक्ता एतेऽत्र भर्त्सने विबुधैः ॥ ८२ ॥ Koṣakalpataru 3.5.82
- कोषकल्पतरु अधिक्षिपिभर्त्सने प्रणिधानेऽधेः प्रतेः प्रैषे निराकृतौ । अधिः क्षेपे******[व्यते?] र्व्यत्यास ईरितः । विलम्बेऽधेरधिक्षेप उदस्तूर्ध्वगतौ मतः ॥ ६५ ॥ Koṣakalpataru 3.5.65
- कोषकल्पतरु निगृह्णातिअप्रसादे भर्त्सने च बन्धकीकरणे तथा । वेर्विस्तारे विरोधे च समासार्थप्रकाशने ॥ ३२ ॥ Koṣakalpataru 3.5.32
- कोषकल्पतरु निकरोतिनिर्माति च विधत्ते स्युः करणे कृस्तु(?) नेर्भवेत् । अवज्ञावञ्चनाशाठ्यनिन्दाभर्त्सनवाचकः ॥ ५२ ॥ Koṣakalpataru 3.5.52
- कोषकल्पतरु अपकरोतिअपाद्भर्त्सनविद्वेषेऽथापाङो वारणे निरः । प्रतीकारे वेर्मुदंते(?) परिणामान्यथात्वयोः ॥ ५७ ॥ Koṣakalpataru 3.5.57
- कोषकल्पतरु धिक्ईषदर्थे दुष्कृते च मनाङ्मन्देषदर्थयोः । धिग्भर्त्सने च निन्दायामृधक् शीघ्र-समीपयोः ॥ ८० ॥ Koṣakalpataru 5.1.80
- कोषकल्पतरु आक्षेपस्याद्भाण्डपाके क्षिपि चाथ भर्त्से चाक्षेप आकर्षणवाचकश्च । काव्यस्य चालंकृतिभिद्यथ वेषक्लृप्त्यो- र्नृलिङ्ग आकल्प इति प्रदिष्टः ॥ Koṣakalpataru 6.22.10
- कोषकल्पतरु प्रग्राहसूत्रे तुलाया नरि तद्वदेव प्रग्राह आद्येऽप्यथ भर्त्सने स्यात् । बन्धेऽवधौ चाथ रणे शरीरे स्याद्विग्रहो विस्तरणे विभागे ॥ ४६ ॥ Koṣakalpataru 6.32.46
- नानार्थार्णवसंक्षेप आक्षेपआलेपः पुनरालिप्तावनुलेपनवस्तुनि । आक्षेपः पुनराकृष्टौ निन्दाभर्त्सनयोरपि ॥ ३० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.30
- नानार्थार्णवसंक्षेप निग्रहनिग्रहो भर्त्सने सीन्नि रभसो बन्धनेऽपि च । निशीथस्त्वर्धरात्रे स्यात् प्रदोषे कश्चिदब्रवीत् ॥ १२० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.120
- नानार्थार्णवसंक्षेप भरणबुक्कनाख्यक्रियायां स्याद् भरणं तु नपुंसकम् । वेतने धारणे चैव पोषणे भर्त्सनेऽपि च ॥ १२६७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1267
- नानार्थार्णवसंक्षेप अवक्षेपणस्त्री त्ववक्षेपणी घोट(रु ? कु)शायां भर्त्सने पुनः । क्लीबेऽवक्षेपणं क्लीबं त्ववदारणमित्यदः ॥ १० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 7.10
- परमानन्दीयनाममाला निराकृतिनिराकृतिर्द्विजे वेदहीने भर्त्सन एव च । नारकीटो दृषत्कीटे मित्रद्रोहकरे नरे ॥ २८१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.18.281
- शब्दरत्नावली निकृतिनिकृतिः स्त्री शठे शाठ्ये दैन्ये क्षेये च भर्त्सने । निर्वृतिः सुत्थितौ सौख्ये तथास्तङ्गमने स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.112
- शब्दरत्नावली गर्ज्जनगर्ज्जनं कोपनिनदभर्त्सनोभुजनेषु(?) च । गहनं गह्वरे दुःखे वने क्लीबं युते त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.53
- शब्दरत्नावली आक्षेपआक्षेपो भर्त्सनाकृष्टिकाव्यालङ्कारणेषु च । उडुपन्तु प्लवे न स्त्री पुमान् हिमकरे भवेत् ॥ उलपोऽस्त्री तु गुल्मिन्यां तृणभेदे भवेत्पुमान् । कच्छपो निधिभित्कूर्ममल्लबन्धान्तरेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.21.15
- शब्दरत्नावली निग्रहनिग्रहो भर्त्सने बन्धमर्यादाभङ्गयोरपि । निर्व्यूहः शेखरे द्वारे निर्यासनागदन्तयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.33.20
- शब्दरत्नावली धिक्धिक् भर्त्सने च निन्दायां मनाक् स्यादल्पमन्दयोः । हिरुक् विनार्थे मध्यार्थेऽप्यमार्थे च दृश्यते ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.15
- शब्दरत्नाकर धिक्तुर्भेदावधारणयोर्दुरशोभनदुःखयोः । धिग्भर्त्सने कुत्सने च नि न्यग्भावनिषेधयोः ॥ २२५३ ॥ Śabdaratnākara 5.1.2253
- शब्दरत्नाकर हुंआमन्त्रणे भर्त्सने हुं हुं संप्रश्नवितर्कयोः । ही विषादे विस्मये च हा विषादशुगर्तिषु ॥ २२५७ ॥ Śabdaratnākara 5.1.2257
- वैजयन्ती निग्रहनिदेशावाज्ञाकथने निग्रहः सीम्नि भर्त्सने । निवहो वायुभेदेऽपि निषङ्गस्तूणसंगयोः ॥ ३४ ॥ Vaijayantī 7.1.34
- वैजयन्ती धिक्धिक् भर्त्सने कुत्सने च नि न्यग्भावनिकामयोः । नाभावान्यविरोधेषु निर्निर्णयनिषेधयोः ॥ ५ ॥ Vaijayantī 8.7.5
- वैजयन्ती हुंहिं स्याद्विशेषणे हेतौ हि हेताववधारणे । आमन्त्रणे भर्त्सने हुं हूं संप्रश्नवितर्कयोः ॥ ९ ॥ Vaijayantī 8.7.9