आक्षेप
ākṣepaपुं · masc.In 14 kośas: 12 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 9 as a meaning of another word.
आक्रोशाभीषङ्गाक्षेपाः शाप स क्षारणा रते ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ष (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अवर्णाक्षेपनिर्वादपरीवादापवादवत् ।उपक्रोशो जुगुप्सा च कुत्सा निन्दा च गर्हणे ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चोद्यमाक्षेपाभियोगौ शापाक्रोशौ दुरेषणा ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शाप आक्रोश आक्षेपः क्षारणा स्याद्विरूक्षणम् ।स्मृताः सोल्लुण्ठसोत्प्रासोपहासाः समास्त्रयः ॥ १४९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आक्रोशाभीषङ्गाक्षेपाः शापः साक्षारणा रते ।विरुद्धशंसनं गालिराशीर्मङ्गलशंसने ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ष (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शाप आक्रोश आक्षेपोऽभिषङ्गः क्षारणा त्वसौ ।आक्षारणा दूषणा च क्षारणं मैथुनं प्रति ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अर्थवादः स्तुति[र्मिथ्या]स्तवेऽपि स्याद्विकत्थनम् ।वचनीयताविगाने निन्दाक्षेपौ जुगुप्सनम् ॥ १८७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शाप आक्रोश आक्षेपो भर्त्सनं तर्जनं च धिक् ।परिभाषणमुपालम्भः शपथः शपनं शपः ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निर्वादः परिवादश्चाऽवर्णः क्षेपश्च कथ्यते ।स्यादाऽक्रोशस्तथाऽऽक्षेपः शापस्तथाभिषङ्गकः ॥ ३९३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स्त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कुत्सनं परिवादः स्यात् परीवादो जुगुप्सनम् ।आक्षेपावर्णनिर्वादा उपक्रोशश्च भर्त्सनम् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आक्षेपावर्णनिर्वादपरिवादापवादकाः ।क्लीबे विगानकौलीने अभिशापोऽभिशंसनम् ॥ ९११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आक्षेपोऽत्याकारः स्वाध्यायः स्यान्निरन्तराभ्यासः ।हर्षस्वनः किलकिला सदृशस्यन्दस्तु निःस्यन्दः ॥ २९ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
आक्षेपः स्यादुपक्षेपे काव्यालंकारनिन्दयोः ।परीवापः परिक्षेपे पर्याप्तौ सलिलस्थितौ ॥
अनुष्टुप्
स्याद्भाण्डपाके क्षिपि चाथ भर्त्सेचाक्षेप आकर्षणवाचकश्च ।काव्यस्य चालंकृतिभिद्यथ वेषक्लृप्त्यो-र्नृलिङ्ग आकल्प इति प्रदिष्टः ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every line
वातव्याधिविशेषेऽथो परिपूर्णत्वयत्नयोः ।आभोगो वारुणच्छत्रेप्यामोदः पुनरुच्यते ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
meaningsवातव्याधिविशेष
doubtful
आक्षेपो भर्त्सनाकृष्टिकाव्यालङ्कारणेषु च ।उडुपन्तु प्लवे न स्त्री पुमान् हिमकरे भवेत् ॥उलपोऽस्त्री तु गुल्मिन्यां तृणभेदे भवेत्पुमान् ।कच्छपो निधिभित्कूर्ममल्लबन्धान्तरेषु च ॥
अनुष्टुप्
अप्याकर्षणमाक्षेप आलंभः स्पर्शहिंसयोः ।ईशानौ हरिधातारावुत्सेधौ वपुरुन्नती ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
meaningsआकर्षण
आक्षेप as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु प्रत्यवतिष्ठतेप्रात्तिष्ठतिर्गतावाङः प्रतिज्ञालम्बनाक्रमे । आक्षेप-स्थान-यत्नेषु प्रत्यवाद्गदने गिरः ॥ ९३ ॥ Koṣakalpataru 3.5.93
- कोषकल्पतरु ननुआक्षेपे प्रत्युक्तौ वाक्यारम्भेऽप्यनुज्ञाने । इष्टप्रश्ने नियमे सानु[न]यामन्त्रणे च ननु ॥ १ ॥ Koṣakalpataru 5.1.1
- कोषकल्पतरु कलङ्कसस्ये तथोत्तमाङ्गे- ऽथाक्षेपेऽङ्के मलेऽप्ययसः । प्रथमे कलङ्क उक्तः पालङ्कः शाकशल्लक्योः ॥ ५ ॥ Koṣakalpataru 6.1.5
- नानार्थार्णवसंक्षेप किम्अथाभिधेयलिङ्गे स्तो द्वे एवैकाक्षरे मते । किं प्रश्नाक्षेपकुत्सानां वितर्कस्य च गोचरे ॥ १ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 1.4.1
- शब्दरत्नावली आजिक्लीबे पद्मे तथाब्जस्तु पदमेन्दु श्रीष्वसौ (?) पुमान् । आजिः स्त्रीसमभूमौ स्यात् संग्रामाक्षेपयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.3
- शब्दरत्नावली ?प्रेरणे क्लीबलिङ्गं स्यात्तथाक्षेपोपदेशयोः । ग्रहणं स्वीकृतौ वन्द्यामुपलब्ध्युपरागयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.32
- शब्दरत्नावली पश्यतजात्वसम्भावितार्थे च गर्हा कदाचिदर्थयोः । निद्विकल्पे निषेधे च प्रतिज्ञालङ्घनेऽपि च ॥ प्रति प्रतिनिधौ वीप्सेत्थम्भूताख्यानलक्षणे । प्रतिदाने चाभिमुख्ये स्वभावमात्रयोरपि ॥ हन्त हर्षार्त्तिवादेषु वाक्यारम्भे च सम्भ्रमे । पश्यत स्यात्प्रशंसायां विस्मयाक्षेपभाषणे ॥ बत हर्षामन्त्रणयोः खेदानुक्रोशविस्मये । स्वस्ति स्यान्मङ्गलाशसापुण्यसन्तोषणेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.26
- शब्दरत्नावली अहहअहहाक्षेपनिर्वेदनियोगाद्भुतदर्शने । आह क्षेपे नियोगे च दृढसम्भाषणेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.65
- वैजयन्ती किम्सन् सत्येऽभ्यर्हिते श्रेष्ठे साधीयसि भवत्यपि । किं प्रश्नाक्षेपकुत्सानां वितर्कस्य च गोचरे ॥ १६ ॥ Vaijayantī 8.4.16