All kośas › Dharaṇikośa

धरणिकोश Dharaṇikośa

धरणिदास · Dharaṇikośa of Dharaṇidāsa Part I · Published by S. M. Katre, for the Deccan College Post-graduate and Research Institute, Yervada, Poona - 6 · 1968 A.D. · Ekanath Dattatreya Kulkarni

1,382 verses · 11,274 words tagged · 1,895 marked doubtful (dashed)

हान्ताः · हार्धश्लोकः

॥ हार्धश्लोकः ॥

बर्हं मयूरपुच्छेऽपि बर्हं पत्रकमिष्यते ।अहिर्वृत्रासुरे सर्पेऽप्यतिक्रूरेऽप्यहिः स्मृतः ॥

32.2.1 · p. 227

अनुष्टुप्

बर्ह=मयूरपुच्छ पत्रकअहि=वृत्रासुर सर्प अतिक्रूर

प्रोहो नैपुणतर्के स्यात्प्रोहो गजाङ्घ्रिपर्वणि ।व्यूहः स्याद्बलविन्यासे व्यूहस्तर्कसमूहयोः ॥

32.2.2 · p. 228

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ग (wrong syllable)

प्रोह=नैपुणतर्क गजाङ्घ्रिपर्वन्व्यूह=बलविन्यास तर्क समूह

बहुशब्दस्तु विपुले त्र्यादिसंख्यास्वपि स्मृतः ।लोहश्चागुरुसारः स्यादयः सर्वं च तैजसम् ॥

32.2.3 · p. 228

अनुष्टुप्

बहु=विपुल त्र्यादिसंख्यालोह=अगुरुसार अयस्तैजस

गुहा दरी पृश्निपर्णी कार्तिकेयो गुहो मतः ।मही नदी मही भूमिर्मह उत्सवतेजसोः ॥

32.2.4 · p. 228

अनुष्टुप्

गुहा=दरी पृश्निपर्णीगुह=कार्तिकेयमही=नदी भूमिमह=उत्सव तेजस्

बाहा स्मृता भुजायां तु बाहो मानतुरंगयोः ।कुहूः स्यात्कोकिलालापो नष्टकलाप्यमावसी ॥

32.2.5 · p. 228

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 क (wrong syllable)

बाहा=भुजाबाहु=मान तुरंगकुहू=कोकिलालाप नष्टकलामावसी

संग्रहो बृहदुत्तुङ्गे मुष्टिसंक्षेपयोरपि ।निग्रहो भर्त्सनाभिख्यो मर्यादां निग्रहं विदुः ॥

32.2.6 · p. 228

अनुष्टुप्

संग्रह=बृहत्उत्तुङ्ग मुष्टि संक्षेपनिग्रह=भर्त्सन मर्यादा

विग्रहो विस्तरः प्रोक्तो विग्रहः काययुद्धयोः ।आग्रहोऽनुग्रहो दृष्ट आसङ्गे ग्रहणेऽपि च ॥

32.2.7 · p. 229

अनुष्टुप्

विग्रह=विस्तर काय युद्धआग्रह=अनुग्रह आसङ्ग ग्रहण

प्रग्रहः स्यात्तुलासूत्रे हयरश्मौ च कीर्तितः ।नवाहः स्यान्नवाहनि नवाहः प्रतिपत्तिथिः ॥

32.2.8 · p. 229

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 ह (wrong syllable)

प्रग्रह=तुलासूत्र हयरश्मिनवाह=नवाहन्प्रतिपत्तिथि

प्रवाहो जलवेगेऽपि पारम्पर्यानुवर्तने ।वराहः शूकरे विष्णौ मानभेदेऽम्बुदे गिरौ ॥

32.2.9 · p. 229

अनुष्टुप्

प्रवाह=जलवेग पारम्पर्यानुवर्तनवराह=शूकर विष्णु मानभेद अम्बुद गिरि

आरोहो जघने दैर्ध्ये पादपाङ्गे निषादिनि ।विदेहो मैथिले ख्यातो देहशून्ये च कीर्तितः ॥

32.2.10 · p. 229

अनुष्टुप्

आरोह=जघन दैर्घ्य पादपाङ्ग निषादिन्विदेह=मैथिल देहशून्य

निर्व्यूहः शेखरे द्वारे निर्व्यूहो नागदन्तकः ।दात्यूहश्चातकः प्रोक्तो दात्यूहः कालकण्टकः ॥

32.2.11 · p. 229

अनुष्टुप्

निर्व्यूह=शेखर द्वार नागदन्तकदात्यूह=चातक कालकण्टक

अवरोहोऽवतरणे [108] पादपाङ्गे लतोद्भवे ।परिबर्हस्तु [राजाहवस्तु?]न्यथ परिच्छदे ॥

32.2.12 · p. 229

अनुष्टुप्

अवरोह=अवतरण पादपाङ्ग लतोद्भवपरिबर्ह=राजार्हवस्तु परिच्छद

परिवाहो जलोच्छ्वासे नृपयोग्ये च वस्तुनि ।उपानहो व्रणालेपपिण्डे वीणानिबन्धने ॥

32.2.13 · p. 230

अनुष्टुप्

परिवाह=जलोच्छ्वास नृपयोग्यवस्तुउपानह्=व्रणालेपपिण्ड वीणानिबन्धन

गन्धवहः स्मृतो वाते नासा गन्धवहा स्मृता ।पितमहाः पितृपिता परमेष्ठी पितामहः ॥

32.2.14 · p. 230

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 व (wrong syllable); pāda 3, syllable 3 म (wrong syllable)

गन्धवह=वातगन्धवहा=नासापितामह=पितृपितृ परमेष्ठिन्

तमोपहो दिवानाथनिशानाथकृशानुषु ।उपग्रहाख्यं द्वितयं स्याद्बन्दिरनुकूलकम् ॥

32.2.15 · p. 230

अनुष्टुप्

तमोपह=दिवानाथ निशानाथ कृशानुउपग्रह=बन्दि अनुकूलक

अवग्रहः प्रतिबन्धे प्रतिबोधे गजालिके ।अवग्राहोऽपि वृष्टीनां बोधे हस्तिललाटके ॥

32.2.16 · p. 230

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ति (wrong syllable)

अवग्रह=प्रतिबन्ध प्रतिबोध गजालिकअवग्राह=वृष्टिबोध हस्तिललाटक

अभिग्रहोऽभिग्रहणमभियोगोऽप्यभिग्रहः ।महासहा मासपर्णी अम्लानश्च महासहा ॥

32.2.17 · p. 230

अनुष्टुप्

अभिग्रह=अभिग्रहण अभियोगमहासहा=मासपर्णी अम्लान