पूज्य

pūjyaवि · adj.

In 12 kośas: 11 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 29 as a meaning of another word.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह विशेष्यनिघ्नवर्गः Amarakośa 3.1.6

पूज्यः प्रतीक्ष्यः सांशयिकः संशयापन्नमानसः ।

metre not recognisednearly अनुष्टुप्

genderविadj.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.384 · p. 45

प्रतीक्ष्यः कथ्यते पूज्यः पूजितोऽपचितो भवेत् ।ईर्ष्यालुः कुहनः प्रोक्तो जारो ह्युपपतिः स्मृतः ॥ ३८४ ॥

अनुष्टुप्

प्रतीक्ष्यवि पूज्यवि पूजितवि अपचितवि ईर्ष्यालुवि कुहनवि जारपुं उपपतिपुं

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.7 · p. 215

सैवोक्तः कर्महस्तोपि कुशलश्च कृताननः ।पूज्यः प्रतीक्ष्यः सांशयिकः संशयापन्नमानसः ॥ ७ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्

कर्महस्तवि कुशलवि कृताननवि पूज्यवि प्रतीक्ष्यवि सांशयिकवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.17 · p. 2

जाल्मोऽसमीक्ष्यकारी स्यात्खट्वारूढो निषिद्धकृत् ।रमकोत्कमकौ चोभौ विलासी जहकः पुनः ।महोद्यमो महोत्साहो मान्यः पूज्यः प्रतीक्ष्यवत् ॥ १७ ॥

अनुष्टुप्

जाल्मवि खट्वारूढवि रमकवि उत्कमकवि विलासिन्वि जहकवि महोद्यमवि महोत्साहवि मान्यवि पूज्यवि प्रतीक्ष्यवि

genderविadj.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास द्वितीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 2.224 · p. 32

वासन्तिको विटश्चाथ षिङ्गपल्लवकौ समौ ।पूज्यो भट्टारको भट्टो देवस्तत्रभवानपि ॥ २२४ ॥

अनुष्टुप्

वासन्तिकपुं विटपुं षिङ्गपुं पल्लवकपुं पूज्यपुं भट्टारकपुं भट्टपुं देवपुं तत्रभवत्पुं

genderपुंmasc.

शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति संकीर्णवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 3.5.72 · p. 41

गुणवानुत्तमः श्रेष्ठो योग्यः पूज्यो महान्गुणी ।श्रेयाञ्शिष्टः सदाचारः साधुसभ्यार्यसज्जनाः ॥ ७२ ॥

अनुष्टुप्

गुणवत्वि उत्तमवि श्रेष्टवि योग्यवि पूज्यवि महत्वि गुणिन्वि श्रेयस्वि शिष्टवि सदाचारवि साधुवि सभ्यवि आर्यवि सज्जनपुं

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश सिंहादिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.5.177 · p. 95

पतिपत्न्योश्च पितरि श्वशुरः पूज्य इत्यपि ।पितृव्यो जनकभ्राता ज्येष्ठतातोऽग्रजो यदि ॥

अनुष्टुप्

श्वशुरपुं पूज्यपुं पितृव्यपुं ज्येष्ठतातपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश प्राणिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 4.1.6 · p. 159

पूज्यः प्रतीक्ष्य आर्यः स्यान्मान्यः पूजार्ह इत्यपि ।अथ संशयिकोऽपि स्यात् संशयापन्नमानसः ॥

अनुष्टुप्

पूज्यवि प्रतीक्ष्यवि आर्यवि मान्यवि पूजार्हवि संशयिकवि

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश विशेषणवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 5.91 · p. 169

क्षेपिष्ठादिः प्रकर्षार्थः साधिष्ठादिर्भृशार्थकः ।भट्टारकस्तु भट्टारो भगवान् पूज्य इत्यपि ॥

अनुष्टुप्

भट्टारकवि भट्टारवि भगवत्वि पूज्यवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण विशेष्यनिघ्नाध्यायः Śabdaratnākara 3.6.1591 · p. 192

अर्च्यः पूज्यः प्रतीक्ष्यः सहृदयहृदयालू समौ हृष्टतुष्टौ ।प्रीतप्रह्लन्नतृप्तप्रमुदितमुदितामोदिताः स्युः प्रतीते ॥ १५९१ ॥

स्रग्धरा

अर्च्यवि पूज्यवि प्रतीक्ष्यवि सहृदयवि हृदयालुवि हृष्टवि तुष्टवि प्रीतवि प्रह्लन्नवि तृप्तवि प्रमुदितवि मुदितवि आमोदितवि

genderविadj.

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव विशेष्यनिघ्नवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.1.14 · p. 83

भट्टारो भगवान्पूज्यः शक्रप्रतिबलौ समौ ।पटुः पाटविको धूर्तः स्थगस्तीक्ष्णस्तु राजघः ॥ १४ ॥

अनुष्टुप्

भट्टारपुं भगवत्वि पूज्यवि शक्रवि प्रतिबलवि पटुवि पाटविकवि धूर्तवि स्थगवि तीक्ष्णवि राजघवि

genderविadj.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह नानार्थवर्गः Amarakośa 3.3.287

युद्धायत्योः संपरायः पूज्यस्तु श्वशुरेऽपि च ।

अनुष्टुप्

meaningsश्वशुर

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास यपादः Dharaṇikośa 25.1.2 · p. 147

पूज्यौ श्वशुरपूजार्हावर्यः स्यात्स्वामिवैश्ययोः ।नयो नीतौ द्यूतभेदे मृत्युः स्यान्मरणे यमे ॥

अनुष्टुप्

meaningsश्वशुर पूजार्ह

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ यान्ताः Koṣakalpataru 6.26.13 · p. 288

अन्यस्तु भिन्ने त्रिषु वा समानेपाद्यं तु पादार्हजले च निन्द्ये ।पूज्यस्तु वन्द्ये श्वशुरे स हार्योविभीतके वाच्यसमस्तु हार्ये ॥ १३ ॥

उपजातिः

meaningsवन्द्य श्वशुर

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.799 · p. 111

पुराणे पुंबहुत्वे तु पूर्वजेष्वेष वर्तते ।पितामहादिष्वथ ना पूज्यः स्याच्छ्वशुरे त्रि तु ॥ ७९९ ॥

अनुष्टुप्

meaningsश्वशुर

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.800 · p. 111

पूजनीयेऽथ पूरो ना नद्याः सलिलबृंहणे ।पुनर्नवायां नृस्त्री तु पूर्तौ पूरी तु सा स्त्रियाम् ॥ ८०० ॥

अनुष्टुप्

meaningsपूजनीय

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश यान्ताः Śabdaratnāvalī 7.26.19 · p. 258

प्रायस्तुल्ये च बाहुल्ये मृत्यावनशनेऽपि च ।प्रियो वृद्धौषधे पुंसि हृदये स्यादभिधेयवत् ॥पीयुर्यूके रवौ काले पुंसि क्लीबं रतस्वने ।पुण्यं धर्मे च सुकृते क्लीबं स्याच्छोभने त्रिषु ॥पुष्यो मासे ऋक्षभेदे तथा कलियुगे पुमान् ।पूज्यस्तु श्वशुरे पुंसि वन्द्ये च भवति त्रिषु ॥वन्ध्या स्यादप्रजस्त्रीषु पुमानफलभूरुहे ।वर्या पतिम्बरायां स्त्री श्रेष्ठे त्रिषु पुमान् स्मरे ॥बल्यं प्रधानधातौ स्यात्क्लीबं बलकरेऽन्यवत् ।वीर्यं तेजसि सामर्थ्ये दीप्तौ शुक्रप्रभावयोः ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 1 हृद (syllable split)

meaningsश्वशुर वन्द्य

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश नानालिङ्गाध्यायः Vaijayantī 6.5.51 · p. 234

पार्श्वमस्त्री समीपेऽपि पृज्यः श्वशुरमान्ययोः ।स्नेहे केलौ प्रेम न स्त्री पीतिः पाने हये तु ना ॥ ५१ ॥

अनुष्टुप्

meaningsश्वशुर मान्य

doubtful

पूज्य as a meaning in nānārtha verses

धरणिकोश अर्हत्अर्हंस्तु बुद्धे पूज्ये च पतन्पक्षिणि पातुके । कुर्वन्कर्मकरे भृत्ये अर्वन्स्यात्कुत्सिताश्वयोः ॥ Dharaṇikośa 15.1.14
धरणिकोश भगवत्गरुत्मान्विहगे तार्क्षे विवस्वांस्त्रिदशेश्वरे । भगवांस्त्वागते पूज्ये संख्यावान्पण्डिते मिते ॥ Dharaṇikośa 15.1.27
कोषकल्पतरु इष्टआशंसिते प्रियतमे पूज्ये संकीर्तितः परवत् । रिष्टं क्षेमे च शुभे भाविनि चिह्ने विनाशस्य ॥ ११ ॥ Koṣakalpataru 6.10.11
कोषकल्पतरु सत्शङ्खौषधौ [संस्तु] सदस्यपूज्य- साधुप्रशस्येष्वपि विद्यमाने । स्त्रियां त्वपर्णाकुलयोषितोः स्या- देतस्तु किर्मीर उपागते च ॥ ११ ॥ Koṣakalpataru 6.16.11
कोषकल्पतरु अर्हत्पूज्येऽर्हंस्त्रिषु ना जिने दिशि हरित्स्त्री वर्णभेदे हये ना च स्त्री तु तृणे स्त्रियां तु हरितो दूर्वा सुवर्णेऽन्यवत् । रोहित् पुंसि रवौ मृगीव्रततिगः स्त्री विद्युदुक्ता स्त्रियां संध्यायां तडिति प्रभाविरहिते भेद्यस्य लिङ्गे मता ॥ २४ ॥ Koṣakalpataru 6.16.24
कोषकल्पतरु भगवत्बुधे रवौ विवस्वान्भगवान्पूज्ये च रुद्रे च । स्याद्द्वीपवान्नदेऽब्धौ द्वीपवती त्वापगापृथ्व्योः ॥ ६९ ॥ Koṣakalpataru 6.17.69
कोषकल्पतरु सत्तमस्याद्ब्रह्मचर्यादिचतुष्टयेऽस्त्री तथाश्रमः स्यान्मठवाचकोऽपि । स्यात्सत्तमः संयमे वाच्यवत्तु श्रेष्ठे च पूज्ये नियमस्तु पुंसि ॥ ८४ ॥ Koṣakalpataru 6.25.84
कोषकल्पतरु बन्ध्यश्लोके तु पद्यं पथि योषिति स्यात् पुमांस्तु शूद्रे पदवेधके तु । दृश्यं पदं यत्र च तत्र भेद्ये बन्ध्यस्तु पूज्ये हठतोधृतेऽपि ॥ २७ ॥ Koṣakalpataru 6.26.27
कोषकल्पतरु पुरिपूज्येऽन्यवत्स्यादथ राज्ञि पुंसि नदीपुरोः स्त्री च पुरिः प्रदिष्टः । शिरिः पुमान्स्याच्छलभे शरारौ विशेष्यवद्वारि तु बालकेऽन्त्ये ॥ ७१ ॥ Koṣakalpataru 6.27.71
नानार्थार्णवसंक्षेप अर्हअर्हस्तु त्रिषु पूज्ये ना जिनेऽली तु द्वयोरलौ । पुच्छकण्टकिकीटेऽथ ना स्यादष्टमराशिके ॥ ६१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.61
नानार्थार्णवसंक्षेप भवत्स्वामिधारकयोर्ना तु पाणिग्राहे भवत् पुनः । सर्वनाम त्रि पूज्ये स्यात् स्त्र्यर्थे तत्र भवत्यसौ ॥ ८८९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.889
नानार्थार्णवसंक्षेप भेलपूज्याप्राज्यप्रहीणेषु पुमांस्त्वृष्यन्तरे क्वचित् । चिकित्साग्रन्थकारे स्यादुडुपेऽप्यथ भेकवाक् ॥ ९२० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.920
नानार्थार्णवसंक्षेप महत्त्रिरेष्ट्रज्ञातृविद्वत्सु महत् तु क्लीबवारिणोः । राज्ये वृन्दे च पूज्ये तु त्रि बृहत्यपि ना पुनः ॥ ९६८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.968
नानार्थार्णवसंक्षेप प्रतीक्ष्यदग्धेऽप्यथ प्रगाढः स्याद् भृशे कृच्छ्रेऽप्यथ स्मृतः । प्रतीक्ष्यः प्रतिपाल्ये च पूज्ये चाथ प्रणाय्यवाक् ॥ ३७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.37
नानार्थार्णवसंक्षेप पालिकपालिकस्तु पुमान् वृक्षे नृपतौ चाथ भेद्यवत् । गाथके रक्षके मुख्ये पूज्ये चाप्यथ पालुकः ॥ ११४७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1147
नानार्थार्णवसंक्षेप भगवत्कपर्दे तु पुमान्ना तु भगवान् हरशार्ङ्गिणो । बुद्धे च त्रि तु पूज्येऽथ पार्वत्यां भगवत्यसौ ॥ १२८५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1285
नानार्थार्णवसंक्षेप भट्टारकभट्टारको ना नाट्योक्तौ राज्ञि पूज्ये च पूरुषे । स्त्री तु भट्टारिका ज्ञेया नाट्योक्तावेव मातरि ॥ ४३१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.431
परमानन्दीयनाममाला इष्टइनः सूर्य प्रभाविष्टमीप्सिते पूज्ययज्ञयोः । ईहेच्छायां तृषायां चेतिः प्रवास उपद्रवे ॥ ५८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.2.58
परमानन्दीयनाममाला एकएकोऽथ केवले पूज्य एनः पापापराधयोः । एडमूकः शठे कर्णवाग्विवर्जित एव च ॥ ८० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.5.80
परमानन्दीयनाममाला गिरिगिरिः पूज्ये गिरौ गर्भे कन्तुके नेत्ररुज्यथ । गुच्छः स्तम्बे कलापेऽपि हारस्तबकयोः पुनः ॥ १५७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.9.157
परमानन्दीयनाममाला ज्येष्ठज्येष्ठो मासेऽग्रजे पूज्ये ज्येष्ठा स्थाद्गृहगोधिका । नक्षत्रेऽप्यौषधीभेदे जनो लोके पृथग्जने ॥ १९४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.13.194
परमानन्दीयनाममाला प्रधानपरुषं कर्कशे रूक्षे पुद्गलः कायवित्तयोः । प्रधानं प्रकृतौ पूज्ये महामात्रात्मनोरपि ॥ ३०८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.308
शब्दरत्नावली विनायकहेरम्बगरुडे विघ्ने जिने पूज्ये विनायकः । मयूरकेऽप्यज्झटायां धन्याके च वितुन्नकम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.196
शब्दरत्नावली इष्टअट्टं भक्ते पुंसि शुष्के क्षौमेऽत्यर्थे गृहान्तरे ॥ इष्ट आशंसिते पूज्ये क्रतौ ना प्रेयसि त्रिषु । संस्कारे क्लीबलिङ्गं स्याद् व्रते च क्रतुकर्मणि ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.2
शब्दरत्नावली तातजातीफले च मालत्यां छन्दस्यश्मन्तिकासु च । ज्ञातिस्ताते सगोत्रे च पुमानप्रसवेऽपि च ॥ ततं वाद्यव्याप्तयोर्ना मारुते विस्तृते त्रिषु । तातः पितरि पूज्ये स्यादनुकम्प्ये च पुंस्ययम् ॥ तिक्तः सुगन्धरसयोः पर्पटे तु नपुंसकम् । तिक्ता च कटुरोहिण्यां वचनादौ तु वाच्यवत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.14
शब्दरत्नावली प्रीतिप्रीतिः प्रदेशपूज्येऽस्त्री रतौ हर्षेऽपि च स्त्रियाम् । पुस्तं न ना पुस्तके स्यात्क्लीबे लेप्यादिकर्मणि ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.26
शब्दरत्नावली भगवत्पारावती नदीगोपगीत्योश्च लवलीफले । पारावतः कलरवे पुमान् मर्कटतिन्दुके ॥ पुष्पदन्तो भवेद्विद्याधरे दिग्वारणान्तरे । भगवान् त्रिषु पूज्ये स्याद् गौर्यां स्त्री तु जिने पुमान् ॥ स्त्रियां भोगवती गङ्गा सर्पपुर्योरहौ पुमान् । रङ्गमाता च कुट्टन्यां रोगवृक्षभिदोः(?) स्त्रियाम् ॥ लक्ष्मीपतिर्नरपतौ वासुदेवे भवेत्पुमान् । व्यतिपातो योगभेदे महोत्पातापमानयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.171
त्रिकाण्डशेष भगवत्रामानुजे नाट्यशास्त्रे दौष्मन्तौ भरतो नटे । जिने पूज्ये च भगवान्भोगवानाढ्यनागयोः ॥ १७४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.174
वैजयन्ती भगवत्भगवत्युमा भगवान् बुद्धे पूज्ये हरे हरौ । भोगी ग्रामाद्यधिकृते सर्पे सुखिमहीभुजोः ॥ ३१ ॥ Vaijayantī 8.5.31