माया
māyāस्त्री · fem.In 18 kośas: 42 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 18 as a meaning of another word.
माया तु शठता शाठ्यं कुसृतिर्निष्कृतिश्च सा ॥ ३७७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
genderस्त्रीfem.
स्यात्प्रातिहारिको मायाकारो माया तु शाम्बरी ॥ ९२५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्यान्माया शाम्बरी मायाकारस्तु प्रतिहारकः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
ईर्ष्या स्यात्कुहना दम्भो मिथ्याचर्या च कुक्कुटिः ।कुसृतिर्निकृतिर्माया शाम्बरी पथकल्पना ॥ ७४० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मायोपेक्षेन्द्रजालानि क्षुद्रा भेदा अमी त्रयः ।तत्र चास्त्र्यषडक्षीणं यत्तृतीयाद्यगोचरम् ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
उपकार्या तथा कुल्या कक्ष्या चित्या च छायया ।इष्मा नस्या च पर्याद्या पर्यागया च मायया ॥ २५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 च (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 ग (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
ओमव्ययं तथाथ स्यान्मायाऽजा प्रकृतिः प्रसूः ।प्रधानं बीजमव्यक्तमीशोऽसौ मायया वृतः ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
माया स्त्री कुसृतिस्तथा च निकृतिर्व्याजोऽपदेशोपधीदम्भः कैतवपक्ष(त्र?)शाठ्यकुहकं दण्डाजिनं स्यान्मिषम् ।* * * * * * * * * * * * *छद्म स्याच्छलमस्त्रियां तु कपटं कूटं च संश्चन्निभम् ॥ १९७ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
वञ्चनमतिसंधानं प्रतारणा स्त्री व्यलीकमस्त्री न(?) ।माया तु शाम्बरी[62b] स्यात्कुसृतिर्जालं तथा कुहकम् ॥ १९८ ॥
आर्या
genderस्त्रीfem.
माया तु स्याद्धरिद्वारं कान्तिः काञ्चिरुभे स्त्रियौ ।विदेहा मिथिला चाथ गजाह्वं हस्तिनापुरम् ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
करो बलिर्भागधेयी द्वयोर्धर्मादितः पुनः ।शौचाशौचपरिज्ञानममात्यानां मतोपधा ॥मायोपेक्षेन्द्रजालानि क्षुद्रोपाया अमी त्रयः ।मृगयाक्षाः स्त्रियः पानं वाक्पारुष्यार्थदूषणे ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
छाया माया तथा पेया कक्ष्या दूष्यापि काम्यया ।क्षैरेयी ब्र[226a]ह्महत्या द्यौर्व्रज्या स्नायुश्च धान्यया ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
विंशतिप्रभृतयो नवतिपर्यन्ताः स्त्रियां भवन्ति । इयं विंशतिः त्रिंशत् चत्वारिंशत् पञ्चाशत् षष्ठिः सप्ततिः अशीतिः नवतिः ।एतानि नपुंसके भवन्ति । इदं तालु वदनैकदेशः । हृदयं जीवनस्थानम् । कुड्यं भित्तिः । एतानि नपुंसकान्यवैहि अवग[म]च्छेत्यर्थः । इदं पार्श्वं शरीरस्य । कुकुन्दरं नितम्बकूपद्वयम् । विण्यं द्रव्यम् । तलमधः । धनं द्रविणम् । लवणं रसविशेषः । राष्ट्रं जनपदस्थानम् ।क्रोडाघाटाजिह्वाशिरोधराशष्कुलीस्पृहामाया स्त्रियां विद्धि ।शाखाशिखाकलामेखला रेखाराजिपङ्क्ती च ॥ ५१ ॥
metre not recognised
विंशतिस्त्रीत्रिंशत्स्त्रीचत्वारिंशत्स्त्रीपञ्चाशत्स्त्रीषष्टिस्त्रीसप्ततिस्त्रीअशीतिस्त्रीनवतिस्त्रीतालुक्लीहृदयक्लीकुड्यक्लीपार्श्वक्लीकुकुन्दरक्लीविण्यक्लीतलक्लीधनक्लीलवणक्लीराष्ट्रक्लीक्रोडास्त्रीघाटास्त्रीजिह्वास्त्रीशिरोधरास्त्रीशष्कुलीस्त्रीस्पृहास्त्रीमायास्त्रीशाखास्त्रीशिखास्त्रीकलास्त्रीमेखलास्त्रीरेखास्त्रीराजिस्त्रीपङ्क्तिस्त्री
genderस्त्रीfem.
एताः स्त्रियां विद्धि । इयं क्रोडा अङ्कः । घाटा ग्रीवा । शिरोधरा ग्रीवा । जिह्वा रसना । शष्कुली खण्डस्य भक्ष्यद्रव्यम् । स्पृहा वाञ्छा । माया जनवञ्चनेच्छा । इयं शाखा वृक्षस्य । शिखा चूडा । कला विज्ञानम् । मेखला काञ्ची । रेखाराजिर्घनस्य । पङ्क्तिर्दन्तानाम् ।स्नायुश्रद्धोल्का[त्का]श्च स्त्रियां खट्वा भवेत्त्रेता ।ताणा वाणा प्राणा विश्वाणा संक्रुणा विकोणा च ॥ ५२ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
कुहको व्यंसको मायिदाण्डाजिनिकजालिकाः ।मायायां निकृतिः शाठ्यं शठता कपटे तथा ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
चित्या योग्या माया [पेया?] पर्या कक्ष्या संध्या रथ्या ।शम्या नश्या दूष्या कुल्या होरा योग्या ज्या मङ्गल्या ॥ ५३ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
पाशी पाश्चात्य आभीलः प्रचेताश्च प्रचेतसः ।तत्पत्नी मदिला माया तत्पुत्रः पुष्कलोंऽशुमान् ॥ ९८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मध्यमो मध्यलोकश्च सहा सर्वंसहा मही ।महिर्माया मानवती धरा धारा प्रबोधिनी ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
माया च शाम्बरी चैव कुहरे(के?) संप्रकीर्तिता ।स्यादिन्द्रजालिके मायाकारश्च प्रतिहारकः ॥ ५७९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मलापहारिणी माया पयोष्णा [च] कुमुद्वती ।शिप्रा प्रणीता सुरसा कौशिकी ताम्रपर्णिका ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
माया तु शठता शाठ्यं वञ्चनं विप्रतारणम् ।शङ्कातङ्कौ दरस्त्रासो भीतिर्भीः साध्वसं भयम् ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शाठ्यं स्यात् शठता माया कुसृतिर्निकृतिः पुनः ।कपटं कैतवं कूटं मिषं लक्षं तथा छलम् ॥ ५६० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
इन्द्रजालमुपेक्षा च मायाऽपि कथ्यते पुनः ।क्षुद्रोपाया त्रयश्चैते प्रख्याताः पृथिवीतले ॥ १२०५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 पि (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
genderस्त्रीfem.
देवाजीवो देवलः स्यात् अमरद्विज इत्यपि ।साम्बरी शाम्बरी माया मायाकृत् प्रातिहारिकः ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रतिहारो, मायायां तु शाम्बरी साम्बरी तथा ।इन्द्रजाले तु कुहुकं कुहकं तद्वदाहतम् ॥ ३४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 मा (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
आचारा वैष्णवी माया नवैता विष्णुशक्तयः ।तस्यावतारा मत्स्याद्याः सर्वे तत्तत्समाह्वयाः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्राकारः परितः खाते परिखा परिखातनम् ।अयोध्योज्जयिनी माया मिथिला मृत्तिकावती ॥ ८३३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रास्त्रमस्रं पुमान् बाष्पः स्यादथान्यस्य वतुस्नः ।अन्यथाकरणं माया स्वत एवासतः पुरा ॥ १०१३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
गोविन्दश्च त्रिमूर्तीशः शान्तिः स्याद्वामलोचनम् ।नृसिंहास्त्रं तथा माया ई-कारोऽपि सुरेश्वरः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
क्रोधीशो धातृसंज्ञश्च चक्री सृष्टिः करादिगः ।वर्गादिर्माया देवेशः क-कारः कामगः स्मृतः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 या (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
ई-स्त्रिमूर्तिर्वामनेत्रं शेखरः कोटरस्तथा ।वाग्मी शुद्धश्च जिह्वाख्यो माया विष्णुः प्रकाशितः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नृसिंहास्त्रं शान्ति-माये गोविन्दश्च सुरेश्वरः ।त्रिमूर्तिर्वामनयनो वह्निरीकारकः स्मृतः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
विभुः खं स्वर्द्युरभ्रं च व्योम शून्यं नभो वियत् ।हंसश्चाकाशवर्णानां संज्ञा माया विसर्गतः ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
माया लज्जा परा सम्बित् त्रिगुणा भुवनेश्वरी ।हृल्लेखा शम्भुवनिता शक्तिर्देवीश्वरी शिवा ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वह्निहीनेन्द्रयुङ् माया स्थिरमाया प्रकीर्त्तिता ॥ह्ली̐॥
genderस्त्रीfem.
योनिर्मायाऽधरः सेन्दुर्वधूः कूर्चं क्रमाद्विदुः ।बीजानि चोच्चरन् मन्त्री मुद्राबन्धनमाचरेत् ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
आचारा वैष्णवी सूक्ष्मा लक्ष्मीः पुष्टिर्निरंजना ।जीवनी मोहनी माया नवैता विष्णुशक्तयः ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
रेचनी महती श्वासा माया कुठरुणात्र तु ।कृष्णायां रोचनी श्यामा काला चित्रा सुषेण्यपि ॥ १३८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
परमात्मा परो ब्रह्म जीवः क्षेत्रज्ञ आविशः ।शक्तिस्तु माया प्रकृतिर्व्योमाख्यं मूलकारणम् ॥ १६१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मुख्योपायास्तु सामाद्याः क्षुद्रोपायाः पुनस्त्रयः ।मायोपेक्षेन्द्रजालं चेत्येते माया तु शांबरी ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
एकस्यां साङ्ख्यतत्त्वे च प्रधानाख्येऽथ सा त्रिषु ।मायते यश्च मां याति तत्रापि स्यादथ स्त्रियाम् ॥ ९७८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsप्रधान
तण्डकः स्यात् तरुस्कन्धे गृहदारुणि खञ्जने ।माया बहुलके फेसे समासप्रायवाचि च ॥
अनुष्टुप्
माया as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् कूटमायानिश्चलयन्त्रेषु कैतवानृतराशिषु ॥ ३६ ॥ अयोघने शैलशृङ्गे सीराङ्गे कूटमस्त्रियाम् । Amarakośa 3.3.73
- धरणिकोश कूटकूटं लोहमये दम्भे निश्चलासत्ययोरपि । राशिमायाद्रिशृङ्गेषु सीरावयवयन्त्रयोः ॥ Dharaṇikośa 10.3.1
- कोषकल्पतरु कूटकूटं निश्चलयन्त्रकैतवपुरद्वाराद्रिशृङ्गानृत- मायातुच्छहलाङ्गराशिषु तथा स्त्री रोचनेऽयोघने । लाटो देशविशेषके च वसने झाटो निकुञ्जे वने सम्मृष्टावरुषोऽथ ना पथि वृतौ वाटस्त्रये वास्तुभित् ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 6.10.7
- कोषकल्पतरु प्रकृतिस्यान्मूलमायापरमात्मशील- स्वाम्यादिपौरव्रजकारणेषु । पुंस्त्वादिलिङ्गे प्रकृतिस्तथैव स्यात्प्रत्ययस्यापि पुरोगभागे ॥ ३७ ॥ Koṣakalpataru 6.16.37
- कोषकल्पतरु चित्रभे तु द्वयोः स्त्री तु नदीविभेदे दन्तीसुभद्रासुरवारुणीषु । मायाखुपर्ण्योरपि चाप्सरःसु चैत्रं तु चैत्ये मृतकस्य दिष्टम् ॥ २९ ॥ Koṣakalpataru 6.27.29
- नानार्थार्णवसंक्षेप कूटद्वे सृगाले बके त्वन्यः शिवायां क्रुश्वरी स्त्रियाम् । कूटोऽस्त्री पुञ्जमायाघेष्वद्रिशृङ्गे शरान्तरे ॥ २५२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.252
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुहननप्स्त्री तु दम्भचर्यायां दम्भशीलत्व एव च । कुहना क्ली तु मायायां मूषिके तु द्वयोर्भवेत् ॥ ५२७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.527
- नानार्थार्णवसंक्षेप शाम्बरीशम्बरेण हि सम्बद्धे शाम्बरी तु स्त्रियामियम् । मायायामथ पुल्लिँङ्गः श्रावकः कण्ठजे गुणे ॥ १८२० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1820
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुटिलिकानासिकायां (चकोरस्य ? च काकस्य) ज्ञेया कुटिलिका पुनः । मायायामपि चाङ्गारापकर्षण्यां च शिल्पिनाम् ॥ २१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.21
- शब्दरत्नावली कूटकूटोऽस्त्रियां स्थिरे राशौ दम्भे च लोहमुद्गरे । मायायां गिरिशृङ्गेऽपि सीराङ्गेऽनृतयन्त्रयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.8
- शब्दरत्नावली चित्राकुम्भकारोपकरणे क्लीबं ना चक्रवाकके । चारो गतौ पियालद्रुबन्धापसर्पणेषु च ॥ चित्रा नक्षत्र गोडुम्बा नदी भिद्दन्तिकासु च । मायासर्पाखुपर्णीषु नाडीसुभद्रयोः स्त्रियाम् ॥ आलेख्यतिलकाश्चर्यकर्बुरेषु च न द्वयोः । चीरं वस्त्रान्तरे रेखागोस्तनलेखनेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.11
- शब्दरत्नावली शम्बरीशम्बरं सलिले क्लीबं ना देत्यमृगभेदयोः । शम्बरी स्यादासुपर्ण्यां मायायामपि च स्त्रियाम् ॥ शर्वरी स्त्री तु यामिन्यां प्रमदायामपि स्त्रियाम् । शर्करा कर्परांशेऽपि सिता शार्करदेशयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.102
- शब्दरत्नाकर कूटकण्ठः शब्दे गले कुम्भो घटद्विपशिरोंऽशयोः । कूटोऽस्त्री पुञ्जमायाद्रिशृङ्गायोघनवेश्मसु ॥ १८८८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1888
- तन्त्राभिधान ईई-र्गोविन्दस्त्रिमूर्तिः स्याद् वामाक्षि कमला कला । माया लक्ष्मी रतिः शान्तिर्वैष्णवी बिन्दुमालिनी ॥ ३ ॥ Tantrābhidhāna 1.3
- तन्त्राभिधान ह्रींओङ्कारः प्रणवो ध्रुवश्च गिरिजे! तारश्च वेदादिको ह्रीं लज्जा गिरिजा च शक्तिरपि हृल्लेखा च माया परा । श्रींकारः कमला च विष्णुवनिता क्रोङ्कारबीजं शृणिः स्वाहा वह्निवधूः शिरोऽपि ठयुगं फट्कारमस्त्राक्षरम् ॥ ३२ ॥ Tantrābhidhāna 1.32
- तन्त्राभिधान भप्राणात्मा तापिनी वज्रा विश्वरूपी च चन्द्रिका । भीमसेनः सुधासेनः सुमुखं माया पुरं हरः ॥ १३४ ॥ Tantrābhidhāna 2.41.134
- तन्त्राभिधान क्षक्षः कोपस्तुम्बुरुः कालो रुक्षः संवर्त्तकः परः । नृसिंहो विद्युता माया महातेजा युगान्तकः ॥ १७० ॥ Tantrābhidhāna 2.52.170
- वैजयन्ती कूटक्षुद्रा व्यङ्गा नटी वेश्या सरघा कण्टकारिका । कूटोऽस्त्री पुंजमायाघेष्वद्रिशृंगेषुभेदयोः ॥ १३ ॥ Vaijayantī 6.5.13