कृत्य
kṛtyaक्ली · neut.In 11 kośas: 5 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 15 as a meaning of another word.
निमित्ते कारणं हेतुर्बीजं योनिर्निबन्धनम् ॥ १५१३ ॥निदानमथ कार्यं स्यादर्थः कृत्यं प्रयोजनम् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रयोजनं कृत्यमर्थः सामान्यं जातिरुच्यते ।व्यक्तिर्विशेषसंज्ञा स्यात्सा पृथक्त्वनिबन्धनम् ॥ ३८७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रतिनादः प्रतिशब्दः प्रतिध्वानं प्रतिश्रुतिः ।निदानं कारणं हेतुः कृत्यमर्थः प्रयोजनम् ॥ १४१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ति (wrong syllable)
genderक्लीneut.
कार्यमर्थस्तथा कृत्यं प्रोक्तं प्रयोजनं पुनः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 प्र (wrong syllable)
genderक्लीneut.
सबलैस्तैश्चतुर्भद्रः शास्त्रीयं तु फलं गतिः ।सांदृष्टिकं फलं सद्यः कार्यं कृत्यं प्रयोजनम् ॥ २३६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कृत्या स्याद्देवताभेदे कृत्यं विद्विष्टकार्ययोः ।क्रियायां च स्मृता कृत्या कृत्यास्तव्यानीयादयः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 नी (wrong syllable)
त्रिः क्रुद्धलुब्धभीतावमानितेष्वपरे पुनः ।विद्विष्टेऽन्ये तु संरब्धे कर्तव्यव्रश्चितव्ययोः ॥ २७० ॥
अनुष्टुप्
doubtful
पुंसि क्लीबन्तु कायं स्यान्मनुष्यतीर्थभिद्यपि ।क्रिया कर्मणि पूजायामारम्भे सम्प्रधारणे ॥उपाये निष्कृतौ शौचे चेष्टायामपि च स्त्रियाम् ।कुड्यं विलेपने भित्तौ क्लीबं कौतुहलेऽपि च ॥कुल्यं सूर्पे कीकशे स्यादामिषे द्रोणभिद्यपि ।कुल्या जीवन्तिकौषध्यां प्रणाल्यां सरिति स्त्रियाम् ॥अमात्ये पुंसि च कुलीद्भवे कुलहिते त्रिषु ।कृत्या कर्मणि देवे स्त्री विद्विष्टकार्ययोस्त्रिषु ॥गयो ना पशुराजर्षिभेदे तीर्थे पुनः स्त्रियाम् ।गव्या गोसंहतौ क्लीबं रागद्रव्ये धनुर्गुणे ॥गोदुग्धादिगोहितयोस्त्रिषु गव्यं निगद्यते ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ष्य (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ष्ट (wrong syllable)
कृत्य as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् आस्पदगोष्पदं सेविते माने प्रतिष्ठा कृत्यमास्पदम् । Amarakośa 3.3.182
- नामलिङ्गानुशासनम् केतनक्रतुविस्तारयोरस्त्री वितानं त्रिषु तुच्छके ॥ ११३ ॥ मन्देऽथ केतनं कृत्ये केतावुपनिमन्त्रणे । Amarakośa 3.3.216
- धरणिकोश उदात्तउदात्तः स्वरभेदे स्यात्काव्यालंकारकृत्ययोः । त्रिगर्तः स्याज्जनपदे त्रिगर्ता घुर्घुरी स्मृता ॥ Dharaṇikośa 15.2.55
- धरणिकोश आस्पदकपर्दं स्याज्जटाजूटे कपर्दश्च वराटके । आस्पदं च प्रभुत्वे स्यात्प्रतिष्ठा कृत्यमास्पदम् ॥ Dharaṇikośa 17.2.15
- धरणिकोश केतनकेतनमायतने चिह्ने कृत्ये चोपनिमन्त्रणे । यापनं स्यान्निरसनं यापनं वर्तनं विदुः ॥ Dharaṇikośa 19.2.49
- धरणिकोश क्रियाक्रिया कृत्ये चिकित्सायां चेष्टायां कर्म[75]पूजयोः । उपायारम्भशिक्षासु निष्कृतौ संप्रधारणे ॥ Dharaṇikośa 25.3.1
- कोषकल्पतरु कृतिकृतिर्मितिर्मानपरिच्छिदोः स्या- दीतिस्तु डिम्बे गदिता प्रवासे । तथातिवृष्ट्यादिकसप्तके च रीतिस्त्वयः किट्टक आरकूटे ॥ ५२ ॥ Koṣakalpataru 6.16.52
- कोषकल्पतरु आस्पदतोयेऽन्तिमे स्याद्गणके तु पुंसि कपर्द ईशे च वराटके च । ना खण्डपर्शोश्च जटानिबन्धे प्रतिष्ठितौ त्वास्पदमत्र कृत्ये ॥ ३२ ॥ Koṣakalpataru 6.19.32
- कोषकल्पतरु विज्ञानस्यात्सावनो मासविशेषय[15b]ष्टृ- यज्ञक्रियान्तेषु च याजिनि स्यात् । विज्ञानमुक्तं किल बोधकृत्योः । प्रज्ञानमुक्तं धियि लाञ्छनेऽपि ॥ ४७ ॥ Koṣakalpataru 6.21.47
- कोषकल्पतरु भावआकूतचेष्टात्मजनुःषु भूतौ सत्तासु चेष्टासु पदार्थकृत्योः । लीलासु न स्त्री नृपतौ तु मेघे सुरे च देवोऽथ हृषीकगोऽन्त्ये ॥ ९८ ॥ Koṣakalpataru 6.29.98
- नानार्थार्णवसंक्षेप आस्पदआस्पदं तु भवेत् कृत्ये स्थाने चालानवाक् पुनः । आदाने स्तम्भमात्रे च बन्धनार्थे च हस्तिनाम् ॥ ८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.8
- नानार्थार्णवसंक्षेप केतनकेतनं स्यादकार्ये च चापे कृत्येऽथ कैतवम् । द्यूते च कपटे चाथ कैवल्यं मोक्ष एव च ॥ २५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.25
- शब्दरत्नावली केतनकेतनं गृहकेतौ स्यात्कृत्ये स्थाने निमन्त्रणे । केशी दैत्ये पुमांश्चोरपुष्प्यां स्त्रीतद्वति त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.49
- शब्दरत्नाकर आस्पदआसनं वारणस्कन्धे आस्पदं स्थानकृत्ययोः । स्तम्भमात्रेऽपि चालानमाशंसा स्तववाञ्छयोः ॥ २०४७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2047
- वैजयन्ती आस्पदअनूकमन्वये शीलेऽप्यास्पदं स्थानकृत्ययोः । स्तंभमात्रेऽपि चालानं हस्तिनोंऽसेऽपि चासनम् ॥ ३ ॥ Vaijayantī 7.3.3