कर्मकर
karmakaraपुं · masc.In 12 kośas: 16 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
genderविadj.
विलोमजास्तु तावन्त ऐक्येन नवयास्तु ते ।ब्रह्माज्ञया कर्मकरा विहिता विश्वकर्मणा ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैतंसिको हिंसकः स्यान्मांसिको मांसविक्रयी ।भृतिभुग्भृतिकः कर्मकरो वैतनिकश्च सः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कर्मण्यभुक् कर्मकरः कर्मकारस्तु निर्भृतिः ।भृतिको भृतिभुक्कर्मकरो वैतनिकोऽपि सः ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कालिन्दी सोदरः कर्मकर औदुम्बरश्च सः ।विश्वप्साः शमनो धर्मो यमनो दण्ड इत्यपि ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तदालम्बि तु शिक्यं स्यात्काचो न त्र्यङ्कटोऽस्त्रियाम् ।भारिको भारवाहः स्याद्भृतकस्तु भरण्यभुक् ॥तथा कर्मकरो वैतनिकोऽपि धमको(?)ऽथ सः ।भृतिं विना कर्मकारोऽथ भरण्यं च वेतनम् ॥कर्मण्यं भर्म मूल्यं च भरणं निष्क्रयः पणः ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परिचारपरान्नौ च परपिण्डाद एव च ।भृतिभुग्निर्भृतिः कर्मकरो वैतनिकः पुनः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सेवकः किंकरो भृत्योऽनुजीव्यनुचरोऽनुगः ।दासः प्रेक्षो भृतकश्च चेटः कर्मकरोऽपि च ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
भृतिभुग्भृतको वैतनिकः कर्मकरी अपि ।निर्भृतिः कर्मकारोऽयं कथ्यते साक्षरैरिह ॥ ५३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैतंसिकः कौटकिकः कौटिको मांसिकोऽपि च ।भृतिभुक् भृतकः कर्मकरो वैतनिकश्च सः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भरण्यभुक् कर्मकरो वैतानः कर्मकर्तरि ।स्वकीयकार्यकर्ता यः कर्मकारोऽपि स स्मृतः ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
परैधितः परास्कन्दी परजातः पराचितः ।भृतकः स्यात् कर्मकरः प्रेष्यो वैतनिकोऽपि सः ॥ १५६७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 क (wrong syllable)
genderपुंmasc.
भृतके भृतिभुक्कर्मकरो वैतनिकस्त्रिषु ।भरण्यं भरणं भर्म वेतनं निष्क्रयो भृतिः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कर्मण्यकृत् कर्मकरः कर्मकारस्तु तत्क्रियः ।निर्वार्यः कार्यकृद्यः स्याद्युक्तः सन् सत्त्वसंपदा ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कर्मकरः कीनाशे वेतनवृत्तौ तथा भृत्ये ।मूर्वायामपि बिम्ब्यां स्त्रियामथारुष्करं षण्ढे ॥ ९० ॥
metre not recognised
उपकारस्तूपकृतौ विकीर्णकुसुमादिके ।औदुम्बरो रोगभेदे भवेद्वैवस्वते पुमान् ।कर्मकरो यमे भृत्ये वेतनाजीवितेऽपि च ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्तू (wrong syllable)
कर्मकर as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश कुर्वत्अर्हंस्तु बुद्धे पूज्ये च पतन्पक्षिणि पातुके । कुर्वन्कर्मकरे भृत्ये अर्वन्स्यात्कुत्सिताश्वयोः ॥ Dharaṇikośa 15.1.14
- कोषकल्पतरु विष्टिस्यात्संग्रहश्लोकमखाभिलाषे- ष्विष्टिः परीमाणमुदोस्तु दिष्टिः । विष्टिस्तु भद्राकरणेऽपि जन्यौ संप्रेषणे कर्मकरे च योषि[271a]त् ॥ १५ ॥ Koṣakalpataru 6.10.15
- कोषकल्पतरु कार्मणबाणे ना त्रिषु याचके विचयने त्वन्त्येऽर्थने मार्गणं भेद्याभः कृमिकुत्स्ययोश्च कृपणोऽप्युक्तोऽभिचारे पुनः । अन्त्ये कर्मकरे तु कार्मण इह स्याद्वाच्यवन्मत्कु[282b]ण- स्तूक्तोऽश्मश्रुणि पूरुषेऽरद इभे चोद्दंशतुङ्गद्रुषु ॥ ३३ ॥ Koṣakalpataru 6.15.33
- कोषकल्पतरु कुर्वत्गर्मुत्स्वर्णलतार्थकोऽपि मिथुने भूभृन्नृपेऽद्रौ मतः । पित्सन्पक्षिणि नान्यवत्तु पतनेच्छौ कुत्सिते त्वन्यवत् । कुर्वत्कर्मकरेऽथ पुंसि तिल[296a]के श्रीमान्मनोज्ञेऽन्यव- ल्लक्ष्मीवत्यपि चार्वती तु हयिकायां कुम्भदास्यामपि ॥ २५ ॥ Koṣakalpataru 6.16.25
- नानार्थार्णवसंक्षेप धीवन्स्त्री तु धीरा गुडूच्यां स्याद् धीवा व्याधौ पुमान् द्वयोः । मत्स्ये कश्चित् तु देवे द्वे त्रि तु कर्मकरे स्त्रियाम् ॥ ६४८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.648
- नानार्थार्णवसंक्षेप धीवरीधीवरीत्याह ना तु स्याद् ध्रुवः शम्भुविरिञ्चयोः । औत्तानपादौ कीलेऽथ त्रिर्नित्ये निश्चले स्फुटे ॥ ६४९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.649
- शब्दरत्नावली विष्टित्रिषु विष्टिः कर्मकरे आजुर्वेतनयोः स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.28