काच
kācaपुं · masc.In 16 kośas: 19 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
काचः शिक्यं तदालम्बो भारयष्टिर्विहङ्गिका ॥ ३६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षारः काचः कुलाली तु स्याच्चक्षुष्या कुलत्थिका ॥ १०६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
पिटकः पेटकः पेटा मञ्जूषाथ विहङ्गिका ॥ २९ ॥भारयष्टिस्तदालम्बि शिक्यं काचोऽथ पादुका ।पादूरुपानत्स्त्री सैवानुपदीना पदायता ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
विवधो वीवधो भारः पर्याहारश्च कथ्यते ।काचं शिक्यमिति प्रोक्तं भारयष्टिर्विहङ्गिका ॥ ७५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विहङ्गिका भारयष्टिस्तदालम्बिनि जालके ।शिक्यं क्लीबे पुंसि काचष्टङ्कोऽस्त्री ग्रावदारणः ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुष्पाञ्जनं च गदितं पुष्पकेतनमित्यपि ।क्षारः काचः सितस्त्वेष देवलः परिकीर्तितः ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तदालम्बि तु शिक्यं स्यात्काचो न त्र्यङ्कटोऽस्त्रियाम् ।भारिको भारवाहः स्याद्भृतकस्तु भरण्यभुक् ॥तथा कर्मकरो वैतनिकोऽपि धमको(?)ऽथ सः ।भृतिं विना कर्मकारोऽथ भरण्यं च वेतनम् ॥कर्मण्यं भर्म मूल्यं च भरणं निष्क्रयः पणः ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शिक्यं विल्लम्बि काचश्च पाथेयं शम्बलोऽस्त्रियाम् ।कारवः शिल्पिनः सर्वे कुलिकास्ते कुलोत्तमाः ॥ २३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अश्मजं गिरिजमर्थ्यं गैरेयेऽथ कुलात्थिका ।चक्षुष्या च कुलाली स्यात्काचे क्षारोऽपि कथ्यते ॥ ३३८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ज (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वार्तावहेऽथ भारे स्याद्वीवधो विवधः पुनः ।शिक्यं काचस्तदाधारयष्टिरुक्ता विहङ्गिका ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शिक्यं काचश्च तोलम्बे पा(प?)दं पादूश्च पादुका ।उपानच्चानुपदीना पादत्राणे प्रकीर्तिताः ॥ ६०४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
किल वीवधिकश्चेति भारे विवधवीवधौ ।शिक्यं काचस्तदालम्बो भारयष्टिर्विहङ्गिका ॥ ५३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
काचः क्षारो द्वयं नाम काचलवण उच्यते ॥ १८३८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
सुवर्णं रजतं ताम्रं रीतिरङ्गरसादि च ।सर्वं च तैजसं लौहं क्षारकाचौ समार्थको ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विहङ्गिका भारयष्टिस्तथा विहङ्गमेत्यपि ।शिक्यं काचः पुमानेव शिक्या शिक् च भवेत् क्वचित् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 वि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
परासं हेमजं रङ्गं वङ्गं तमरुकं शठम् ।काचः क्षारोऽथ चपलो रसः सूतश्च पारदः ॥ ४२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शिक्यं तल्लंबि काचश्च पाथेयं शंबलोऽस्त्रियाम् ।कारवः शिल्पिनः सर्वे कुलिकास्ते कुलोत्तमाः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पीतकृष्णहरिद्राभः काचरः कृष्णधूमलः ।कृष्णपीतस्तु काचोऽथ पालाशो हरितो हरित् ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
चञ्चो नलादिनिर्माणे चञ्चा तु तृणपूरुषः ।काचः शिक्येऽक्षिरोगे च मृत्प्रभेदे च दृश्यते ॥
अनुष्टुप्
चन्द्रे चौरे चोऽथ वागीशपुत्रेबन्धे शुष्कस्यारुषः स्यात्कचो ना ।स्त्रीभ्यां काचः शिक्यमृद्दृष्टिरुक्षुमोचः शिग्रौ शाल्मलीरम्भयोः स्त्री ॥ २ ॥
शालिनी
प्रज्ञाक्रियासङ्कल्पेष्वप्यथ काचोऽक्षिसंभवे ।उपतापविशेषे स्यात् तथा मृद्भेदशिक्ययोः ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
शिलायां चाथ काशिः स्यान्मुष्टौ काशाह्वये तृणे ।धातौ च काशतौ भूम्नि त्वेष स्यान्नीवृदन्तरे ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsशिला
doubtful
बन्धनेऽपि च शोभायां करिण्याञ्च कचा स्त्रियाम् ।काचो मनौ च शिक्ये च नेत्ररुग्मृत्तिकाभिदोः ॥काञ्चीनगरभेदे च स्त्री कटिमेखलासु च ।कूर्चमस्त्री भ्रुवोरन्तः कठिन श्मश्ककैतवे ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 टि (wrong syllable)
काच as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश क्षारचारः पियालवृक्षे स्याच्चारोऽपसर्पबन्धयोः । क्षारः स्याल्लवणद्रव्ये चूर्णादौ काचभस्मनोः ॥ Dharaṇikośa 26.2.8
- कोषकल्पतरु क्षारजनक्षये स्त्री, विकटे तु भेद्ये ना बुद्बुदे स्यात्करकादिकस्य । स्फारोऽथ काचे लवणे च धूर्त्ते रसान्तरे क्षारमुशन्ति पुंसि ॥ १४ ॥ Koṣakalpataru 6.27.14
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्षारगुडे काचाख्यमृद्भेदे स्वर्जिकाक्षारसंज्ञके । लवणेऽपि यवक्षारे तिक्तस्य लवणस्य च ॥ १९५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.195
- परमानन्दीयनाममाला क्षारमोक्षे च मङ्गले क्षारो रसे काचे गुडादिके । क्षुद्रा वेश्या नटी व्यङ्गी क्षरो मेघे क्षरं जले ॥ ३८१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.29.381
- शिवकोष पाक्यपथ्या मुण्डीविजयावन्ध्यापद्मासु पथ्यन्तु । सिन्धुनि पाक्यं काचे बिडे च पाक्यो यवक्षारे ॥ ३४३ ॥ Śivakoṣa 21.1.343
- शिवकोष क्षारऐन्द्री स्यादिन्द्रवारुण्यां शेफल्यां सारिवैलयोः । क्षारः पाक्ये गुडे काचे यवजे पटुभस्मनोः ॥ ३७२ ॥ Śivakoṣa 22.2.372
- शब्दरत्नावली कटखादकरङ्गाजीवे रसोत्साहे कक्षावेक्षक इत्यसौ । फेरुभोक्तृकाककाचकुम्भेषु कटखादकः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.209
- त्रिकाण्डशेष क्षारभस्मकाचरसाः क्षाराः कारुः कारकशिल्पिनोः । कर्बुरो राक्षसे पापे कर्बुरं शबले जले ॥ ३३६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.336