तरण
taraṇaपुं · masc.In 10 kośas: 6 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.
द्वयोर्वारिरथः पुंसि तरान्धुस्तरणस्तरी ।पोतो नौर्वार्वटः क्लीबे वहिनं वहनं पुनः ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सामुद्रिको मनुष्यः स्यात्सामुद्रं तद्भवे त्रिषु ।आतरस्तरपण्यं स्यादातारस्तरणं तरः ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कण्ठसञ्ज्ञाः स्तनसञ्ज्ञाः बाहुसञ्ज्ञाश्च पुंसि भवन्ति । अयं कण्ठः । गल इत्यादिः । स्तनसञ्ज्ञाश्च । अयं स्तनः कुचः पयोधर इत्यादिः । बाहुसञ्ज्ञाश्च भुजस्तरणः धरणः चालन इत्यादिः । कण्ठसञ्ज्ञत्वाद्ग्रीवाशब्दस्यापि पुंसि प्रयोगः प्राप्नोतीत्याह । स्त्रियां भवेद्ग्रीवा । ग्रीवाशब्दस्य स्त्रीलिङ्गता भवति । इयं ग्रीवा शिरोधरा कन्धरा इत्येवमादयः । पृष्ठादयः शब्दा नपुंसके स्युः । तद्यथा । इदं पृष्ठं पार्श्वयोर्यष्टिः । इदं ललाटं भ्रुवोरुपरिस्थानम् । इदमंसः[श] स्तनयोरुपरिस्थानम् । इदमुदरं जठरः । इदं जत्रु स्कन्धसम्बन्धि । इत्येवमादयः ।ऊर्म्मिध्वन्यञ्जलयः पुंस्योष्ठकपोलगुल्फसञ्ज्ञाश्च ।घञ्चैरच्च ऋदोरप्च स्याद्बहुलमन्धकारश्च ॥ १६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
तरणस्तारणश्चेति तारकोऽपि च कुत्रचित् ।स्वतोऽम्बुसरणं स्रोतः स्रोतसं स्रोतमित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चुलुको धनजम्बाले दलाढ्ये पंककर्वटः ।तरणो भेलके वारिरथो नौस्तरिकः प्लवः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सविकारा गतिः सोरो भेलनं तरणं प्लवः ।कादाचित्कस्तु भेयोऽसौ क्षेपो लंगनलंघने ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तरति प्रणिदाति स्यात्तरणे हवत्तांति च (Corrupt) ।तरतिर्विपरो दाने निरस्तु स्यान्निवर्तने ॥वृत्तौ निर्गमने शक्तौ बाधे प्रात्प्रस्तुतौ जने ।देवादीनामन्ययोनौ भूताद्यावेश उत्परः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every lineLatin letters: Corruptnearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 व (wrong syllable)
तरण as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश तारतारोऽत्युच्चध्वनितरणयोः कीशमुक्ताविशुद्ध्यो- स्तारो रूप्ये स्फुरितकिरणे निर्मले तारमाहुः । तारा ऋक्षे नयनकनिका बुद्धदेव्यां च तारा तारा प्रोक्ता धिषणवनिता चापि सुग्रीवपत्नी ॥ Dharaṇikośa 26.3.24
- कोषकल्पतरु तारना कुब्जवृक्षे गिरिशेऽथ षण्ढे मद्यस्य पात्रे परिकीर्तितश्च । मुक्तादिशुद्धौ तरणे च तारः सन्मौक्तिके भे तु कनीनिकायाम् ॥ १० ॥ Koṣakalpataru 6.27.10
- नानार्थार्णवसंक्षेप निस्तरणउपाये तरणे चाथ स्यान्निर्हरणमित्यदः । निर्हृतौ मुष्टिमान्द्ये च बन्द्धुं निरसनं पुनः ॥ २२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.22
- शब्दरत्नावली छछं निर्मले च तरणे छेदे तु स्यात् पुमानयम् । Śabdaratnāvalī 7.7.1
- शब्दरत्नावली आनर्तआनर्त्तस्तरणे नृत्यस्थाने देशभिदि जले । आवर्तश्चिन्तने नीरभ्रमे चावर्त्तने पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.85
- शब्दरत्नाकर तीर्णिज्यानिर्जीर्णौ क्षये हानिर्जामिस्तु कुलयोषिति । तीर्णिस्तु तरणे चूर्णिर्ग्रन्थे चूर्णिः कपर्दके ॥ १७३६ ॥ Śabdaratnākara 3.7.1736
- तन्त्राभिधान नौनेता नीश्च समाख्यातस्तरणौ नौः प्रकीर्त्तिता । (न-कारः सौगते बुद्धौ स्तुतौ सूर्ये च कीर्त्तितः ॥ २२ ॥ Tantrābhidhāna 3.22